އެ ވުޒާރާއިން ގެޒެޓުކޮށް ނެރުނު ބަޔާނެއްގައި ވިދާޅުވީ، ކިހާ މޯލްޑިވްސް މި ވުޒާރާއާ އަތަމާ މެރިން އިންޓަރނޭޝަނަލް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑާ ދެމެދު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން ޓޫރިސްޓް ރިސޯޓެއް ތަރައްގީ ކުރުމަށް ކުއްޔަށްދީފައިވާ ރަށެއް ކަމަަށެވެ.

ނަމަވެސް އެ ރަށުގައި ތަރައްގީކޮށްފައިވާ ޓޫރިސްޓް ރިސޯޓަކީ ރާއްޖޭގެ ޓޫރިޒަމާބެހޭ ގާނޫނު އަދި އެ ވުޒާރާއިން ކަނޑައަޅާފައިވާ މިންގަނޑުތަކާ އެއްގޮތަށް ހިންގަމުން ދިޔަ ރިސޯޓެއް ނޫން ކަމަށެވެ. އަދި އެ ވުޒާރާގެ ފަރާތުން ތަކުރާރުކޮށް ފުރުސަތުދީ ވަކި ސަރުތުތަކެއްގެ މަތިން އެންމެ ފަހުން ރިސޯޓު ހިންގުމަށް އެ ކުންފުންޏަށް ދީފައިވާ ވަގުތީ އޮޕަރޭޓިން ލައިސަންސުގެ މުއްދަތު މިދިޔަ އަހަރުގެ ސެޕްޓެންބަރު 27ގެ ނިޔަލަށް ހަމަވުމާއި ހަމައަށްވެސް އެ ކަންކަން އެކުންފުނިން ރަނގަޅުކޮށްފައި ނުވާ ކަމަށް އެ ބަޔާނުގައި ވެއެވެ.

އެ ބަޔާނުގައި ބަޔާން ކޮށްފައިވަނީ، އެ މުއްދަތުގެ ފަހުން އެ ކުންފުންޏަށް ރިސޯޓު ހިންގުމަށް އެ ވުޒާރާއިން އިތުރު އޮޕަރޭޓިން ލައިސަންސެއް ދީފައިނުވާ ކަމަށެވެ.

އަދި ރިސޯޓު އޮޕަރޭޓިން ލައިސަންސް ނެތި ޓޫރިސްޓް ރިސޯޓް ހިންގުމަކީ ގާނޫނާ ހިލާފުކަމެއް ކަމަށްވާތީ އާއި އެ ކުންފުނިން ހުއްދަ ނެތި އެ ރަށުގައި ފަތުރުވެރިން ބައިތިއްބާތީ، ދެ ފަހަރެއްގެ މަތިން ގާނޫނާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތިން އެކުންފުނި ޖޫރިމަނާކުރެވިފައިވާ ކަމަށްވެސް އެ ވުޒާރާއިން ނެރުނު އެންގުމުގައި ވެއެވެ.

"މިކަންކަން މިހެން ހުރުމުން، ބ.ކިހާދުއްފަރުގައި ޓޫރިސްޓް ރިސޯޓެއް ތަރައްގީކުރުމަށް އެ ވުޒާރާއާއި، އަތަމާ މެރިން އިންޓަނޭޝަނަލް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑާ ދެމެދު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމާ އެ ކުންފުނިން ތަކުރާރުކޮށް ހިލާފުވެފައިވާތީ އަދި ގާނޫނާ ހިލާފަށް އެރަށުގައި ޓޫރިސްޓުންނަށް ހިދުމަތް ދެމުން ގެންދާތީ، ރާއްޖޭގެ ޓޫރިޒަމާބެހޭ ގާނޫނާ، އެ ރަށް ކުއްޔަށްދިނުމަށް ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އެ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން އަޅަންޖެހޭ އިތުރު ފިޔަވަޅުތައް އެ ވުޒާރާއިން މިގެންދަނީ ދައުލަތުގެ ކަމާ ގުޅުންހުރި އިދާރާތަކާ ގުޅިގެން އަޅަމުން،". ކަމުގައި އެ ބަޔާނުގައި ވެއެވެ.

އެމަނިކުފާނު މިހެން ވިދާލުވީ މި ބިލާ ގުޅޭގޮތުން ނޫސްވެރިންގެ ހުރި ކަންބޮޑުވުންތަކާ ގުޅޭގޮތުން މަޢުލޫމާތު ހިއްސާކުރުމަށް ބޭއްވެވި ނޫސްވެރިންގެ ބައްދަލުވުމުގައި ވާހަކަފުޅު ދައްކަވަމުންނެވެ.

ބަންޑާރަ ނައިބު އަލްއުސްތާޛު އަޙްމަދު އުޝާމް ވިދާޅުވީ، "މޯލްޑިވްސް މީޑިއާ އެންޑް ބްރޯޑްކާސްޓިންގ ރެގިއުލޭޝަން"ގެ ބިލުގެ ބޭނުމަކީ މީޑިއާ ކައުންސިލާއި ބްރޯޑްކާސްޓިން ކޮމިޝަން އެއްކޮށްލުންކަމަށާއި، އެއީ ކުރީގެ މަޖިލިސްތަކުންވެސް ކުރަން އުޅުނު މަސައްކަތެއްކަމަށެވެ. އެކަން ބަންޑާރަ ނައިބުގެ އޮފީހުގެ ލިޔެކިޔުންތަކުން ހާމަވާކަމަށްވެސް ބަންޑާރަ ނައިބު ވިދާޅުވިއެވެ. އަދި މިހާތަނަށްވެސް ގިނަ ދިރާސާތަކެއް ކުރެވިފައިވާކަން ބަންޑާރަ ނައިބު ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ.

އުޝާމް ވިދާޅުވީ މިހާރު ހުށައަޅާފައިވާ ބިލު ދިރާސާކޮށްގެން ނޫސްވެރިންގެ ކަންބޮޑުވުންތަކަށް ޙައްލު ގެނެވިދާނެކަމަށާއި، ނަމަވެސް ބިލު އަނބުރާ ގެންދަންޖެހޭކަމަށް ޤަބޫލުނުކުރައްވާކަމަށެވެ.

"މިހާރު ހުށަހަޅާފައިވާ ބިލާއި ގުޅޭގޮތުން މިހާތަނަށް މި ބިލުގައި ހުރި މާއްދާތައް ދިރާސާކުރިއިރު، އަދި މިހާތަނަށް މިމަސައްކަތާއި ގުޅޭގޮތުން ބަންޑާރަ ނައިބު އޮފީހުގައި ކުރި މަސައްކަތްތަކާއި އަދި އެކިއެކި ފަރާތްތަކުން ހުށަހަޅާފައިވާ ކަންކަމަށް ބަލާއިރު، އަޅުގަނޑުގެ އޮޕީނިއަންއަކީ މިހާރު ހުށަހަޅާފައިވާ އޮތް ބިލް އިތުރަށް ރަނގަޅު ކުރެވިދާނެ ކަމަށް. އަޅުގަނޑެއް ޤަބޫލެއް ނުކުރަން ބިލު ނަގަން ޖެހޭ ކަމަކަށް." ބަންޑާރަ ނައިބު ވިދާޅުވިއެވެ.

ބަންޑާރަ ނައިބު ވަނީ މި ބިލު އަނބުރާ ގެންދަވަން ޖެހޭ ކަމަށް ޤަބޫލުނުކުރައްވާ ސަބަބުތައްވެސް ހާމަކުރައްވާފައެވެ. މިގޮތުން ބަންޑާރަ ނައިބު އޮފީހަށް އެންމެ ފަހުން މީޑިއާތަށް ޤާނޫނީ ގޮތުން ތަމްސީލް ކުރާ މޯލްޑިވްސް މީޑީއާ ކައުންސިލުން 2022 ވަނަ އަހަރު ޑްރާފްޓްކޮށް ފޮނުވާފައިވާ ބިލާއި މިހާރު ހުށަހަޅާފައިވާ ބިލާއި މާބޮޑު ތަފާތެއް ނެތްކަން ބަންޑާރަ ނައިބު ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ. އަދި މިފަދަ ބިލެއް އެމްއެމްސީން ހުށަހަޅާނީ ކުރަން ޖެހޭ މަޝްވަރާތަކާއި ދިރާސާތައް ކުރެއްވުމެއް ފަހު ކަމަށް ޤަބޫލުކުރައްވާ ކަމަށް އުޝާމް ވިދާޅުވިއެވެ.

އެމްއެމްސީ ޑްރާފްޓް ކުރި ބިލާއި މިހާރު މަޖިލީހުގައި އޮތް ބިލާއި އަޅާކިޔުންވާ ބަންޑާރަ ނައިބު ފުރަތަމަ ނެންގެވި ނުކުތާއަކީ ނޫސްވެރިންގެ އެންމެ ބޮޑު ކަންބޮޑުވުމެއް އޮތް މައްސަލަ ކަމަށްވާ ސަރުކާރު ތަމްސީލްކުރައްވާ މެންބަރުން ކޮމިޝަނުގައި ތިބުމެވެ. ބަންޑާރަ ނައިބު ވިދާޅުވީ، އޭރު އެމްއެމްސީން ހުށަހެޅި ބިލުގައި އަލަށް އެކުލަވާ ލެވޭ ކޮމިޝަނުގައި ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ އައްޔަން ކުރައްވާ 2 މެންބަރުން ތިއްބައްވާނެކަން އޮންނަ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް މިހާރު މަޖިލީހުގައި އޮތް ބިލުގައި އިތުރު ފަށަލައެއް ހިމެނޭހެން މަޖިލީހުން ފާސްކުރާ މެންބަރުންތަކެއް ކޮމިޝަންގައި ތިއްބަވާ ގޮތަށް އޮތްކަން އުޝާމް ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ.

ބަންޑާރަ ނައިބު ވަނީ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ އައްޔަން ކުރައްވާ ރައީސަކު ކޮމިޝަނުގައި ހުންނަވަން ރައީސް ބޭނުންފުޅު ނުވާކަން ފާހަގަކުރައްވާފައެވެ. އަދި މަޖިލީހަށްވެސް އެކަން ހުށަހަޅުއްވާނެ ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ.

މީގެ އިތުރުންވެސް މިހާރު ހުށަހަޅާފައިވާ ބިލަށް ވުރެ ހަރުކަށިކޮށް އޮތް ބިލެއް އެމްއެމްސީން އޭރު ހުށަހަޅުއްވިކަން ބަންޑާރަ ނައިބު ވިދާޅުވިއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ޖޫރިމާނާގެ އަދަދުތައް ބޮޑުކޮށް ހުރުމާއި، ނޫސްވެރިންގެ މައްޗަށް ޖިނާޢީ ތަހުޤީޤެއް ހިންގުމަށް ފުރުސަތު ލިބޭގޮތަށް އެމްއެމްސީން އޭރު ހުށަހެޅި ބިލުގައި އޮތްކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ.

"ވަރަށް ސާފުކޮށް މިއޮތީ މީޑިއާ ކައުންސިލުން ހުށެހެޅުއްވި ބިލުގައި ތިބޭފުޅުން ހުށަހަޅުއްވާފައި، މީޑިއާތަކާއި ދޭތެރޭ ޖިނާޢި ފިޔަވަޅު އެޅޭގޮތަށް ހުށަހަޅުއްވާފައި. މިހާރު މަޖިލީހުގައި އޮތް ބިލުގައި އެފަދަ ކަމެއް ނެތް. އަޅުގަނޑުގެ ކަންބޮޑުވުމަކީ މިހާތަނަށް މީޑިއާ ކައުންސިލުން ކޮށްފައި ހުރި މަސައްކަތުން ހުށަހަޅާފައި އޮތް ބިލުގައި ވަކި އެކްސްޓްރީމް ކޮންކަމެއްތޯ އޭ އޮތީ. މިހާރު ތިބޭފުޅުން ފަރާތުން މީޑީއާ ކައުންސިލުން ހުށަހަޅާފައި އޮތް ބިލުގައި މައްޗަށް ބިނާކޮށް އޭގައި އެހުރި ބާރުތަކަށާއި ކޮމިޝަނުގެ ބާރުތަކަށް ބިނާކޮށް މިހާރު ހުށަހަޅާ އޮތް ބިލަށް އިސްލާހު ނުގެނެވެންވީ ސަބަބެއް އަޅުގަނޑަކަށް ޤަބޫލެއް ނުކުރެވޭ." ބަންޑާރަ ނައިބު އުޝާމް ވިދާޅުވިއެވެ.

ބަންޑާރަ ނައިބު ވަނީ، މިހާރު މަޖިލީހުގައި އޮތް ބިލު ދިރާސާ ކުރެއްވުމަށް ފަހު ރަނގަޅު ކުރަންޖެހޭ ކަންކަން ފެންނަ ނަމަ، އެކަން މަޖިލީހަށް ހުށަހަޅުއްވާނެ ކަމަށް ވިދާޅުވެފައެވެ. އަދި ނޫސްވެރިންގެ ފަރާތުންވެސް ބިލު އަނބުރާ ގެންދިއުމަށް ވަކާލާތު ކުރުމުގެ ބަދަލުގައި ބިލު ރަނގަޅު ކުރަން މަސައްކަތް ކޮށްދީ ނިޒާމު ރަނގަޅު ގޮތުގައި އިސްލާހުކުރުމަށް އެއްބާރުލުން ދިނުމަށް އޭޖީ އެދިވަޑައިގެންނެވިއެވެ.

މި މައްސަލައިގައި މިހާތަނަށްވެސް ބަންޑާރަ ނައިބު އޮފީހަށް، ބިލާއި ގުޅޭގޮތުން ހުރި ކަންބޮޑުވުންތައް ރަސްމީކޮށް ހުށަހަޅާފައި ނެތްކަން ބަންޑާރަ ނައިބު ވަނީ ފާހަގަކުރައްވާފައެވެ. އަދި އެފަދަ މައްސަލައެއް ހުށަހެޅުމުން އެކަން ބައްލަވާ އެކަން އިސްލާހު ކުރަން ފެނިވަޑަގަންނަވާނަމަ ހުށަހަޅުއްވާނެކަން ތަކުރާރުކުރައްވާފައެވެ.

~ ޕީއެސްއެމް~

ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ މިހެން ވިދާޅުވީ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށް ހުށަހަޅާފައިވާ މޯލްޑިވްސް މީޑިއާ އެންޑް ބްރޯޑްކާސްޓިންގ ރެގިއުލޭޝަންގެ ބިލާއި ގުޅޭގޮތުން، ނޫސްވެރިންގެ ހުރި ކަންބޮޑުވުންތައް ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއާ ހިއްސާކުރެއްވުމަށް މޯލްޑިވްސް ޖާނަލިސްޓް އެސޯސިއޭޝަނުން އެދިވަޑައިގަތުމާއި ގުޅިގެން ބޭއްވެވި ބައްދަލުވުމުގައެވެ.

މި ބައްދަލުކުރެއްވުމުމުގައި ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ވަނީ ޖާނަލިސްޓް އެސޯސިއޭޝަންގެ ފަރާތުން ހުށަހެޅުއްވި ހުރިހާ ކަންބޮޑުވުންތައް އަޑުއައްސަވާ އެކަންކަމާއި މެދު ވިސްނާވަޑައިގަންނަވާނެ ކަމަށް ވިދާޅުވެފައެވެ. އެއް ގަޑިއިރަށް ވުރެ ގިނައިރަށް ދެމިގެން ދިޔަ މި ބައްދަލުވުމުގައި، ނޫސްވެރިންގެ ކަންބޮޑުވުންތައް އަބަދުވެސް އަޑުއައްސަވާނެ ކަމަށާ، މިސަރުކާރަކީ ސަތޭކަ ޕަސެންޓް މީޑިއާ ޕްރޯ ސަރުކާރެއްކަމަށް ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ވިދާޅުވިއެވެ. އަދި ސަރުކާރުގެ ފަރާތުން މީޑިއާއަށް އަބަދުވެސް އެއްބާރުލުން ލިބޭނެކަމަށާއި މީޑިއާއަށް ފަހި މާހައުލެއް ތަނަވަސްކުރުމަށް މިހާރުވެސް ގިނަ މަސައްކަތްތަކެއް ކުރައްވާ، ގިނަ ކަންތައްތަކެއް ފަހިކޮށްދެއްވަމުން ގެންދަވާކަމަށް އެމަނިކުފާނު ވިދާޅުވިއެވެ.

މިބައްދަލުކުރެއްވުމުގައި ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ދެއްކެވި ވާހަކަފުޅުގައި މީޑިއާ ރެގިއުލޭޓްކުރުމުގައި ސަރުކާރުގެ ކޮންޓްރޯލް ބާއްވަން ބޭނުންފުޅުނުވާ ކަމަށާއި، މެންބަރުން އައްޔަނު ކުރުމުގައިވެސް ސަރުކާރުގެ އެއްވެސް ދައުރެއް ބާއްވަން ބޭނުންފުޅު ނުވާކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ.އަދި މިހާރު ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށް ހުށަހެޅިފައިވާ ބިލުގެ ވަކި ވަކި މާއްދާތަކުގައި ހުރި ކަންބޮޑުވުންތަކަށް ސަރުކާރުގެ ފަރާތުން އިސްލާޙު ހުށަހަޅުއްވާނެކަމަށްވެސް ވިދާޅުވިއެވެ.

ރާއްޖޭގެ މީޑިއާގެ މިނިވަންކަން ދެމެހެއްޓުމަށް ހުރިހާ ފަރާތްތަކަށް ސަރުކާރުން އަބަދުވެސް އެއްބާރުލުން ދެއްވާނެކަމުގެ ޔަޤީންކަން މިއަދުގެ ބައްދަލުވުމުގައި މޯލްޑިވްސް ޖާނަލިސްޓް އެސޯސިއޭޝަނަށް ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ވަނީ ދެއްވާފައެވެ. 

ކޮލަންބޯ ހައި ކޯޓުން ޖަލު ހުކުމް އިއްވާފައިވަނީ ކުރީގެ ކުޅިވަރު ވަޒީރު މަހިންދަނަންދަ އަލުތުގަމަގެ އާއި ކުރީގެ ވިޔަފާރި ވަޒީރު އަނިލް ފެނާންޑޯގެ މައްޗަށެވެ. 6 އަހަރަށް ދެމިގެންދިޔަ މި ސަރީއަތުގެ ހުކުމުގަވަނީ 53 މިލިއަން ރުޕީސް (177000 ޑޮލަރު) ނަހަމަ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރި ކަމުގެ ކުށް މި ދެ ބޭފުޅުންގެ މައްޗަށް ސާބިތުވާ ކަމަށެވެ. މީގެ އިތުރުން ކުރިން ބޭއްވި ރިޔާސީ އިންތިހާބުގެ ކެންޕޭނަށް 14000 ކެރެމްބޯޑާއި 11000 (ރާޒުވާފަދަ) ބޯޑުގޭމް ސެޓުތައް ދައުލަތުގެ ފައިސާ ނަހަމަގޮތުގައި ބޭނުންކޮށްގެން ބެހިކަމުގެ ކުށުގައި މީހަކު 2000 ޑޮލަރުން ވަނީ ޖޫރިމަނާ ކޮށްފައެވެ.

އަލުތުގަމަގެ 20 އަހަރަށް ޖަލަށް ލާން ހުކުމްކުރި އިރު ފެނާންޑޯ އަށް ވަނީ 25 އަހަރުގެ ޖަލު ހުކުމެއް އިއްވާފައެވެ.

މި ދެމީހުންނަކީވެސް ރާޖަޕަކްސަ ސަރުކާރުގެ އިސް ދެވަޒީރަށް ވީހިނދު، މި ހުކުމަކީ ލަންކާގައި މަސްހޫރުވެގެންދިޔަ ބޮޑު ހުކުމެކެވެ. 2010 އިން 2015 އަށް ކުޅިވަރު ވަޒީރަކަށް ހުރި އަލުތުގަމަގެ އަކީ ރާޖަޕަކްސަގެ ކެބިނެޓުން ފަސާދައިގެ ކުށް މިހާތަނަށް ސާބިތުވި އެންމެ އިސް ވަޒީރެވެ.

ރާޖަޕަކްސަގެ އާއިލީ ވެރިކަން ވެއްޓި، މީގެ 6 އަހަރު ކުރިން މި ދެ މީހުންގެ މައްޗަށް ދައުވާ އުފުލައި ސަރީއަތް ފެށި ނަމަވެސް މިދިޔަ އަހަރު އާ ސަރުކާރެއް ވެރިކަމާއި ހަވާލުވުމާ ހަމައަށް ވެސް އެ މައްސަލަ ކުރިއަށް ދިޔައީ ވަރަށް ލަހުންނެވެ.

2022 ވަނަ އަހަރު ޗައިނާގެ ސަޕްލަޔަރަކަށް، ފާޓިލައިޒާ ޝިޕްމަންޓެއްގެ އަގުގެ ގޮތުގައި 6.09 މިލިއަން ޑޮލަރު (1.82 ބިލިއަން ރުފީސް) ދޭން ހުއްދަ ދިން މައްސަލަ ވެސް އަލުތުގަމަގެ މައްޗަށް އަންނަނީ ތަހުގީގު ހިންގަމުންނެވެ. އެ މުދާވެސް ފައިސާވެސް އަދިއަދަށް ދާންދެންވެސް ލިބިފައި ނުވެއެވެ.

މިމޭމަހު 19 ވަނަ ދުވަހު ހުއްދަ ދީފައިވާ 2 ކުންފުންޏަކީ މޯލްޑިވްސް ފައިނޭންސް އެންޑް ލީސިން  ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް (އެމްއެފްއެލްސީ) އާއި ބީއައިސީ ބޭންކް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑެވެ.

އެމްއެމްއޭއިން ބުނި ގޮތުގައި މިއީ މާލީ ނިޒާމް ހަރަދުދަނާކޮށް ކުރިއެރުވުމަށް އެ އޮތޯރިޓީން ކުރަމުންދާ މަސައްކަތުގެ ތެރެއިން ދެވުނު ހުއްދައެއް ކަމަށެވެ. މި ދެ ކުންފުންޏަށް ވެސް ދޫކޮށްފައިވަނީ ޓިއަރ އެކެއް (TIER 1) ދަރަޖައިގެ ބޭންކެއް އުފެއްދުމުގެ ހުއްދަ އެވެ. މި ދަރަޖައަކީ ރިޒަރވް ކެޕިޓަލް (ރައުސުލްމާލް) އެއް ބަހައްޓައިގެން ހިންގާ ޓިއަރ ދޭއްގެ ބެންކުތަކާއި ހިލާފަށް، ވަރަށް ބޮޑު އަމިއްލަ ރައުސުލްމާލަކާއެކު ހިންގާ ބެންކު މޮޑެލްގެ ބައިނަލް އަގްވާމީ މަތީ ދަރަޖައެކެވެ.

އެމްއެފްއެލްސީއަކީ މިހާރު ވެސް ލީސިން އަދި ފައިނޭންސިން ހިދުމަތް ދެމުން އަންނަ ބޭންކު ނޫން މާލީ އިދާރާއެކެވެ. މި ކުންފުނީގެ މެޖޯރިޓީ ހިއްސާދާރަކީ ޓްރީ ޓޮޕް އިންވެސްޓްމަންޓްސް އެވެ.

ބީއައިސީ ބޭންކް މޯލްޑިވްސްއާ ބެހޭ މައުލޫމާތެއް ނަމަވެސް ބެލެވޭ ގޮތުގައި މިއީ ވިޔަފާރިވެރިޔާ މުހައްމަދު އަލީ ޖަނާހުއާ ގުޅުން އޮތް ކުންފުންޏެކެވެ. އެ ކުންފުނީގެ ފަރާތުން ޕްރީ-އޮޕަރޭޝަނަލް ހުއްދައާ ހަވާލުވީ ޖަނާހުގެ އަންހެން ދަރިފުޅު ނޫރެއިން ޖަނާހެވެ.

ބީސީއައި ބެންކު ކިޔާ ބެންކެއް ކެންބޯޑިއާގައި ހިންގަމުން ދެއެވެ. އެ ބެންކަކީ ލާއޯގެ އޭޝިޔާ އިންވެސްޓްމަންޓް ފިނޭންޝަލް ސަރވިސަސް ކޯ ލިމިޓެޑާއި، ރަސްކަމެއްކުރާ ކެންބޯޑިއާގެ ޕެރަޑައިސް އިންވެސްޓްމަންޓް ކޯ ލިމިޓެޑާއި، ތައިލެންޑްގެ ޕްރައިމް ސްޓްރީޓް އެޑްވައިޒަރީ ކޯ ލިމިޓެޑާއި ގުޅިގެން 2018 ވަނަ އަހަރު އުފައްދާފައިވާ ޖޮއިންޓް ވެންޗަރ ވިޔަފާރި ބެންކެކެވެ. މައި ހިއްސާދާރަކީ އޭޝިޔާ އިންވެސްޓްމަންޓް ފިނޭންޝަލް ސަރވިސަސް ކޯ ލިމިޓެޑެވެ. 

އެމްއެމްއޭއިން ބުނީ މި ދެ ބޭންކަށް ބޭންކިން ހުއްދަ ދޫކުރާނީ ހިދުމަތް ފެއްޓުމުގެ ކުރިން ފުރިހަމަ ކުރަންޖެހޭ ކަމަށް އެ އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ ސަރުތުތައް ފުރިހަމަ ކުރުމުން ކަމަށެވެ.

އެމްއެމްއޭއިން އެންމެ ފަހުން ހިދުމަތް ފަށަން ހުއްދަ ދިނީ ސަރުކާރުގެ ސައްތައިން ސައްތަ ހިއްސާ އޮންނަ މޯލްޑިވްސް ޑިވެލޮޕްމަންޓް ބޭންކަށެވެ. އެކަމަކު އެ ހުއްދައާ އެއްގޮތަށް އެ ބޭންކުގެ ހިދުމަތްތައް ރަސްމީކޮށް އަދިވެސް ނުފަށަ އެވެ.

މިހާރު ރާއްޖޭގައި ބޭންކުގެ ހިދުމަތް ދޭ 7 ބެންކަކީ:

• ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސް (ބީއެމްއެލް)
• މޯލްޑިވްސް އިސްލާމިކް ބޭންކް (އެމްއައިބީ)
• ސްޓޭޓް ބޭންކް އޮފް އިންޑިއާ (އެސްބީއައި)
• ބޭންކް އޮފް ސިލޯން (ބީއޯސީ)
• ހަބީބް ބޭންކް
• މޮރިޝަސް ކޮމާޝަލް ބޭންކް (އެމްސީބީ)
• ކޮމާޝަލް ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސް (ސީބީއެމް)

ކުރިން ރާއްޖޭގައި ހިންގި ބެންކެއް ކަމުގައިވާ އެޗްއެސްބީސީ (ރާއްޖޭގައި) ހިންގުން 2024 ވަނަ އަހަރު ނިމުނު އިރު ވަނީ ހުއްޓާލާފައެވެ.

ކައުންސިލްގެ އާ އޮފީސް އިމާރާތް ހުޅުއްވައިދެއްވީ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ރ.އަތޮޅަށް މިހާރު ކުރައްވަމުންގެންދަވާ ދަތުރުފުޅުގެތެރެއިން ރަސްގެތީމަށް ވަޑައިގެންނެވެ. 

މާޅޮސްމަޑުލު އުތުރުބުރީގެ ރަށްތަކަށް އަންގާރަ ދުވަހު ހެނދުނު ފެއްޓެވި ދަތުރުފުޅުގައި އެ އަތޮޅުގެ އެގާރަ ރަށަކަށް ރައީސް ވަޑައިގެންނެވުމަށް ހަމަޖެހިފައިވެ އެވެ. އެއީ އެއަތޮޅު ވާދޫ، އަނގޮޅިތީމު، ހުޅުދުއްފާރު، އިންނަމާދޫ، ކިނޮޅަސް، މާކުރަތު، މަޑުއްވަރި، ފައިނު، ރަސްގެތީމު، ރަސްމާދޫ އަދި އުނގޫފާރެވެ.

ރަސްގެތީމުގެ އާ ކައުންސިލް އިދާރާ ހުޅުވުމުގެ ރަސްމިއްޔާތުގައި ވާހަދައްކަވަމުން ރަސްގެތީމު ކައުންސިލްގެ ރައީސް މުޙައްމަދު ފަޠީން ވިދާޅުވީ ކައުންސިލްގެ އާ އޮފީސް އިމާރާތެއް އަޅަން ޖެހުނީ، ކުރިން ބޭނުންކުރި ކައުންސިލް އިދާރާގެ އިމާރާތް ބާވެ ހަލާކުވުމާ ގުޅިގެން، އެ އިމާރާތުގެ ތެރޭގައި މަސައްކަތް ކުރަން ތިބެވެންނެތުމުންކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން ކައުންސިލްގެ މަސައްކަތް އޭރު ކުރަމުން އައިސްފައިވަނީ އެރަށުން ތަނެއް ކުއްޔަށް ނަގައިގެންކަމަށެވެ. މި އާ އޮފީސް އިމާރާތާއެކު ޖާގައިގެ ތަނަވަސްކަން ލިބި، މިހާރު ކައުންސިލަރުންގެ މަސައްކަތްތަކާއި އިދާރީ މަސައްކަތްތައް ކުރިއަށްގެންދިއުމަށް އޮތް ދަތިތަކަށް ހައްލު ލިބިފައިވާކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ.

މި އަހަރުގެ ކުރީކޮޅުގައި ރައީސް މުއިއްޒު އެކި އަތޮޅުތަކަށް ވަޑައިގެން ރަށްރަށުގެ ކައުންސިލްތަކާއި ބައްދަލު ކުރައްވައި ދެއްކެވި ވާހަކަފުޅުތަކުގައި، ކައުންސިލްތަކުގެ ޖާގައިގެ ދަތި ކަމުގެ ވާހަކަތައް ފާހަގަކުރައްވައި، އެ ރަށްރަށުގެ ކައުންސިލް އިދާރާތައް ބިނާކުރުމަކީ ރައީސްގެ ވަރަށް މުހިންމު ވައުދުފުޅެއް ކަމުގައި ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ.

އެ ވައުދުފުޅުގެ ދަށުން، މިހާތަނަށް ވަނީ 105 ރަށެއްގައި ކައުންސިލް އާ އިމާރާތްތައް އަޅަން ނިންމަވާ، އެ ރަށްތައް އިޢުލާންކުރައްވާފައެވެ. އަދި 55 ރަށެއްގެ ކައުންސިލް އިދާރާ ބިނާކުރުމަށް މެލޭޝިޔާގެ ހެކްސްޓާ ގްލޯބަލް ކިޔާ ކުންފުންޏަކާއެކު، ދިވެހި ސަރުކާރުން އިއްޔެ ވަނީ އެއްބަސްވުމެއްގައި ސޮއިކޮށްފައެވެ. 

33 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ އެ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން، މި އަހަރުގެ ތެރޭގައި ގިނަ ކައުންސިލުތަކުގެ އިމާރާތުގެ މަސައްކަތް ފަށައި، ދެ އަހަރުގެ ތެރޭގައި ނިންމުމަކީ ސަރުކާރުގެ އަމާޒުކަމަށް ހާމަ ކުރެއްވިއެވެ.

މި ބަލި ޖެހިގެން ބޮޑުވަރުވެ (ބައެއްފަހަރަށް ފުރާނައަށް ނުރައްކާ ވަނީ) އާއްމުގޮތެއްގައި ތުއްތު ކުދިންނާއި އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނަށް ކަމުގައި ވީނަމަވެސް، ޅަފުރައިގެ ކުދިންނަށާއި ބޮޑަތިމީހުންނަށްވެސް މިބަލިޖެހިއްޖެނަމަ، ބައެއްފަރަށް ނުރައްކަލާއި ކުރިމަތި ކުރުވައެވެ.

މިބަލީގެ އަލާމާތްތައް ފެންނަނީ ބަލި ޖައްސުވާ ވައިރަސްއަށް ހައްޓަށް ވަނުމަށްފަހު 4/5 ދުވަސް ފަހުންނެވެ. ބަލީގެ އަލާމާތްތައް އެކި އުމުރުފުރާތަކުގައި ތަފާތުވީ ނަމަވެސް އާއްމު ގޮތެއްގައި ފުރަތަމަ ފެންނަ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ރޯގާޖެހުމާއި، ކާހިތްނުވުމާއި، ކެއްސައި ކިނބިހި އެޅުމާއި ބައެއްފަހަރަށް ނޭވާ ހިއްލާގޮތްވެއެވެ. 

ތުއްތު ކުދިންނަށް މިބަލި ޖެހުމުން ހަރަކާތް މަދުވުމާއި، ނޭވާލާން އުނދަގޫވެ ނޭވާލާއިރު ހުއްޓުން އައުން ހިމެނެއެވެ. މިބައްޔަށް ސީދާ ފަރުވާއެއް ހޯދިފައި ނެތަސް މިފަދަ އަލާމާތްތައް ފެނިއްޖެނަމަ އަވަހަށް ޑަކްޓަރަކަށް ދެއްކުން މުހިއްމެވެ. އާއްމު ގޮތެއްގައި މިބަލި ފަސޭހަވާން 2 ހަފްތާވަރު ވެދާނެއެވެ.

ކޮވިޑް ފަދައިން މިބައްޔަކީވެސް ކައިރީގައި އުޅޭ މީހުންގެ ކިބައިން ގައިންގަޔަށް (އަނގަޔާއި ނޭފަތާއި ލޮލުން) ޖެހޭ ބައްޔެކެވެ.

މި ބަލި ފެތުރުން ހުއްޓުވުމަށް ރައްކާތެރިކަމުގެ ފިޔަވަޅުތައް އެޅުމުގެ ގޮތުން ކުރެވިދާނެ ކަންކަމުގެ ތެރޭގައި ގިނައިން އަތް ދޮވުމާއި، މީހުން ގިނަ ތަންތަނަށް ނުދިއުމަށް އެޗްޕީއޭ އިން އިލްތިމާސްކޮށްފައި ވެއެވެ. އަދި ބަލީގެ އަލާމާތްތައް ފާހަގަވުމުން އަނގަޔާއި ނޭފަތް ނިވާވާ ގޮތަށް މާސްކެއް އެޅުންވެސް އެދެވިގެން ވެއެވެ.

މިގޮތުން ދިވެހި ރައްޔިތުން ވީހާވެސް ކުޑައަގެއްގައި ހައްޖަށް ދިއުމަށް މަގުފަހިކުރުމަށްޓަކައި، ހައްޖު ކޯޕަރޭޝަންގެ ހަރަދު ކުޑަކޮށް އާމްދަނީ އިތުރުކުރުމުގެ ތަސައްވުރާއި އެކު ހައްޖު ކޯޕަރޭޝަންގެ އޮފީސް އިމާރާތުގެ ބިންގާ މި މަހު 14 ވަނަ ދުވަހު ވަނީ އަޅާފައެވެ.

ހައްޖު ކޯޕަރޭޝަންގެ އިމާރާތެއް އެޅުމަށް 2022 ވަނަ އަހަރު ޖޫންމަހު ހައްޖު ކޯޕަރޭޝަނާއި އެޗްޑީސީއާއި އެކު އެއްބަސްވުމެއްގައި ސޮއިކޮށްފައިވީ ނަމަވެސް އެކަން ކުރިއަށް ގޮސްފައި ނުވުމަކީ ހައްޖު ކޯޕަރޭޝަން މިއަދާއި ހަމައަށްވެސް އަމިއްލަ ފަރާތެއްގެ އިމާރާތުގައި ހިންގަންޖެހިފައިވާ ސަބަބުކަން ފާހަގަކޮށްލެވެއެވެ. 8 ބުރީގެ އެ އިމާރާތް އެޅުމަށް ނިންމާފައިވަނީ ހުޅުމާލޭގައި ހުންނަ އަމީން އެވެނިއު އޯކް އިމާރާތުގެ ކުރިމަތިން އޮންނަ 5000 އަކަފޫޓުގެ ބިމުގައެވެ.

ހައްޖު ކޯޕަރޭޝަނުގެ އައު އިމާރާތަކީ 9 ފަންގިފިލާ ހިމެނޭ އިމާރާތެކެވެ. މި އިމާރާތް އަޅަނީ ކުރިންވެސް ކަނޑައެޅިފައިވާ ތަނުގައި ހަމަ އެ ބިމުގައެވެ. މި ޕްރޮޖެކްޓަށް 79 މިލިއަން ރުފިޔާ ހޭދަވާނޭކަމަށް ހައްޖު ކޯޕަރޭޝަނުން ލަފާކުރެއެވެ. ހައްޖު ކޯޕަރޭޝަނުން ވިސްނާފައި އޮތީ އެ އިމާރާތުގެ ފަންގިފިލާތައް ކުއްޔަށްދީގެން އާމްދަނީ ހޯދާށެވެ.

ހައްޖު ކޯޕަރޭޝަނުގެ އައު އިމާރާތުގެ ބިންގާ އެޅުމަށް ބޭއްވި ރަސްމިއްޔާތުގައި ވާހަކަދައްކަވަމުން އެ ކޯޕަރޭޝަންގެ އެމްޑީ މުޙައްމަދު ޝަކީލް ވިދާޅުވީ ހައްޖު ކޯޕަރޭޝަނަކީ، ކުޑަ ކުންފުންޏެއް ނޫންކަމަށާއި، އެ ކުންފުންޏަކީ އަމިއްލަ ފައިމައްޗަށް ތެދުވެ އާމްދަނީ ހޯދޭވަރުގެ ކުންފުންޏެއް ކަމަށެވެ. 

ހުރިހާވެސް އަމާޒަކީ ދައުލަތުގެ ފައިސާއަށް ބަރޯސާވުން ކުޑަކޮށް ދިވެހި ރައްޔިތުން ވީހާވެސް ކުޑައަގެއްގައި ހައްޖަށް ދިއުމަށް މަގުފަހިކުރުން - ޝަކީލް

އިރާދަ ކުރެއްވިއްޔާ މިއީ އެ މަސައްކަތުގެ ފެށުން. ކުރިއަށް މި އޮތް މަދު ދުވަސްތަކުގެ ތެރޭގައި ވަރަށް ގިނަ ބޮޑެތި ޕްރޮޖެކްޓްތަކެއް ތިޔަބޭފުޅުންނަށް ފެނިގެންދާނެ ހައްޖު ކޯޕަރޭޝަނުން ރާވާފައި ހުރި މަސައްކަތްތަކުގެ ތެރެއިން - ހައްޖު ކޯޕަރޭޝަންގެ މެނޭޖިން ޑިރެކްޓަރު މުހައްމަދު ޝަކީލް

ވޭތުވެ ދިޔަ 11 ވަރަކަށް އަހަރު ތެރޭ ހައްޖު ކޯޕަރޭޝަން ހިންގަމުން އައިސްފައިވަނީ ސަރުކާރަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ބަރޯސާ ވެގެންކަމަށާއި، ވޭތުވެދިޔަ އަހަރުތަކުގައި އެ ކުންފުނި ހިންގަމުންގޮސްފައިވަނީ އެންމެ ރަނގަޅަށް ނޫންކަމުގެ ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކުރައްވަމުން ޝަކީލް ވިދާޅުވީ ހައްޖު ކޯޕަރޭޝަނަކީ ސަރުކާރަށް ބަރޯސާ ނުވެ ހިންގޭ ވަރުގެ ތަނަކަށް ހެއްދެވުމަކީ ރައީސް ޑރ. މުހައްމަދު މުއިއްޒުގެ އެދިވަޑައިގަތުމެއް ކަމަށާއި، މަސައްކަތް ކުރައްވަމުން ގެންދަވަނީ ރައީސް ވިދާޅުވިމަގުން ކަންކަން ކުރުމަށް ކަމަށެވެ.

ހައްޖު ކޯޕަރޭޝަނުން ހައްޖަށް ދިއުމުގެ އިންތިޒާމް ހަމަޖައްސައިދިނުމުގެ އިތުރުން އެކުންފުނިން އަންނަނީ އުމްރާގެ ހިދުމަތްތައްވެސް ފޯރުކޮށްދެމުންނެވެ. ޝަކީލް ވިދާޅުވީ ހައްޖާއި އުމްރާގެ ހިދުމަތްތަކަކީ ރައްޔިތުން ބަލައިގަންނަ ހިދުމަތްތަކަކަށް ވުމަކީ ރައީސްގެ އެދިވަޑައިގަތުމެއް ކަމަށާއި، ކުންފުނީގެ އެންމެހާ ހިދުމަތްތަކެއް އެ މަގުން ކުރިއަށް ދާނެ ކަމުގެ ޔަގީން ކަން ދިވެހި ރައްޔިތުންނަށް ދެއްވާ ކަމަށް ޝަކީލް ވިދާޅުވިއެވެ.

ދަރަނި ނުދެއްކިދާނެ ކަމުގެ ހިރާސް (ނުވަތަ ރިސްކު) އިންތިހާއަށް ބޮޑު ކަމަށް ބަލައި ބައިނަލްއަގުވާމީ ރޭޓިން އެޖެންސީ، ފިޗް ރޭޓިންސްއިން ރާއްޖޭގެ ކްރެޑިޓު ރޭޓިން "ސީސީ" އަށް ދަށްކޮށްފައި މިވަނީ، ހަމަ މިއަހަރު ޖޫން މަހު އެ އޭޖެންސީން  ރާއްޖޭގެ ދަރަނި ދެއްކުމުގެ ގާބިލުކަން "ސީސީސީ ޕްލަސް" އަށް ދަށްކުރުމަށްފަހު، 3 މަސްދުވަސް ވެސް ނުވަނީސް ދެވަނަ ފަހަރަށެވެ. އެ ފަހަރު ފިޗުން ވަނީ ފާއިތުވި ދެ އަހަރު "ބީ ނެގެޓިވް" (މިހާރު ދަށްކުރި "ސީސީ" ގެ 3 ހަރުފަތް މަތީ) ގައި ހުރުމަށް ފަހުއެވެ.

ފިޗު ރޭޓިންއަށް އާއްމުކޮށް ބަދަލުގެންނަނީ ނޫނީ "ރޭޓިން ރިވިޝަން" އެއް ގެންނަނީ އަހަރަކު އެއްފަހަރު ކަމަށްވިޔަސް، މިއީ މިހާ ކައިރިކައިރީގައި ޑައުންވޯޑް ރޭޓިން ރިވިޝަނެއް ގެނައި ފުރަތަމަ ފަހަރު ކަން ވެސް ފާހަގަކޮށްލުމާއި އެކު، ރޭޓިން ދަށްކުރި ސަބަބުތަކުގެ ގޮތުގައި ކުރިން (ޖޫންމަހުގެ ރޭޓިން) އެކޭ  އެއް ފަދައިން ރާއްޖޭގެ ހަޒާނާތައް އިންތިހާއަށް ދަށްވެ މަދުވުމާއި ބޭރުގެ ދަަރަނި އަދާކުރަން ހުރި ހިރާސްތައް، ހާއްސަކޮށް މި އަހަރުގެ ފަހު 3 މަހު (ފަހު ކުއާޓަރާއި) ކުރިއަށް އޮތް ދެ އަހަރުން ދަައްކަން ހުރި ބޮޑެތި ދަރަނިތައް ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

ފިޗުގެ ރިޕޯޓުގައި ވާގޮތުން، މި އަހަރުގެ މޭ މަހު 492 މިލިއަން ޑޮލަރުގައި ހުރި ރާއްޖޭގެ ޖުމްލަ ބޭރު ފައިސާގެ ހަޒާނާއިން، މި އަހަރުގެ ޖުލައި މަހު ގާތްގަނޑަކަށް 20 އިންސައްތަ ދަށަށް ގޮސް، 395 މިލިއަން ޑޮލަރަށް ވަނީ ދަށްވެފައެވެ. ފިޗުން ވަނީ ރާއްޖޭގެ ބޭރުގެ ދަރަނި އަންނަ އަހަރު 557 މިލިއަން ޑޮލަރަށް މައްޗަށްގޮސް، އެ އަދަދު އެއް ބިލިއަން ޑޮލަރަށް އަރާނެ ކަމަށް އަންދާޒާކޮށްފައެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި އަނބުރާ ދައްކަންޖެހޭ 500 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ސުކޫކެއްވެސް ހިމެނެއެވެ.

ފިޗުން އިތުރަށް ފާހަގަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި ބޭރު ފައިސާގެ ދަތިކަން ކުރިއަށް އޮތް ދުވަސްތަކުގެ ތެރޭގައި ވެސް ދެމިއޮންނާނެ އެވެ. މީގެ މަައިގަނޑު ސަބަބެއްގެ ގޮތުގައި ޕަބްލިކް އިންވެސްޓްމަންޓް އިތުރުވުމާއި ރާއްޖޭން އިމްޕޯޓަށް ކުރާ ހަރަދުތައް ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައި ވެސް ކުރަމުން ގެންދަން ޖެހޭތީއާއި، އެކަންކަމާއި ގުޅިގެން ޑޮލަރުގެ ބޮޑު ތާށީކަމެއް އައިސް ޕެރެލަލް މާކެޓް (ނުވަތަ ކަޅު ބާޒާރާއި) ރަސްމީ ހަޒާނާ (ރިޒާވް) އަށްވެސް ޕްރެސަރު ބޮޑުވެ، ބޭންކިން ނިޒާމަށް ވެސް މީގެ ނުރަނގަޅު އަސަރުކޮށްފައިވާ ކަމަށް ފިޗުގެ ރޭޓިން ރިޕޯޓުގައިވެ އެވެ.

އޭގެ އިތުރުން ބޭރު ގައުމުތަކުން އެހީ ލިބޭނެ ކަމުގެ އެއްވެސް ޔަގީންކަމެއް ނެތް ކަން ވެސް ފިޗުން ފާހަގަކޮށްފައިވެ އެވެ.

ފިޗްގެ ރިޕޯޓްގައި މިހާރުގެ މާލީ ހާލަތު ބަދަލުކުރުމަށް ރާއްޖެއަށް ކުރެވިދާނެ ކަންކަމުގެ ތެރޭގައި؛ ސްޓްރެޓެޖިކް ބައިލޭޓަރަލް ޕާޓްނަރުންނާ އެކު ޑޮލަރުގެ ބަދަލުގައި އެ ގައުމުތަކުގެ ފައިސާއިން މުއާމަލާތްކުރަން އެއްބަސްވުން ހެދުމަކީ ވެސް ބޭރުގެ މާލީއެހީ ރާއްޖެއަށް ލިބުމަށް މަގުފަހިވާނެ ކަމެއްކަމާއި، އިގުތިސާދު ހަމަ މަގަށް އެޅުވުމަށް ސަރުކާރުން ފިސްކަލް ސްޓްރެޓަޖީއެއް އެކުލަވައިލާ ތަންފީޒުކުރުމުން، ބޭރުގެ މާލީ އެހީ ލިބުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑުކަން ހާމަކޮށްފައިވެއެވެ.

މިކަން ނުކުރެވޭ ހާލަތުގައި ދެން އޮންނާނީ އައިއެމްއެފް އާއި އެހެން މަލްޓިލެޓަރަލް އެހީދޭ ޖަމިއްޔާތަކާއެކީ ދަރަނި ރީސްޓްރަކްޗާ ކުރުން ކަމަށް އެ އެޖެންސީން ބުނެފައިވެ އެވެ.

ފިޗުން މިގޮތަށް ބަޔާން ކުރިއިރު، މި މަސައްކަތްތައް ކުރަމުންދާކަން ސަރުކާރުންވަނީ ހާމަކޮށްފައެވެ. މިގޮތުން، މެދު ރާސްތާގެ ފިސްކަލް އަދި ދަރަނީގެ ސްޓްރެޓެޖީ އެކަށައަޅައި މަޖިލީހަށް ހުށައަޅައި ތަންފީޒުކުރަން ފަށާފައިވާކަމަށާާއި، އިންޑިއާ އަދި ޗައިނާއަށް ދައްކަންޖެހޭ ލޯނުތައް ރޯލްއޯވާ (ލަސް) ކޮށްދެމުންދާކަން ވެސް ހާމަކޮށްފައިވެއެވެ.

ސަރުކާރުގެ މެދު ރާސްތާގެ ފައިނޭންސިން ޕްލޭނާ އެއް ގޮތަށް ފައިސާ ލިބިދާނެ ކަމާ މެދު ވެސް ފިޗުން ސުވާލު އުފައްދާފައިވެ އެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި އަންނަ އަހަރު ދަައްކަން ޖެހޭ 500 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ސުކޫކު ރީފައިނޭންސް ކުރުމާއި ސޮވްރިން ޑިވެލޮޕްމަންޓު ފަންޑުން 200 މިލިއަން ހަރަދުކޮށްގެން 2026 ގައި އެ ސުކޫކަށް 200 މިލިއަން ޑޮލަރު ދައްކަން ހުރި ގޮންޖެހުންތައް ފިޗުން ފާހަގަކުރި އެވެ.

ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައި ވެސް މި ދަރަނި އިތުރުވަމުން ދާނެ ކަމާއި، މީގެ މައިގަނޑު ސަބަބެއްގެ ގޮތުގައި ފިޗުން ފާހަަގަކުރީ (ސަރުކާރުގެ) މެދު ރާސްތާގެ ފިސްކަލް އިސްތިރާޖު (ނުވަތަ ސްޓްރެޓަޖީ) ގައި އޮތް ގޮތަށް ހަރަދުތައް ކުޑަނުކުރެވުމެވެ.

މި ސަރުކާރުގެ އަމާޒަކީ ސިޔާސަތުތައް އެކަށައެޅުމުގައި ނިންމާ ކޮންމެ ނިންމުމަކީ ހެއްކަށް ބިނާކޮށް ނިންމާ ނިންމުމަކަށް ހެދުން ކަމަށާއި ދިރާސާކުރުމަށް ކުރާ އިންވެސްޓްމަންޓު އިތުރުކުރައްވާނެ ކަމަށް ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާ ވިދާޅުވީ "ތެވެލި ބައިނަލްއަޤްވާމީ މަހާސިންތާ 2024" ފެށުމުގެ ރަސްމިއްޔާތުގައި އެމަނިކުފާނު ދެއްކެވި ވާހަކަފުޅުގައެވެ.

ގައުމެއް ބިނާކުރުމުގައި ދިރާސާތަކުގެ މުހިންމުކަމަށް އަލިއަޅުއްވައިލައްވަމުން ރައީސް ވިދާޅުވީ ސަރުކާރުން ނިންމާ ކޮންމެ ޕޮލިސީ ނިންމުމަކީ ހެކީގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ނިންމުންތަކެއް ކަމަށާއި އަދި ހަމަ އެހެންމެ ޕްރޮފެޝަނަލް ނިންމުންތަކެއްކަން ފާހަގަކުރައްވަމުން، އެކަމުގައި ތައުލީމީ ފަރާތްތަކާއި ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކާއި ޕޮލިސީ ނިންމުންތައް ނިންމާ ފަރާތްތަކާއި ޕްރައިވެޓް ސެކްޓަރާއި އަދި އާންމު ފަރާތްތަކުންވެސް އެކުގައި ގުޅިގެން އެމަގަށް މަސައްކަތް ކޮށްދެއްވުމަށްވެސް އެމަނިކުފާނު އެދިވަޑައިގެންނެވިއެވެ.

"އަޅުގަނޑުމެން ތަސައްވުރުކުރަނީ، ކޮންމެ ސިޔާސަތެއް ވެސް ހެކިތަކަށް ބިނާކޮށް ނިންމަން، އަދި ކޮންމެ ގޮންޖެހުމަކާ ވެސް ތަޖުރިބާކާރުންގެ އިލްމުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ހައްލަކާ އެކު ކުރިމަތިލުން" - ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާ

ރާއްޖޭގެ ތަރައްގީގެ ނަމޫނާ މި މުޖުތަމައަށް ފެތޭތޯ ބެލުމާއި މުސްތަގުބަލުގެ ތަސައްވުރާއި ދިރާސާކުރުމުގެ ނިޒާމު ކުރިއެރުވުމާއެކު، ރާއްޖޭގެ އަމިއްލަ ދިރާސާތައް ކުރިއެރުވުމުގެ މުހިންމުކަން  ފާހަގަކުރައްވައި  ދިރާސީ ބިންގަލުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ މުސްތަގުބަލެއް ބިނާކުރުމަށް، ގައުމީ ރިސާޗް ކައުންސިލެއް އުފެއްދުމަށް ކުރެވޭ މަސައްކަތް ފާހަގަކުރައްވައި ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ވަނީ މި ސަރުކާރުން ދިރާސީ ވެއްޓަށް ތާއީދާއި މަދަދާއި ދެއްވާކަން ފާހަގަ ކުރައްވާފައެވެ.

ރައީސް ވިދާޅުވީ ދިރާސާކުރަން ކުރާ ހޭދަ އިތުރުވާއިރު، އަމާޒަކީ ރާއްޖޭގައި ކުރާ ދިރާސާތަކަކީ ބައިނަލްއަގުވާމީ އެންމެ މަތީ މިންގަނޑުތަކަށް ފެތޭ ދިރާސާތަކަށް ހެދުން ކަމަށާއި، ދަނޑުވެރިކަމާއި މަސްވެރިކަމާއި މޫސުމީ ބަދަލުތަކާއި އާންމު ސިއްހަތުގެ ނިޒާމުގެ އިތުރުން ދެމެހެއްޓެނިވި ފަތުރުވެރިކަމާއި ގުޅުންހުރި މުހިންމު މަސްރޫއުތަކެއް ކުރިއަށް ހުރި މަސްތަކުގައި ފައްޓަވާނެ ކަމުގައެވެ.

"ބްރިޖިންގ ބައުންޑަރީސް: އެކްސްޕްލޯރިންގ ސިނާޖީސް އެކްރޮސް ރިސާޗް ޑިސިޕްލިންސް" ގެ ފަލަސުރުހީގެ ދަށުން، ދުނިޔޭގެ އެކިގައުމުތަކުގެ މުރައްބީން ބައިވެރިވެ ވަޑައިގެން، މި އޮގަސްޓްމަގުގެ 19އިން 20 އަށް ޤައުމީ ޔުނިވަރސިޓީން އިންތިޒާމުކޮށްގެން ބޭއްވި 7 ވަނަ "ތެވެލި ބައިނަލްއަގްވާމީ މަހާސިންތާ"ގައި ރައީސް ވިދާޅުވީ، ހުރިހާ ރައްޔިތުން ވެސް ދިރާސާކުރުމުގެ އަގުވަޒަންކޮށް ސުވާލުކޮށް، ތައުލީމު އުނގެނެން ޖެހޭ ކަމަށާއި، ގައުމުގެ ކުރިއެރުމުގައި އެންމެން ސާމިލުވާންޖެހޭނެ ކަމަށާއި، އެކުގައި މަސައްކަތްކޮށްގެން ރާއްޖެއަކީ ދިރާސީ ކާމިޔާބީގެ ހަބަކަށް ހެދިދާނެ ކަމުގައެވެ.

- ތެވެއްޔަކީ އިރުހަނދު އަރައިގެން އަންނަ އިރު ނުވަތަ އޮއްސެންދާ އިރު އުދަރެހުން ފެށިގެން ފެންގަނޑުމަތީގައި ދޫލައެއްހެން ފެތުރިފައި އޮންނަ ރިހިކުލައިގެ ނުވަތަ ރަންކުލައިގެ އައްޔަށް ކިޔާ ނަމެކެވެ.

ޖަލު ގައިދީން ފޯނުކޯލާއި މެސެޖުކޮށްގެން އޮޅުވާލައިގެން ފައިސާހޯދުމާއި، ގިނަބަޔަކު ގުޅިފައިވާ 'ނެޓްވަރކް' ތަކުން، އެކިފަރާތްތަކުގެ ބެންކު އެކައުންޓުތަކަށް (ވަގަށް) ވަދެގެން ފައިސާ ފޭރުމަކީ މިހާރަކު އާ ވާހަކަތަކެއް ނޫނެވެ. ކުރުމުއްދަތެއްގައި ގިނަ ފައިސާލިބޭނެ ކަމަށް އިސްތިހާރުކޮށް، މީހުންގެ 'ބޯކާލައިގެން' ފާޑުފާޑުގެ ސްކީމްތަކުގެ ދަލުގައި ޖައްސައި ބޮޑަތި އަދަދުތަކުން ފައިސާ ފޭރުމަކީވެސް މިހާރަކު އާ ވާހަކަތަކެއް ނޫނެވެ. 

ވިޔަފާރީގެ ޕްރޮޖެކްޓްތަކުގެ ނަމުގައި އާއްމު ބެލުންތަކުން ކިތަންމެ ވަރަކަށް ބަލައި ޗެކު ކުރިއަސް، ހީލަތްތެރި ޑީލްއެއްކަން ނޭނގޭވަރަށް ވަގުލިޔެކިޔުންތައް ތައްޔާރުކޮށް ރާއްޖެއާއި ރާއްޖެއިން ބޭރުގެ ފަރާތްތަކާއި ގުޅިގެން ޓީޓީކޮށްގެންނާއި އެހެނިހެން ގޮތްގޮތުން ބިމެއް ނުވަތަ ރަށެއް ގަތުން ފަދަ އިންވެސްޓްމަންޓްތަކުގެ ނަމުގައި ހީލަތުން ފޭރޭ ބޮޑަތި އަދަދުތަކުގެ ހަގީގަތްތަކަކީވެސް އާއްމު ވެފައިވާ ކަމެކެވެ.

ވާނުވާ ނޭނގޭ ޖަލު ބަންދަކީ އުވާލަން ޖެހޭ ކަމެއްކަމަށް ވަކާލާތުކޮށް އެކަން 'ކޮޅެއްގައި ޖެހިދާނެ' ކަމަށް ބެލެވުނަސް، ވާނުވާ ނޭނގި ބިލުތައް ބޮޑުވާ މައްސަލަތަކަށް ހައްލެއް ލިބޭނެ ކަމުގެ ދުވަހެއް، ކޮޅެއް މެދެއް ނޭނގޭއިރު، ސްޓެލްކޯ އާއި ފެނަކަ ފަދަ ތަންތަން ޖަވާބުދާރީ ކުރުވާނެ އޭސީސީއެއް ތެދުވާނެ ދުވަހެއް އަދި އަންނާނެކަން ކަށަވަރެވެ.

ފަހަކަށް އައިސް މިހުރިހާ އެންމެނަށްވުރެ މޮޅަށް، ރޯމާދުވާލު ފާޅުކަން ބޮޑުގޮތެއްގައި ހީލަތުން ފައިސާ ހޯދާނެ އުކުޅެއް އީޖާދުކޮށްފިއެވެ. އެއީ މޮބައިލް ބިލުތަކުން މީސްމީހުންގެ ބިލަށް، ކޮންމެވެސް "އެޑް-އޮން" އެއްގެ ނަމުގައި، ކުޑަ އަދަދެއް އިތުރު ކޮށްގެންނެވެ.

ބިލުގައި ކުޑަކުޑަ އަދަދެއް އިތުރު ކުރުމުން މީހުންނަށް އެކަން ފާހަގައެއް ނުކުރެވެއެވެ. ބިލަށް މާބޮޑު ތަފާތެއް ނާންނާތީ ބިލުގެ ތަފްސީލު ކޮންމެހެން ނުބަލަނީ މުވާސަލާތީ ހިދުމަތްދޭ ކުންފުނިތަކަށް ނޭނގިތިބެ އިތުބާރު ކުރެވި، އެފަދަ ހީލަތެއް ހަދާފާނެކަމަށް ހީނުކުރެވޭތީއެވެ. 

އުރީދޫއިން މޮބައިލް ހިދުމަތް ބޭނުންކުރާ މީހުން ދޮޅުލައްކަ އަށްވުރެ އިތުރު ވެފައިވާއިރު ލައްކައެއްހާ މީހުންގެ ކޮންމެ ބިލަކަށް މަހަކު މިފަދައިން ކުޑަ އަދަދެއް އިތުރުކޮށްގެން އަހަރަކު 54 މިލިއަން ރުފިޔާއަށް ވުރެ ބޮޑު އަދަދެއް ކަޅާކޮށްލެވެއެވެ. ވާނުވާ ނެނގޭ ކުދި އަދަދުތައް ކަސްޓަމަރުންގެ ބިލަށް ލަމުންދާތާ އެތައް އަހަރެއް ވެއްޖެއެވެ. އިސާހިތަކު ފެނުނީ ހުޅުމާލެއިން ބޮޑު ބިމެއްގައި، އުރީދޫގެ ބޮޑު އިމާރާތެއް އަޅާ ނިންމާލިތަނެވެ. ބިލަޔަނުން ފައިދާ ނަގަމުންދަނީ ކިހިނެތްކަމާއި މެދު ހިސާބުޖަހާ ބަޔަކަށް މާބޮޑު އޮޅުމެއް ނާރާނެއެވެ.

މީސްމީޑިއާގައިވެސް މިފަދަ ސަކުވާތައް ކޮށްފައި ހުރި އިރު، މި ނޫހަށް މައުލޫމާތު ދިން ފަރާތުން ހާމަކުރިގޮތުން އެ (ސްޓާ ޓޯކް ޑެއިލީ) އަކީ ކޯއްޗެއްކަން ނޭނގޭ ކަމަށާއި، އެފަދަ އެޑް-އޮން އެއް ނަގާފައި ނުވާނެ ކަމާއި، އެފަދަވިޔަސް އަދި އެހެންވެސް ލިންކަކަށްވެސް ފިތާފައި ނުވާނެއެވެ.

Mee mihaaru kon kameh? @OoredooMaldives
Perhaps a scam? pic.twitter.com/fYnTUpGsOB

— afey ???????? (@afeymohd) July 17, 2021

ކުންފުނިތަކުން އަގުނަގާ ކޮންމެ ކަމަކީ (ޕްރޮޑަކްޓެއް ނުވަތަ އެޑް-އޮން އެއް ވިޔަސް) އޭގެ ތަފްސީލު ކަސްޓަަމަރުންނަށް ސާފުކޮށް އެނގެންޖެހޭ އެއްޗަކަށް ވާއިރު، މައުލޫމާތެއް ބަލަންވިޔަސް ހަމައެކަނި ލިންކަކަށް ފިތާލުމުން އިތުރު މައުލޫމާތެއް ނުފެނި، ޔަގީންކަމެއް (ކޮންފަރމޭޝަން އެއް) ނުދެނީސް އެހިސާބުން ކޮންމެ މަހެއްގެ ބިލަށް އަދަދެއް އިތުރުވުމަކީ ބޮޑު މައްސަލައެކެވެ. މިއީ ޓެކުމާއި ފޭރުމަށް ދުނިޔޭގެ ހުނަރުވެރި ވަގުން (ސައިބަރ ކްރިމިނަލުން) ބޭނުންކުރާ ފިސިންގ (phishing) ގެ އުކުޅެކެވެ. ލިންކަކަށް ފިތާލުމާއެކު ލާރިކޮޅު ދިޔައީއެވެ. ނަމަވެސް އެއީ އެފަދަ ވަގުން ބޭނުންކުރާ އުކުޅެކެވެ. އުރީދޫ ފަދަ ކުންފުނިތަކުން ކޮށްފާނެ ކަމަށް ގަބޫލު ކުރަންދަތި ކަމެކެވެ.

މި ނޫހުން ބެލި ބެލުމުން އެނގުނީ ރާއްޖޭގެ އުރީދޫ ވެބްސައިޓުގައި، "ސްޓާޓޯކް ޑެއިލީ" (Startalk Daily) ގެ ވާހަކަ (މި ލިޔުން ލިޔުމާއި ހަމައަށް) އެއްވެސް ވަރަކަށް ހިމަނާފައި ނުވާކަމެވެ. އަދި އެ އެޑް-އޮންގެ ޗާޖު ބިލަށް އަރަންފެށި ސަބަބެއް ކަމަށް އުރީދޫއިން (ތުހުމަތުކޮށް ބަހަނާއެއްގެ ގޮތުގައި) ބުނީ ލިންކަކަށް ފިތުމުން ކަމަށްވެސް މި މައްސަލައިގެ މައުލޫމާތު މިނޫހަށް ދިން ފަރާތުން ހާމަކުރިއެވެ. އަދި މީސްމީޑިއާގައިވެސް މިފަދަ (ވާނުވާ ނޭނގޭ)  ޗާޖުތަކުގެ ވާހަކަތައް ދައްކާފައިވާކަންވެސް ފާހަގަވެއެވެ.

މިނޫހަށް މައުލޫމާތު ދިން ފަރާތުން ބުނިގޮތުގައި، އެ މައްސަލަ އުރީދޫގައި ޖެއްސުމުން އެ އަދަދު ތަކުގެ ރިފަންޑު ދޭނެކަމަށް އުރީދޫއިން ބުނެފައިވާ ކަމަށެވެ.

ލިޔެކިޔުންތައް އިލެކްޓްރޯނިކް ވިއުގަތަކުގައި ތަރުތީބުވެ، ކަރުދާސް ބިލެއް އެއްވެސް ފަރުދަކަށް ނުލިބޭއިރު، ބިލު ޑައުންލޯޑުކޮށް އެގޮތަށް ބިލުގެ ތަފްސީލު ވަކިވަކިން އައިޓަމަކުން ބަލަނީ ކިތައް މީހުންތޯއެވެ؟ ކުރީގެ ބިލުތައް ބަލަން ބޭނުންވިޔަސް ބެލެނީ ފާއިތުވީ 3 މަހުގެ ބިލު އެކަނިކަމަށާއި، އިތުރު ބިލު ބަލަން ބޭނުންނަމަ އުރީދޫއަށް މެއިލްކޮށް، ސިޓީފުޅެއް ފޮނުވައި ނުވަތަ އުރީދޫ ހެޑްއޮފީހަށް ގޮސް އެތައް ތަކުލީފެއްގައި އުޅެ އެތައް ދުވަހެއް ފަހުން މެނުވީ ކުރީގެ ބިލުތައް (ތަފްސީލީ ބިލުތައް) ނުލިބޭ ކަމަށްވެއެވެ. އެފަރާތުން މައުލޫމާތު ދިން ގޮތުގައި، ފެންނަންހުރި ފާއިތުވީ ތިން (މަހުގެ) ބިލުގައިވެސް އެ ޗާޖު ހިމަނާފައިވާ ކަމަށާއި،  އޭގެކުރިންވެސް އެގޮތަށް ފައިސާ ފޭރިފައިވާނޭކަމަށް އެނާއަށް ގަބޫލުކުރެއެވެ. އެކަން ކަށަވަރުވާނީ ކުރީގެ ބިލުތައް ލިބުމުންކަމަށްވެސް އެފަރާތުން މައުލޫމާތު ދިނެވެ.

ސީއެސްއާރު ނަމުގައި އެކިވަރުގެ އަދަދުތައް ކޮންމެވެސް ނަމެއްގައި ބަހައި، ހިސާބު ދިމާނުވާ އަދަދުތައް ޖަހައި، ކޮންމެވެސް ކަމެއް/ޕްރޮޖެކްޓެއް ހިންގުމުގެ މަތިއަޅުވައި ހޭދަކުރުމަކީވެސް، ބީޕީޓިން ރެކެން ބޮޑަތި ބައެއް ކުންފުނިތަކުން ކުރާކަމެކެވެ.

ހައިރާން ވާންޖެހޭ ކަމަކީ މިފަދަ ކަންކަން ބަލަން، ކޮމިއުނިކޭޝަން އޮތޯރިޓީ އަކާއި، އެންޓި-ކޮރަޕްޝަން އަކާއި ފުލުސް އިދާރާއެއްވެސް ހުރެމެ، އެކަންކަން، ކަމާވެ އެދެވޭ ގޮތެއްގައި ބަލައި ރައްޔިތުންގެ ޖީބުތަކުން ފައިސާ ފޭރުން ހުއްޓުވުމަކީ "ރޮކެޓް ސައިންސަށް" ވުރެ ފޮމިއުލާތައް ގިނަ އުނދަގޫ ކަމަކަށްވެ، ހިމާލިޔާ ފަރުބަދަ ކެނޑުމަށްވުރެ ބޮޑުކަމަކަށްވެ، ޒިންމާ އަދާނުކުރެވިފައި ވާކަމެވެ.

ފުލުސްއޮފީހުުން ނެރުނު ބަޔާނުގައި ވަނީ ނިމިދިޔަ ހަފްތާގެ އަންގާރަ ދުވަހު ފެށި އެ މަސައްކަތުގެ ތެރެއިން ހުޅުމާލޭގެ އެކި ސަރަހައްދުތަކުން، ހަތަރު ފުރޮޅުލީ 10 އުޅަނދު އެ ދުވަހު ނަގާފައިވާ ކަމަށެވެ. އަދި ކުރިއަށް އޮތްތަނުގައި ވެސް، ރަޖިސްޓްރީނުކޮށް ހުޅުމާލޭގެ މަގުތަކުގައި ޕާކުކޮށްފައި ހުންނަ އުޅަނދުތައް ނެގުމާއި އުޅަނދު ރަޖިސްޓްރީކޮށްފައިވަނީ ގަވާއިދާ އެއްގޮތަށްތޯ ބެލުމުގެ މަސައްކަތްކުރަމުން ގެންދާނެކަމަށެވެ. އެ ބަޔާނުގައި، މަގުމަތީގެ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަން ކަށަވަރުކޮށް މަގުތަކަކީ އެންމެނަށް އަމާން ރައްކާތެރި ތަނަކަށް ހެދުމަށް ކުރަމުންދާ މި މަސައްކަތްތަކުގެ ތެރެއިން، ސައްހަ ނޫން ރަޖިސްޓްރީ ހަދައިގެން ދުއްވާ އުޅަނދުތައް ހޯދައި ފިޔަވަޅުއެޅުމުގެ ކަންކަން ވެސް ކުރަމުން ގެންދާނެ ކަމަށްވެސް ވެއެވެ.

2020 ވަނަ އަހަރު މާލޭގެ މަގުތައް ތޮއްޖެހުން ކުޑަކުރުމަށް ކުރެވިދާނެ ކަންތައްތަކާއި ގުޅޭގޮތުން ކުރީގެ ނައިބުރައީސް އިސް ނަންގަވައިގެން އޭރުގެ ސަރުކާރުގެ ކަމާއިބެހޭ އިދާރާތަކުގެ އިސްބޭފުޅުން ބައިވެރި ވެޑައިގެން މަސްވަރާތައް ކުރިއަށް ގެންގޮސްފައިވެއެެވެ. މާލޭގެ މަގުމަތީގައި ތޮއްޖެހުން ކުޑަކޮށް އެއްގަމު އުޅަނދު ޕާކް ކުރުމުގައި ދިމާވާ މައްސަލަތަކަށް ހައްލު ހޯދުމާ ބެހޭގޮތުން ބޭއްވުނު މަސްވަރާތަކުގައި (އޭރުގެ) މިނިސްޓަރ އޮފް ޓްރާންސްޕޯޓް އެންޑް ސިވިލްއޭވިއޭޝަން ޢާއިޝަތު ނަހުލާއާއި، އެމިނިސްޓްރީގެ ބައެއް އިސްވެރިންނާއި، މާލެ ސިޓީގެ މޭޔަރ ޝިފާ މުޙައްމަދާއި ފުލުހުންގެ ފަރާތުން ބޭފުޅުން ބައިވެރިވެ ވަޑައިގެންފައިވެއެވެ.

އެގޮތުން ވެހިކަލް ޕާކިންގެ މައްސަލަތައް ހައްލުކުރުމަށް ކުރަންޖެހޭ ކަންކަމާއި ޓްރެފިކްގެ ކަންކަން ރަނގަޅު އިންތިޒާމެއްގެ ދަށުން ކުރިޔަށް ގެންދިއުމުގެ މުހިންމުކަމާއި، މާލޭގެ މަގުތަކަކީ ތޮއްޖެހުން ކުޑަ ހިތްފަސޭހަ ތަނަކަށް ހެދުމަށް އެހާރުން އެހާރަށް ކުރެވެން ހުރި ކަންކަން  ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ ނައިބު ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ. ހަމަ އެހެންމެ ޕަބްލިކް ޓްރާންސްޕޯޓްގެ ޚިދުމަތް ފުޅާކޮށް މި ޚިދުމަތް ހަރުދަނާ ކުރުމާއި ގުޅޭގޮތުންނާއި، ކުރިޔަށް އޮތްތަނުގައި ޓްރެފިކްގެ ކަންކަމަށް ގެންނަން ބޭނުންވާ ބަދަލުތަކާއި ބެހޭގޮތުންވެސް މި ބައްދަލުވުމުގައި މަސްވަރާކުރެވުނެވެ.

ރެޖިސްޓްރީ ނުވެހުރި އުޅަނދުތައް މިމަހު 23 ވަނަ ދުވަހު (ޓޯވް ކޮށް) ނަގަން ފަށާފައިވާއިރު، ޖެހިގެން އައި 24 ވަނަ ދުވަހު މާލެ ސަރަހައްދުގެ މަގުތަކުގެ ރައްކާތެރިކަމާއި އަމާންކަން ކަށަވަރުކުރުމަށް "މާލެ ފަހި" ނަމުގައި ޕްރޮގްރާމެއް، ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ޑރ.މުޙައްމަދު މުޢިއްޒު ވަނީ އިފްތިތާހު ކުރައްވާފައެވެ.

މި ޕްރޮގްރާމުގައި ހިމެނޭ ގިނަ ކަންކަމަކީ، ކަމާ ގުޅުންހުރި އިދާރާތައް ހިމެނޭހެން އެކުލަވާލި "އަރބަން ޓްރެފިކް ޑީ-ކޮންޖެސްޝަން މެނޭޖްމަންޓް ކޮމިޓީ" ގެ ލަފަޔާއި މަސްވަރާ އާއެކު އެކުލަވާލި ޕްލޭނުގައިވާ ހަރަކާތްތަކެއް ކަމަށާއި، އެކަންކަން ބެހޭ މައިގަނޑު 3 ބައި ވަނީ ހާމަކުރައްވާފައެވެ. އެއީ:

• ގާނޫނާއި ގަވާއިދުގެ ތެރެއިން ވެހިކަލް ރަޖިސްޓްރީކުރުމާއި އުޅަނދުގެ އަދަދު ކޮންޓްރޯލްކުރުން
• ޕަބްލިކް ޓްރާންސްޕޯޓްގެ ވަސީލަތްތައް އިތުރަށް ހަރުދަނާކޮށް ތަރައްގީކުރުން
• މަގުތަކަކީ ދަތުރުފަތުރާއި ހިނގައި ބިނގާވެއުޅެން ރައްކާތެރި އަދި ފަސޭހަ އަމާން ތަންތަނަށްހެދުން

މީގެ ތެރޭގައި:

• ގަރާޖްނެތި ދައުރު ކުރަމުންދިޔަ ގަރާޖު ސިޓީތަކުގެ ބޭނުން ނުކުރެވޭނެގޮތް ހެދުމުގެ ސަބަބުން ކާރު ރެޖިސްޓަރ ކުރި އަދަދު އެވްރެޖުކޮށް 122 އިން 60 އަށް ދަށް ވެފައިވުން؛
• މަގުމައްޗަކީ ގުދަންކުރާ ތަނެއްގެ ގޮތުގައި އޮތްއޮތުން ނިމުމަކަށްގެނެސް، އެއްގަމުގައި ދުއްވާ އިންޖީނުލީ އުޅަނދު ރަޖިސްޓްރީކުރުމުގެ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އުމުރަށް ނުފެތޭ އެއްގަމު އުޅަނދެއް، ރޯޑް ވެހިކަލެއްގެ ގޮތުގައި ރާއްޖެ އެތެރެކުރުން މަނާކުރެވޭނެގޮތަށާއި (އަމިއްލަބޭނުމަށް ނުވަތަ ވިއްކުމަށްވިޔަސް) ގަރާޖު ނުވަތަ ގުދަން ކުރެވޭނެ ފެސިލިޓީއެއް އޮތުމުންނޫނީ އެތެރެ ނުކުރެވޭނެ ގޮތަށް ގާނޫނު އިސްލާހުކުރުން؛
• ޑޮމެއިންގެ ހިދުމަތް އޯޕަން ބިޑިންގ ނިޒާމުގެ ތެރެއަށް ގެނެސް، ޑޮމެއިންތަކާއި އެހިދުމަތް ޒަމާނީކޮށް، ރެކޯޑެއް ނެތި ދީފައިހުރި ޑޮމެއިން ނަންބަރުތައް އާންމުކޮށް، އެކަމަށް ގާނޫނީ ހައްލެއް ހޯދުން؛
• ވެހިކަލް ލިމިޓް ކުރުމާއި ޢުމުރު ކަނޑައަޅައި، ވަކި ރަށެއްގައި ނުވަތަ ސިޓީއެއްގައި ނުވަތަ ސަރަހައްދެއްގައި އެއްގަމު އުޅަނދު ރަޖިސްޓަރީކޮށްދޭނެ އަދަދާއި، އުޅަނދު ބޭނުންކުރެވޭނެ މުއްދަތު ކަނޑައެޅުން؛
• ގަރާޖުގެ ވެރިފަރާތަށް ނޭނގި ވެހިކަލް ރަޖިސްޓްރީކުރުމާއި، ރެޖިސްޓްރީ ކުރާ ޖާގަ އެހެންކަމަކަށް ބޭނުންކުރުން ހުއްޓުވުން ހިމެނެއެވެ.

މާލޭ ސަރަހައްދުގައި ވެހިކަލްތައް ގިނަވެ މަގުތައް ތޮއްޖެހެމުން ދާކަމަކީ ދެބަސްވެވެން ނެތް ހަގީގަތެކެވެ. ހައްލުވެސް ހޯދަން ޖެހި، ހޯދާނެ ހައްލުތަކުގެ ވާހަކަ ނުދައްކާ އެއްވެސް ބަޔަކުވެސް ނެތެވެ. ނަމަވެސް ވަށާޖެހޭނެ ހައްލެއްގެ ވާހަކަ ހަމަ އެކަކުވެސް ނުދައްކައެވެ. ޖުމްލަ ހައްލެއް ލިބިދާނެ ކަމެއްވެސް ނުކުރެއެވެ.

ކަމެއް ކުރަންވާނީ އެކަމެއް ކުރުމުގެ ކުރިން ކުރަންޖެހޭ ކަންކަންވެސް ކޮށްފައެވެ. މިސާލެއްގެ ގޮތުން 2023 ވަނަ އަހަރު މާލޭ ސިޓީ ކައުންސިލްގެ 86 ވަނަ ޖަލްސާގައި، ނުގަވާއިދުން ޕާކުކޮށްފައި ހުންނަ އުޅަނދުތަކުގައި ޖޫރިމަނާ ސްޓިކަރ ޖެހުމާއި، މާލޭގައި ހުރި ބައެއް ޕާކިންގ ޖާގަތަށް ނަގަމުންދިއުމުގެ ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކޮށް، ޕާކު ކުރާނެ ޖާގަ ނުދައްކައި އެކިއެކި ޖޫރިމަނާތައް ކޮށް، ވެހިކަލް ޓޯވް ކުރުމުގެ މައްސަލައިގެ ވާހަކަތައް ދެކެވުނެވެ. އަދި މާލޭގެ ލޭންޑް ޔޫސް ޕްލޭން، އޭރުގެ ސަރުކާރުން ފާސްކޮށްނުދީ މަރުތަޅު އަޅުވައި ހިފަހައްޓާފައިވާތީ، މޭޔަރު މުއިއްޒު 5 އަހަރުގެ ދައުރަށް އެކުލަވާލި ސްޓްރެޓެޖިކް އެކްޝަން ޕްލޭންގައިވެސް ހިމަނާފައިވާ މާލޭގެ 8 ތަނެއްގައި އަޅާނެ ޕާކިންގް ބިލްޑިންގްތަކެއް އެޅުމުގެ ފުރުސަތު ގެއްލިފައިވާ ކަމަށް އަޑުހަރުކޮށް ވާހަކަ ދައްކައި ބަޔާންތައް ނެރެފައި ވެއެވެ. ރަނގަޅު ވާހަކައެކެވެ. އިހަށް ކުރަން ޖެހޭ ކަންކަން އިހަށް ކުރަންޖެހޭނެއެވެ. އަދަބު ދޭންވާނީ އަދަބު ނުލިބޭނެ ގޮތް އޮވެ، އަމަލު ނުކުރުމުންނެވެ.

Male ge parking massala hallu nukurevi lasvanee parking building thah elhumah Council in kuramun dhaa masakkai thakah sarukaarun huras alhamun gedhaathee. Huras neylhi nama, miadhu madhuvegen 6 parking building Male gai imaaraai kurevifai hunnaane. Magumathin kuyyah dhey slot…

— Dr Mohamed Muizzu (@MMuizzu) June 11, 2023

މާލެއަށް ކާރު އެތެރެ ކުރާ ކޮންމެ މީހެއްގެ ގަރާޖެއް ނޯވެއެވެ. އެއްބަޔަކަށް ގަރާޖު (ސިޓީ) ލާޒިމްވެގެން އެ ހޯދިއިރު، އަނެއް ބަޔަކަށް އެ ގަރާޖު (ސިޓީ) ވެސް ހޯދާކަށް ނުޖެހުނެވެ. ކާރު ރެޖިސްޓަރ ކޮށްދިނީ މަގުމައްޗަށެވެ. މީގެ މިސާލަކި ހުޅުމާލޭގެ (އަގުބޮޑު) ޕްރައިވެޓް ފްލެޓު ގަނެފައިވާ މީހުންނަށް، ގަރާޖެއް ނެތި އެޗްޑީސީގެ ސިޓީއަކުން މަގުމައްޗަށް އެމީހުންގެ ކާރުތައް ރެޖިސްޓަރ ކޮށްދީފައިވާ ކަމެވެ.

މާލޭގެ ހުރިހާ ގޯތިތައް ކަހަލަ ގޮތަކަށް، ހުރީ ބައިބައިކޮށް ފޮތިފޮތިކޮށް އާއިލާގެ މީހުންނަށް ބަހާފައެވެ. އެމީހެއްގެ ބައި އެމީހަކު 2 ބުރިއަށް ނުވަތަ ދިހަބާރަ ބުރިއަށް ހަދައެވެ. ބިލްޑިންގ ކޯޑުގައި އިމާރާތުގެ ތިރީ ބުރީގައި ގަރާޖެއް އޮތުން ލާޒިމު ކުރެވިދާނެއެވެ. ތިރީ ބުރީގައި ގަރާޖުވެސް ހެދީއެވެ. ނަމަވެސް އެ ގެއަށް ވަންނަން އޮންނަ ގޯޅިން އެ ޖަރާޖަށް ހަމަ ގައިމުވެސް ކާރެއް ވެއްދޭ ފުޅާމިނެއް ނެތެވެ. ދެންކުރާނީ ކީތް ހެއްޔެވެ؟ ކާރެއް ހޯދުމުގެ ހައްގުން އެމީހާ މަހުރޫމް ވީހެއްޔެވެ؟ ކުއްޔަށް ނަގައިގެންވެސް ކާރު ރެޖިސްޓަރ ކުރާނެ ގަރާޖެއް މިހާރަކު ނެތެވެ.

(ހުޅުމާލެ ފަދަ ތަންތަނުގައި) ފްލެޓްތަކުގައި އުޅޭ މީހުން ޖަރާޖެއް ހެދޭނެ ގޮތެއްވެސް ނޯވެއެވެ. އެމީހުންނަށް ކާރެއް ހޯދުމުގެ ހައްގު ނެތީހެއްޔެވެ؟ އޮތްނަމަ، އެގޮތަކީ ކޮބައިބާވައެވެ؟ އެމީހެއްގެ ގަރާޖު އެމީހަކު ހަދަން ބިންކޮޅެއްދެނީ ހެއްޔެވެ؟ ނުވަތަ އެއްކަލަ ޕާކިންގ އިމާރާތުން، އެމީހާގެ ކާރު ރެޖިސްޓަރކޮށް ބާއްވާނެޕާކިންގ ޖާގައެއް ކުއްޔަށް ދެނީ ހެއްޔެވެ؟ ނުވަތަ އެބުނާ ގަރާޖު (ސިޓީ) ގަންނާނީ ހެއްޔެވެ؟ 

ރަށް ރަށަށް ވެހިކަލް ގެނެވޭނެ އަދަދު (ކޯޓާ) ކަނޑައެޅުމުން، އެންމެ ފުރަތަމަ އެކަން ކުރާނީ ކޮންބައެއް ހެއްޔެވެ؟ ފައިސާވެރިންނާއި ވިޔަފާރިވެރިން ނޫންބާވައެވެ؟ އަވަހިއްޔާ އަވަހެވެ. (ފައިސާތަކެއްނެތް) އާދައިގެ ރައްޔިތުމީހާ ފައިސާކޮޅެއް ރައްކާކޮށްގެން ކާރެއް/ވެހިކަލެއް ގެންނަން ބެލިއިރު އެތެރެ ކުރެވޭކަށް ނެތެވެ، ކޯޓާ ހަމަވެއްޖެއެވެ. ކަށިބެހި ދުވަހު މީމަހަށް ލިބުނު ނަސީބެއް ނުލިބުނެވެ. ގާނޫނު އަސާސީގައި ބުނާ ހަމަހަމަ ހައްގެއް ނުލިބުނެވެ.

އަލަށް ވެހިކަލެއް އެތެރެކުރާނަމަ، ގަރާޖު ހޯދަންޖެހޭކަން މިހާރު އެނގެއެވެ. އެ ނުހޯދައި (ޓޯވްކުރުމުން ޖޫރިމަނާ ދައްކައި އަލުން ނެރެ ބާއްވާއިރަށް އަނެއްކާ ޓޯވްކޮށް މިސަކަރާތެއްގައި ވެހިކަލް ރެޖިސްޓަރ ނުކުރެވި އެ ހަލާކު ކުރާކަށް) އެތެރެއެއް ނުކުރާނެއެވެ. ކާރު/ވެހިކަލް އޮތީ (މި ގަވައިދާއި ފިޔަވަޅުތަކުގެ ކުރިން) އެތެރެވެފައެވެ. ކަންކުރާނެ، ކަން ވާނެ ގޮތެއް، ހައްލެއް ބުނެދީ  ދައްކަދޭން ވާނެއެވެ. ބައެއްގެ އަގުބޮޑު މުދަލެއް ފަނާ ކުރުވައިގެން ނުވާނެވެ. ފުރުސަތެއް ދޭންވާނެއެވެ. ހީލަތް ހަދަންނުޖެހި، އުސޫލެއްގެ ތެރެއިން އެކަން ވާނެ މަގެއް ދައްކަންވާނެއެވެ. އޭރު މާލޭސިޓީ ކައުންސިލުން އަޑު އުފުލި ފަދައިން އިހަށް ކުރަންޖެހޭ ކަންކަން ކުރާނީ ފަހަކުންނެއް ނޫނެވެ. 

މޭޔަރު މުއިއްޒު މިއަދު ހުންނެވީ ސަރުކާރާއި ހަވާލުވެ ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާ ކަމުގައެވެ. މާލޭގެ ލޭންޑް ޔޫސް ޕްލޭން ފާސްކޮށް މޭޔަރު މުއިއްޒު ސްޓްރެޓެޖިކް އެކްޝަން ޕްލޭން ތަންފީޒުކޮށް، ޕާކިންގް ބިލްޑިންގްތައް އަޅާތަން ފެންނާނެކަމުގެ އުއްމީދުގައި ތިއްބާ ފެންނަނީ ސްޓިކަރ ޖަހާތަނެއް ނޫނެވެ. ވެހިކަލްތައް ޓޯވްކޮށް ގެންދާ މަންޒަރެވެ. ކޮންމެ ފަހަރަކު ދިހަ ހާހުން ޖޫރިމަނާކުރާތަނެވެ. އެތައް ހޭދައެއް ކޮށް، އެތައް ތަކުލީފެއް އުފުލައި، އެމީހާގެ ކާރު/ވެހިކަލް އެތެރެކޮށްފައި ތިބިމީހުން، އެ ރެޖިސްޓަރ ކުރާނެ ގޮތެއް ނެތި، ގޮތް ހުސްވެ މާޔޫސްވެފައިވާ މަންޒަރެވެ. 

އިޒުރޭލުގެ ގަތުލުއާންމަކީ "ދެ ގައުމެއް ދޭތެރޭ ހިނގާ ކަމެއް" ކަމަށް ވެރިކަންކުރާ ޕީއެންސީން ބުނުމުގެ ސަބަބުން އާއްމު ރައްޔިތުން ނުރުހުން ސަރުކާރަށް އަމާޒުވެފައި ވަނިކޮށް، ވަޒީރު ޝަހީމް އިއްޔެ އެކްސް ގައި ލިޔުއްވާފައިވަނީ:

ފަލަޞްޠީނުގެ ހިތްދަތި ޙާލަތާގުޅިގެން، މިއަދުން ފެށިގެން މަޣުރިބު ނަމާދާއި ފަތިސް ނަމާދުގައި ޤުނޫނު ނާޒިލާ ކިއުމަށް އިމާމުންނަށް އަންގާނެ. މުސްލިމުންނަކީ އެއް ހަށިގަނޑެއް. އިސްލާމީ އުންމަތަށް ދިމާވެފައިވާ ހިތްދަތި މިވަގުތަކީ އިޚުލާޞްތެރިކަމާއެކު ދުޢާކުރަންވީ ވަގުތު.

— Mohamed Shaheem Ali Saeed (@Mohamedshaheem1) May 29, 2024

ހަމަ ތިޔަ ހިތާމައިގާ ގުނޫތު ކިޔަކިޔާ ތިއްބާނޫންތޯ އެކަން މަނިކުފާނު ހުއްޓަވާލެއްވީ، މިހާރު އަނެއްކާ ގުނޫތު ކިޔަން ތި އަންގަވަނީ، އިޒްރޭލުގެ ގަތުލުއާންމަކީ "ދެ ގައުމެއް ދޭތެރޭ ހިނގާ ކަމެއް" ކަމަށް ޕީއެންސީން ބުނުމުން އަމާޒުވި ފާޑުކިއުންތަކާ ގުޅިގެން އެކަން އޮއްބާލަންތޯ؟

— zakee (@ibrahimzakee) May 29, 2024

މީގެ ކުރިން ހުރިހާ ނަމާދެއްގައި ގުނޫތު ކިޔަން އިސްލާމީ  ކަންކަމާބެހޭ ވުޒާރާއިން އެންގީ މިދިޔަ އަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު މަހުގެ 11 ގަ އެވެ. ނަމަވެސް (ވެރިކަން ބަދަލުވުމަށް ފަހު) މިދިޔަ ފެބްރުއަރީ މަހުގެ 4 ގައި އެ ވުޒާރާއިން ވަނީ އެދުވަހުގެ މަގްރިބް ނަމާދަށްފަހު ގުނޫތު ކިޔުން ވަގުތީ ގޮތުން ހުއްޓާލަން އަންގައިފައެވެ.

ފަލަސްތީނުގެ ރައްޔިތުން މަރައި ބިންތައް ފޭރިގަނެ އެބިންތަކުގައި ވަޒަންވެރިވެ ގަނެގެން ތިބި އިޒުރޭލުގެ އާއްމު ރައްޔިތުންގެ ތެރޭން 90 އިންސައްތަ، އިޒުރޭލުން ފަލަސްތީނަށް ކުރާ ލާއިންސާނީ އަމަލުތަކާއި، ގަތުލު އާއްމަށް ތާއީދު ކުރާކަމަށް ދުނިޔޭގެ އެކިއެކި ދިރާސާތަކާއި ރިޕޯޓުތަކާއި ވީޑިއޯތަކުން ސާބިތުކޮށްދީފައި ވެއެވެ. އިޒުރޭލުގެ އާއްމު ރައްޔިތުންގެ އެތައް ބަޔަކު ނިކުމެ، ފަލަސްތީނަށް ގެންދާ ކާއެތިކޮޅު ފަލަސްތީނަށް ވާސިލުވިޔަ ނުދިނުމަށް، އެތަކެތި ފޭރި އުކައި ޗަސްކޮށް ހަލާކުކުރާ އެކިއެކި ވީޑިއޯ މަންޒަރުތައް މީސްމީޑިއާގައި މިހާރުވެސް ފެތުރެމުންދާކަމީ މިކަމުގެ ކުޑަ ހެއްކެކެވެ.

Abby Martin:

“It's not just Netanyahu, 95% of Israelis are terrorists. I saw it first hand.”
pic.twitter.com/tPuINWwgyu

— Dr. Anastasia Maria Loupis (@DrLoupis) May 29, 2024

ދިވެހި ރާއްޖެއަށް އިޒުރޭލު މީހުން އެރުން މަނާކުރުމަށް ނިމިދިޔަ މަޖިލިހުން ފާސްކޮށްފައި ވީނަމަވެސް މިސަރުކާރުން އިޒުރޭލުގެ ޕާސްޕޯޓް ބޭންކޮށް އެކަން ތަންފީޒުނުކުރާތީ ރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުން ސަރުކާރުގެ ބަސްމަގު ދެކޮޅު ނުޖެހޭކަމަށް ބުނަމުން ގެންދެއެވެ. 

އިޒުރޭލުގެ އަމާޒަކީ ފަލަސްތީނުގެ ރައްޔިތުން މަރައި، ބާކީ ތިބިނަމަ ތިބި ބަޔަކު އެތަނުން ފައްސާލައި ފަލަސްތީނުގެ ބިންތައް ފޭރިގަނެ އެތަނުގައި ޔަހޫދީން ވަޒަންވެރި ކުރުވުމެވެ.

މިއީ އޮގަސްޓު 2022 އިން ފެށިގެން ޖެހި ޖެހިގެން އެސްޓީއޯއިން ތެޔޮ ވިއްކާ އަގު ދަށްކުރި 5 ވަނަ ފަހަރެވެ. މި ބަދަލާއި އެކު ޑީސަލް ލީޓަރަކުން 70 ލާރި އަދި ޕެޓްރޯލް ލީޓަރަކުން 35 ލާރި ކުޑަ ވާނެއެވެ.

މި ބަދަލާއި އެކު ފިއުލް ސަޕްލައިސް މޯލްޑިވްސްގެ ސްޓޭޝަންތަކުން މިއަދުން ފެށިގެން ތެޔޮ ލިބޭނީ ތިރީގައިވާ އަގުތަކަށެވެ.

ޕެޓްރޯލް:

ކުރީގެ އަގު: ލީޓަރެއް 14.33ރ

ކުޑަކުރީ: 0.35ރ

މިހާރުގެ އަގު: 13.98ރ

ޑީސަލް:

ކުރީގެ އަގު: ލީޓަރެއް 14.62ރ

ކުޑަކުރީ: 0.70ރ

މިހާރުގެ އަގު: 13.92ރ

ދުނިޔެއަށް ކުރިމަތިވި އާލަމީ ވަބާ، ކޮވިޑް19 ގެ ކުރިން ޕެޓްރޯލް ލީޓަރެއް 11.39ރ. އަށް އަދި ޑީސަލް ލީޓަރެއް 11.97ރ. އަށް ވިއްކިއެވެ. އެފަދަ ގޮންޖެހުމެއް މިހާރު ރާއްޖެއަށް ކުރިމަތިވެފައި ނެތްއިރު، އެސްޓީއޯ އިން އަބަދުވެސް މަސައްކަތް ކުރަނީ އެ ކުންފުނިން ފޯރުކޮށްދޭ އެންމެހާ ހިދުމަތްތައް ހުއްޓުމެއްނެތި، ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި ރައްޔިތުންނަށް ފޯރުކޮށްދެމުން ގެންދިއުމަށް ކަމަށް އެ ކުންފުނިން ބުނެއެވެ. މި ގޮތުން ދުނިޔޭގެ ބާޒާރުގައި ތެޔޮ ގަންނަން ލިބޭ އަގަށް އަންނަ ބަދަލުތަކާއި އެކު، ރާއްޖޭގައި ތެޔޮ ވިއްކާ އަގުތައްވެސް ބަދަލު ކުރަމުން ދާނެ ކަމުގެ ޔަގީން ކަން އެސްޓީއޯއިން ދީފައި ވެއެވެ.

ގިރާވަރުފަޅުން ގޯތި ލިބުނު ފަރާތްތަކުން ގުޅީފަޅަށް ގޯތި ބަދަލުކުރަން، ހިނގަމުންމިދާ ސަރުކާރުން ހުޅުވާލި ފުރުސަތުގައި 2210 މީހުން ގުޅިފަޅަށް ބަދަލުވާން އެދިފައި ވެއެވެ.

ގިރާވަރުފަޅުގެ ލޭންޑްޔޫސް ޕްލޭނަށް މިސަރުކާރުން ގެނައި ބަދަލުތަކާއެކު، ކުރީ ސަރުކާރުން އެތަނުން ދޫކޮށްފައިވާ އަދަދަށް ގޯތި ނުނެގޭތީ، ގިރާވަރުފަޅުން 1347 ގޯތި ގުޅިފަޅަށް ބަދަލުކުރަން މިސަރުކާރުން އިއުލާންކުރީ ނިމިދިޔަ އޭޕްރީލް މަހުގަ އެވެ.

ގުޅިފަޅަށް ބަދަލު ކުރަން ނިންމާފައި ވަނީ 1250 އަކަފޫޓުގެ 193 ގޯއްޗާއި، 1650 އަކަފޫޓުގެ 663 ގޯއްޗާއި، 2050 އަކަފޫޓުގެ 487 ގޯއްޗާއި، 2450 އަކަފޫޓުގެ 4 ގޯއްޗެވެ.

އެޗްޑީސީން ޖުމްލަ 1096 ފުރުސަތަށް ހުޅުވާލާފައިވާނީ 4 ކެޓަގަރީއަކަށް ބަހާލައިގެންނެވެ. ގިނަ ބަޔަކު ގުޅީފަޅުގެ ގޯތިތަކަށް ކުރިމަތިލާފައިވާތީ، މިނިސްޓްރީން ވަނީ އެގޯތިތަކުގެ ގުރުއަތުލުން އަންނަ މަހުގެ 4 ގައި ނެގުމަށް ނިންމާފަ އެވެ. އެހެން ނަމަވެސް، ގުރު ނަގާ ތަނާއި ގަޑި ފަހުން އާންމުކޮށް އިއުލާންކުރާނެ ކަމަށް ހައުސިން މިނިސްޓްރީން ބުނެފައި ވެއެވެ.

ގުޅީފަޅަށް ގޯތި ބަދަލުކުރަން އެދި ހުށަހެޅި މީހުންގެ އަދަދު:

1. 1250 އަކަފޫޓުގެ 193 ގޯތި: ބަދަލު ކުރަން އެދި ހުށަހެޅީ 1093 މީހުން

2. 1650 އަކަފޫޓުގެ 663 ގޯތި: ބަދަލު ކުރަން އެދި ހުށަހެޅީ 880 މީހުން

3. 2050 އަކަފޫޓުގެ 487 ގޯތި: ބަދަލު ކުރަން އެދި ހުށަހެޅީ 234 މީހުން

4. 2450 އަކަފޫޓުގެ 4 ގޯތި: ބަދަލު ކުރަން އެދި ހުށަހެޅީ 3 މީހުން

ގޯތި ބަދަލުކުރަން އެދިފައިވާ ކެޓަގަރީތަކުގެ ތެރެއިން 2050 އަދި 2450 އަކަފޫޓުގެ ގޯތި ލިބުނު މީހުން ކަނޑައަޅާފައިވާ އަދަދަށް ވުރެ މަދު ކަމުން، އެ މީހުންގެ މެދުގައި ގުރުނެގުން ނޯންނާނެ ކަމަށް ވެސް ހައުސިން މިނިސްޓްރީން ބުންޏެވެ.

ނިމިދިޔަ ސަރުކާރުން ގުޅީފަޅު ބިން ހިއްކުމުގެ އަމަލީ މަސައްކަތް ފަށާފައިވަނީ 02 ޖުލައި 2023 ގައެވެ. ގުޅީފަޅު ހިއްކުމުގެ މަސައްކަތް ހަވާލުކޮށްފައިވަނީ ނެދަލޭންޑްސްގެ ބޮސްކާލިސް ކުންފުންޏާއި އެވެ.

20 ވަނަ މަޖިލިހުގެ 93 މެންބަރުންގެ ތެރެއިން ރިއާސަތުގައި އިންނެވި އަހްމަދު ސިޔާމް ފިޔަވައި 92 މެންބަރުން މި ވޯޓުގައި ބައިވެރިވެ ވަޑައިގެންނެވިއެވެ. 

ރައީސަކަށް ހުށަހެޅުނު ދެބޭފުޅުންގެ ތެރެއިން އަބްދުއް ރަހީމް އަބްދުއްލާއަށް ލިބިވަޑައިގެންނެވީ 71 ވޯޓެވެ. އެމްޑީޕީގެ ފަރާތުން މަޖިލީހުގެ ރައީސަކަށް ހުށަހެޅި ހިތަދޫ ދެކުނު ދާއިރާގެ މެންބަރު އިބްރާހިމް ނާޒިލަށް ލިބިވަޑައިގެންނެވީ 14 ވޯޓެވެ. 7 ވޯޓެއް ވަނީ ބާތިލު ވެފައެވެ.

ނައިބު ރައީސަކަށް ހުށަހެޅުނު ދެބޭފުޅުންގެ ތެރެއިން އަހްމަދު ނާޒިމަށް ލިބިވަޑައިގެންނެވީ 80 ވޯޓެވެ. އެމްޑީޕީގެ ފަރާތުން މަޖިލީހުގެ ނައިބު ރައީސަކަށް ހުށަހެޅި މަރަދޫ ދާއިރާގެ މެންބަރު އަހްމަދު ދީދީ އަށް ލިބިވަޑައިގެންނެވީ 12 ވޯޓެވެ.

ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިސް އިންތިހާބު ކާމިޔާބު ކުރައްވައި ވިހިވަނަ މަޖިލީހަށް ހޮވުނު މެންބަރުން މިއަދު ހުވާކުރައްވާފައިވަނީ އެކަމަށްޓަކައި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ އިދާރާގައި މީގެ ކުރިން ބޭއްވި ހާއްސަ ޖަލްސާގައެވެ. މެންބަރުންނަށް ހުވާލައިދެއްވީ އުއްތަމަފަނޑިޔާރު އަލްއުސްތާޒު އަހުމަދު މުޢުތަސިމް އަދުނާނެވެ.

ވިހި ވަނަ މަޖިލީހަކީ މިހާތަނަށް އެންމެ ގިނަ މެންބަރުން ދާއިރާތައް ތަމްސީލު ކުރާ މަޖިލީހެވެ. އެގޮތުން 93 މެންބަރުން ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ. މި މަޖިލީހުގެ ފުރިހަމަ މެޖޯރިޓީ ނަގާފައިވަނީ ވެރިކަންކުރާ މައި ޕާޓީ، ޕީއެންސީންނެވެ. އެގޮތުން މަޖިލީހުގައި ތިއްބަވާ 93 މެންބަރުންގެ ތެރެއިން ޕީއެންސީގެ ޕީޖީގައި 75 މެންބަރުން ތިއްބަވާނެއެވެ. މައިނޯރިޓީ ޕާޓީ ތަމްސީލުކުރާނީ 19 ވަނަ މަޖިލީހުގެ ފުރިހަމަ މެޖޯރިޓީ ތަމްސީލްކުރި އެމްޑީޕީންނެވެ. މިދިޔަ މަހު ބޭއްވި އިންތިހާބުގައި އެ ޕާޓީއަށް ކާމިޔާބު ކުރެވިފައިވަނީ 12 ގޮނޑިއެވެ.

ޕީއެންސީގެ ޕީޖީ ލީޑަރު އަދި މަޖިލީހުގެ މެޖޯރިޓީ ލީޑަރަކަށް އިނގުރައިދޫ ދާއިރާގެ މެންބަރު އިބްރާހިމް ފަލާހު ވަނީ ކަނޑައަޅުއްވާފައެވެ. އަދި ސީނިއަރ ޑެޕިއުޓީ ޕީޖީ ލީޑަރަކަށް ބާރަށު ދާއިރާގެ މެންބަރު އިބްރާހިމް ޝުޖާއު އާއި ޑެޕިއުޓީ ލީޑަރުންގެ ގޮތުގައި ވިލިމާލެ ދާއިރާގެ މެންބަރު މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލާއި، މަހިބަދޫ ދާއިރާގެ މެންބަރު އަހުމަދު ޠާރިގާއި ހުޅުދޫ ދާއިރާގެ މެންބަރު މުޙައްމަދު ޝާހިދު ވަނީ ކަނޑައަޅުއްވާފައެވެ.

އެމްޑީޕީ އަދި މަޖިލީހުގެ މައިނޯރިޓީ ޕީޖީ ލީޑަރަކަށް ހިތަދޫ ދެކުނު ދާއިރާގެ މެންބަރު އިބްރާހިމް ނާޒިލް ވަނީ އިންތިހާބުކޮށްފައެވެ. އެ ޕާޓީގެ ޑެޕިއުޓީ ޕީޖީ ލީޑަރުންނަށް ވައިކަރަދޫ ދާއިރާގެ މެންބަރު ހުސައިން ޒިޔާދާއި މަރަދޫ ދާއިރާގެ މެންބަރު އަޙްމަދު ދީދީ ވަނީ އިންތިހާބު ކޮށްފައެވެ.

މިނިވަން މެންބަރުންގެ ގޮތުގައި މި މަޖިލީހުގައި ތިއްބަވާނީ ދެ މެންބަރުންނެވެ. މީގެ އިތުރުން ޖުމްހޫރީ ޕާޓީއާ އެމްއެންޕީގެ މެންބަރެއްގެ އިތުރުން އެމްޑީއޭގެ ދެ މެންބަރުންވެސް މަޖިލީހުގައި ތިއްބަވާނެއެވެ.

އެއީ 2007 ވަނަ އަހަރެވެ. ސިއްހީ ހިދުމަތް ދިނުމުގައި އިހުމާލުވި އެ މައްސަލަ، ކަމާބެހޭ ހުރިހާ ވުޒާރާތަކަށް އިހުސާން ހުށަހެޅިއެވެ. އަޅާ ނުލުމުން، އެރަށު ކޯޓަށްވެސް ހުށަހެޅިއެވެ. މައްސަލަ ނިމިގެން ދިޔައީ އިހުސާނާއި ދެކޮޅަށް، ޑޮކްޓަރާއި ހޮސްޕިޓަލުގެ އިހުމާލެއް ނެތް ކަމަށެވެ. އިހުސާން އެ މައްސަލަ ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓަށްވެސް ހުށަހެޅިއެވެ. ހުކުން އައީ ހަމަ އެގޮތަށެވެ؛ މެޑިކަލް ނެގްލިޖަންސެއް ނެތް ކަމަށެވެ.

އައިޝަތު އިޔާންގެ މުސްތަގުބަލް ބަދަލުވެ ބަނަވެގެން ދިޔަ އެ އިހުމާލުގެ އިންސާފު ހޯދަން އިހުސާންގެ ހުރިހާ ވަގުތަކާއި ރައްކާކުރެވިފައި ހުރި ފައިސާކޮޅު ގުރުބާން ކުރަން ފަސްޖެހުމެއްނެތި،  ރާއްޖޭންނާއި ރާއްޖެއިން ބޭރުގެ މާހިރުންނަށް ކުރިންހެދި ޓެސްޓުތަކާއި ރިޕޯޓުތައް ދައްކައި، އިތުރު ޓެސްޓުތައް ހަދައި އިހުމާލެއް އޮތްތޯ ނެތްތޯ ކަށަވަރުކުރިއެވެ. އަދި އެ އެންމެންގެ ލަފަޔާއި ރިޕޯޓުތަކާއި އެކު އޭނާ ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި އެ މައްސަލަ އިސްތިއުނާފު ކުރިއެވެ.

އެތައް އަހަރު ތަކަކަށް ދިގުދެމިގެންދިޔަ އެ މައްސަލައިގެ ހުކުން، 25 ޖުލައި 2019 ގައި ސުޕްރީމް ކޯޓުން އިއްވިއެވެ. 12 އަހަރުވީ އެ މައްސަލައިގެ ހުކުން އައީ ދައުލަތާއި ދެކޮޅަށް، އިހުސާނާއި އެއްކޮޅަށެވެ. އައިޝަތު އިޔާނަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި އިހުމާލު ވެފައިވާ ކަމަށް ކަނޑައަޅައި، ގދ. ތިނަދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުންނާއި ހައިކޯޓުން އިއްވާފައިވާ ހުކުންތައް ބާތިލުކޮށް، އިޔާނަށް ލިބުނު އިޔާދަ ނުކުރެވޭނެ ގެއްލުމުގެ ބަދަލާއި، ނަފްސާނި ގެއްލުމުގެ ބަދަލާއި، އިހުސާނަށްވި މާލީ ގެއްލުމުގެ ބަދަލާއި އެކު ޖުމްލަ 7،119،100 (ހަތް މިލިޔަން އެއްލައްކަ ނަވާރަހާސް އެއްސަތޭކަ) ރުފިޔާ ދައުލަތުން ދިނުމަށެވެ.

މި ހުކުން ވެގެން ދިޔައީ މިފަދަ ހުކުމެއް (ހާއްސަކޮށް ދައުލަތަކާއި ދެކޮޅަށް) ސަރުއީ ކޯޓަކުން ނެރުނު ފުރަތަމަ ހުކުމަށެވެ. އިހުސާންގެ ދަރިފުޅުގެ އަޑު އިވުން އިޔާދަ ނުވިއެވެ. ނަމަވެސް އެއީ އިހުސާނަށާއި އޭނަގެ ދަރިފުޅަށް ކުޑަކުޑަ ތަސައްލީއެއް ލިބުނު އަދި ސަރުކާރުތަކަށް ދެވުނު ވަރުގަދަ މެސެޖެކެވެ. ބޭސްފަރުވާ ދޭ ތަންތަނަށާއި މީހުންނަށް ދެވުނު އިންޒާރެކެވެ.

އެހެން ނަމަވެސް ހިތާމައަކީ އެދުވަސް ހަނދާން ނެތި ގޮސްފައިވާ ކަމެވެ. ސިއްހީ ހިދުމަތް ދޭ ފަރާތްތަކާއި، ހުދު ސަރުކާރާއި ގާނޫނު ހަދައި ގާނޫނު ތަންފީޒު ކުރާ ފަރާތްތައްވެސް މެއެވެ. 

10 އަހަރުގެ މިޝްކާ، 2021 ވަނަ އަހަރުގެ ޖޫން 2 ގައި ނިޔާވި ހާދިސާއަކީ އަދި އެއަށްވުރެ ހިތާމަވެރި ހާދިސާއެކެވެ. ކޮވިޑް-19 އަށް ޕޮޒިޓިވްވެ އައިސޮލޭޝަންގައި ހުއްޓައި، ހާލުދެރަވި މިޝްކާއަށް ފަރުވާ ލިބުން ލަސްވީ އެމްބިއުލާންސް އަށް އެދި އެޗްޕީއޭއަށް ގުޅާތާ އެތައް ވަގުތެއް ދިޔަ އިރު ވެސް އެއްވެސް ސިއްހީ އެހީއެއް ނުލިބި ލަސްވުމުގެ ސަބަބުންނެވެ. ދެ ގަޑިއިރާއި ތިރީސް މިނެޓު ވީފަހުން، ހޮސްޕިޓަލަށް ގެންދެވުނު އިރު ނޭފަތުން ލޭ އައިސް، ހާޓް އެޓޭކެއް ޖެހި ހުއްޓިފައި އޮތް ފާތިމަތު މިޝްކާ މުޙައްމަދު ނިޔާވީ ވެންޓިލޭޓަރުގައި އޮންނަތާ 24 ގަޑިއިރު ފަހުންނެވެ.

ކުއްލި ގޮތަކަށް މިޝްކާ ނިޔާވުމުގައި ސިއްހީ ހިދުމަތް ދިނުމުގެ އިހުމާލު ނުވަތަ މެޑިކަލް ނެގްލިޖަންސް ވާކަމަށް ދައުލަތުގެ ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން ނިންމައި ރިޕޯޓުތައް ނެރެފައި ވެއެވެ. އަދި އިހުމާލުވި ފަރާތަކީ އެޗްޕީއޭގެ ޑެޕިއުޓީ ޑިރެކްޓަރ ޖެނެރަލް އިބްރާހިމް ނިޝާން އަހުމަދުކަމަށް ކަނޑައަޅައި، އޭނާގެ މައްޗަށް ތަހުގީގު ހިންގައި، ޖިނާއީ ދައުވާކުރުމަށް (ޕީޖީއޭ) ކިބައިން އެދިފައި ވެއެވެ. އަދި އެ މައްސަލަ ބަލައިދިނުމަށް (އަމިއްލަ ފަރާތަކުން) ކޯޓަށް ހުށަހެޅި ނަމަވެސް އެ މައްސަލަ މިއަދާއި ހަމައަށްވެސް އޮތީ ނުނިމިއެވެ.

ސިއްހީ ހިދުމަތުގެ ފަންނީ މަސައްކަތްތެރިންގެ ގާނޫނު (ނަންބަރު 13/2015) ގެ 50 ވަނަ ބާބާއި، ސިއްހީ ހިދުމަތް ދިނުމުގެ ގާނޫނު (ނަންބަރު 29/2015) ގެ 35 ވަނަ ބާބުގައި، ސިއްހީ ހިދުމަތް ދޭ ފަރާތުގެ ޒިންމާތައް ފަނޑުގޮތަކަށް ބަޔާން ކޮށްފައިވީ ނަމަވެސް، ސިއްހީ ހިދުމަތް ދިނުމުގައި ސާމިލުވާ ހުރިހާ ފަރާތްތަކާއި ކަންކަން ހިމަނައި، އެ ހިދުމަތް ދިނުމުގައި އިހުމާލު ނުވަތަ މެޑިކަލް ނެގްލިޖަންސް ގާނޫނަކީ ދުނިޔޭގެ ގިނަ ގައުމުތަކެއްގައި ހަދައި ތަރައްގީކޮށް، އެ ނެތުމުން ސިއްހީ ހިދުމަތުގެ ރައްކާތެރިކަން ފުރިހަމަ ގޮތުގައި ދިނުމާއި ލިބިގަތުމުގައި ދިމާވާ ގޯސްތައް ނެތި/ނުވަތަ މަދުވެ، އެ ގާނޫނުގެ ހިމާޔަތާއި ރައްކާތެރިކަމާއި ފައިދާ، އެ ގައުމު ތަކުގެ އެންމެންނަށްވެސް ލިބެމުންދާ ވަސީލަތަކަށް ވީއިރު، ރާއްޖޭގައި މިއީ ނެތް ގާނޫނެކެވެ.

ދިވެހި ރާއްޖޭގައި މި ގާނޫނު ހެދުމަށް 2023 ވަނަ އަހަރު، އޭރުގެ ސަރުކާރާއި ގާނޫނު ހަދާ މަޖިލިހުގެ ލެޖިސްލޭޓިވް (ގާނޫނީ) އެޖެންޑާއަށް ލައި، މަސައްކަތްތަކެއް ކޮށްފައިވެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް، ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ގާނޫނީ ހަޔާތަށް 92 އަހަރު ވެގެން ދިޔައިރު، މުހިއްމުކަން ބޮޑު މިފަދަ އެތައް ގާނޫނުތަކެއް ވުޖޫދުކުރެވިފައި ނުވާކަން ފާހަގަވެއެވެ.

މީގެ ކުރިން ހިންގާފައިވާ މިފަދަ އެހެން ހީލަތަކީ ފެނަކަ ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑުގެ ބ. ކަމަދޫ ބްރާންޗުން ކަރަންޓް ބިލް ތައްޔާރުކޮށް އެރަށުގެ ގޭގެއަށާއި ވިޔަފާރިތަކަށް ފޮނުވިއިރު ބިލުތަކުގެ ޖުމްލަ އަދަދަށް ބަދަލު ގެނެސް ފައިސާ ނަގާފައިވާ މައްސަލައެވެ.

މި މައްސަލާގައި ދައުވާ ކޮށްދިނުމަށް އެދިފައިވަނީ ބ. ކަމަދޫ ބްރާންޗުގެ ކުރީގެ އެޑްމިނިސްޓްރޭޓިވް އޮފިސަރު އެ ރަށު މިނާ، އާއިޝަތު ސަމިއްޔާގެ މައްޗަށެވެ. އޭނާގެ މައްޗަށް ދައުވާ ކޮށްދިނުމަށް އެދި ފޮނުވާފައި ވަނީ ރަސްމީ ހައިސިއްޔަތުން ވާޖިބު އަދާކުރުމުގައި ލިބިފައިވާ ރަސްމީ ހައިސިއްޔަތުގެ ނުފޫޒު ނަހަމަ ގޮތުގައި ބޭނުންކޮށްގެން އަމިއްލައަށް ނާޖާއިޒު ފައިދާ ހޯދުމުގެ ކުށުގެ ދައުވާ އާއި ދައުލަތަށް ފައިދާއެއް ލިބެން އޮތްކަމެއް ގައި އެނޫން ގޮތަކަށް އަމަލުކުރުމުގެ ކުށުގެ ދައުވާ އެވެ.

އޭސީސީން ބުނީ 2017 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން 2019 ވަނަ އަހަރުގެ ނިޔަލަށް އާއިޝަތު ސަމިއްޔާ ފެނަކަ ކޯޕަރޭޝަނުގެ ބ.ކަމަދޫ ބްރާންޗުގެ ކަރަންޓް ބިލުތަކުން ޖުމްލަ 375،405.52ރ (ތިން ލައްކަ ހަތްދިހަ ފަސްހާސް ހަތަރު ސަތޭކަ ފަސް ރުފިޔާ ފަންސާސް ދެ ލާރި) ނަގާ އެ ފައިސާ ބޭނުން ކޮށްފައިވާ ކަމަށެވެ.

އެފައިސާ އަނބުރާ ހޯދުމަށް ފެނަކަ ކޯޕަރޭޝަނަށް އެންގުމަށް ވެސް އޭސީސީން ވަނީ ނިންމާފައެވެ. އަދި މި އަމަލުގެ ސަބަބުން ގެއްލުން ލިބުނު ފަރާތްތަކަށް އެފައިސާ އަނބުރާ ހޯދައިދިނުމަށް އެންގުމަށް ވެސް ވަނީ ނިންމާފަ އެވެ.

ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ އޮފީހުން ދެންމެ ބުނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ގާނޫނަށް ނުވަ ވަނަ އިސްލާހު ގެނައުމުގެ ބިލާއި މެދު އަލުން ވިސްނާވަޑައިގަތުމަށް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގައި އެދިވަޑައިގެން މި ބިލު ތަސްދީގު ނުކުރައްވާ އަނބުރާ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށް މިއަދު ފޮނުއްވާލާފައިވާ ކަމަށެވެ.

މި ބިލަކީ އޭޕްރީލް 29 ވި ހޯމަ ދުވަހު ބޭއްވެވި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ 2024 ވަނަ އަހަރުގެ ފުރަތަމަ ދައުރުގެ 22 ވަނަ ޖަލްސާ އިން ފާސްކޮށް މެއި ދޭއް ގައި ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ އޮފީހަށް ތަސްދީގު ކުރެއްވުމަށް އެދި ފޮނުއްވާފައިވާ ބިލެކެވެ.

ބިމާބެހޭ ގާނޫނަށް އިސްލާހު ހުށަހަޅާފައި ވަނީ ގަލޮޅު ދެކުނު ދާއިރާގެ މެންބަރު މީކާއިލް ނަސީމެވެ. އެ އިސްލާހު ގައި ބަޔާންކޮށްފައި ވަނީ ގޯތި ލިބޭ ދާއިމީ ލިސްޓު ގެޒެޓްކުރާތާ ގިނަވެގެން ހަ މަސް ތެރޭގައި ގޯތި ލިބުނު މީހުންނަށް ކަމާ ގުޅޭ އިދާރާއިން ގޯތި ހަވާލުކުރަން ޖެހޭނެ ކަމަށެވެ.

މަޖިލީހުގައި އެމްޑީޕީގެ މެޖޯރިޓީ އޮތުމުން މި އިސްލާހު ހުށައަޅާ ފާސްކުރި ނަމަވެސް އެމްޑީޕީގެ ސަރުކާރުން ގޯތި ދީފައި ވަނީ ހިއްކާ ނުނިމޭ ތަންތަނުން ކަމުގައި މިސަރުކާރުން މީގެ ކުރިންވަނީ ބުނެފައެވެ.

މި ސަރުކާރުގެ އެންމެ ހާއްސަ (ސިގްނޭޗަރ) ޕްރޮޖެކްޓް ކަމުގައިވާ ރަސްމާލެ (ފުށިދިއްގަރު ފަޅު) ބިން ހިއްކަން ފަށާފައި، މިހާރު ވަނީ އެކަން ހުއްޓިފައެވެ. އަދި ހިއްކާފައިވާ 9 ވަރަކަށް ހެކްޓަރުގެ ވެސް ގިރަމުން ދާތާ މަސްތަކެއް ވެއްޖެއެވެ.

ގްރީން ފަންޑުގެ ރިޕޯޓް ދައްކާ ގޮތުގައި މިދިޔަ އަހަރު ނިމުނުއިރު ގްރީން ފަންޑުގައި 1.1 ބިލިއަން ރުފިޔާ ހުއްޓެވެ. އަދި މި އަހަރުގެ މިހާތަނަށް މި އަދަދު ވަނީ 1.3 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އިތުރު ވެފަ އެވެ. 

މި އަހަރު ގްރީން ފަންޑު

• މިހާތަނަށް ޖުމްލަ ޖަމާވި - 202 މިލިއަން
• ޖުމްލަ ހަރަދުކުރި - 94 މިލިއަން
• ފަންޑުގައި ހުރި - 1.3 ބިލިއަން

މިދިޔަ ފެބްރުއަރީ މަހު ގްރީން ފަންޑަށް 102 މިލިއަން ރުފިޔާ ވަނީ ލިބިފަ އެވެ. އަލަށް އުފެދުނު ރައީސް މުއިއްޒުގެ ސަރުކާރު، މި ދިޔަ ނޮވެންބަރު މަހު ހަވާލުވިފަހުން މި އަހަރުގެ ފެބްރުވަރީ އާއި ހަމައަށް، ގްރީން ފަންޑަށް ލިބުނު ފައިސާއިން ހަރަދު ކުރި ރަށްތަށް (މާލެ ނުހިމަނައި) ތިރީގައި އެވަނީއެވެ. ގިނަ ރަށްތަކަށް އެ ފަންޑުން އެއްވެސް މިންވަރެއް މި މުއްދަތުގައި (މި ސަރުކާރު އައިފަހުން) ދީފައި ނުވާކަން ފާހަގަ ވެއެވެ.

ގްރީން ޓެކްސް ނަގަން ފެށީ އޮކްޓޯބަރު 2016 އިން ފެށިގެންނެވެ. ގްރީން ޓެކުހުގެ ގޮތުގައި ނަގަނީ ރިސޯޓުތަކާއި ސަފާރީ އަދި ހޮޓާތަކުގައި ޗުއްޓީ ހޭދަ ކުރާ މީހުންގެ އަތުން ހަ ޑޮލަރެވެ. ގެސްޓްހައުސްތަކުގައި ޗުއްޓީ ހޭދަކުރާ މީހުންގެ އަތުން ތިން ޑޮލަރެވެ.

ފީފާގެ މި އަހަރުގެ އާންމު ކޮންގްރެސް ބާއްވާނީ ތައިލެންޑްގެ ވެރިރަށް ބެންކޮކްގަ އެވެ. އަންނަ ހުކުރު ދުވަހު ބާއްވާ ކޮންގްރެސްގައި ފީފާގެ މެންބަރު 211 ގައުމުން 3000 އަށް ވުރެ ގިނަ މަންދޫބުން ބައިވެރިވާނެ ކަމަށް ފީފާއިން ލަފާ ކުރެއެވެ.

މި ފަހަރު ކޮންގްރެސްގައި 2027 ވަނަ އަހަރު ބާއްވާ އަންހެނުންގެ ވޯލްޑް ކަޕް ބާއްވާނެ ގައުމެއް ކަނޑައެޅުމަށް މެންބަރު ގައުމުތަކުގެ ވޯޓަށް އަހާނެއެވެ.

ކޮންގްރެސްގައި ރާއްޖެ ތަމްސީލު ކުރާނީ އެފްއޭއެމްގެ ރައީސް ބައްސާމްގެ އިތުރުން، އެ އެސޯސިއޭޝަނުގެ ނައިބު ރައީސް އަލީ އުމަރާއި ޖެނަރަލް ސެކްރެޓަރީ މުހައްމަދު ޖައުޝަން ޝަރީފެވެ.

"ބައްސާމާއި، އަލީ އުމަރާއި ދެން އަޅުގަނޑު،" ފީފާގެ ކޮންގްރެސްގައި ރާއްޖެ ތަމްސީލުކުރާނީ ކޮން ބޭފުޅުންނެއް ތޯ ސުވާލު ކުރުމުން، ޖައުޝަން ވިދާޅުވި އެވެ.

ފީފާގެ ކޮންގްރެސްގެ ކުރިން އޭއެފްސީ ކޮންގްރެސް ވެސް ހަމަ ތައިލެންޑްގައި މިއަންނަ ބުރާސްފަތި ދުވަހު އޮންނާނެ އެވެ. އެ ޖަމިއްޔާގެ ކޮންގްރެސްގައި ވެސް ރާއްޖެ ތަމްސީލު ކުރަން ހަމަޖެހިފައި ވަނީ އެ ތިން ބޭފުޅުންނެވެ.

ގަތަރުގައި މީގެ ކުރިން އޮތް އޭއެފްސީގެ އެހެން ބައްދަލުވުމަކަށް ދާން ކަމަށް ބުނެ، ޕާސްޕޯޓް ދޫކޮށް ދިނުމަށް އެދި ކްރިމިނަލް ކޯޓަށް ބައްސާމް މައްސަލަ ހުށަހެޅި އެވެ. ފެބްރުއަރީ މަހު އެ ކޯޓުން ނިންމީ އޭނާގެ ޕާސްޕޯޓް ދޫ ނުކުރުމަށެވެ. އޭނާ ޕާސްޕޯޓް، އިމިގްރޭޝަނުން ހަ މަސް ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ހިފެހެއްޓީ ފުލުހުން އެދިގެން ޑިސެމްބަރު މަހު ކުރީކޮޅުގަ އެވެ. އެ މުއްދަތު ހަމަވާނީ އަންނަ މަހުގެ ކުރީކޮޅަށެވެ.

އެފްއޭއެމްގެ ފައިސާ އަށް ހިޔާނާތްތެރިވި ކަމުގެ ތުހުމަތުގައި ދައުލަތުން ވަނީ ބައްސާމަށް ދައުވާކޮށްފަ އެވެ. އަދި ވެސް އިތުރު މައްސަލަތައް ފުލުހުން ދަނީ ތަހުގީގު ކުރަމުންނެވެ. ޕްރޮސިކިއުޓާ ޖެނަރަލް ހުސައިން ޝަމީމް އަންގަވައިގެން ފުލުހުން ފެށި ތަހުގީގުގައި މިދިޔަ އޮކްޓޯބަރު މަހު އެފްއޭއެމްގެ އޮފީސް ވެސް ރެއިޑް ކުރި އެވެ.

ތިރީ ޑިވިޒަންތަކުގައި ވަކި ނަމެއް ބޭނުން ކުރި ނަމަވެސް، ފުރަތަމަ ޑިވިޒަނުގައި ކުޅުމުގެ ކުރިން ނަން ބަދަލު ކުރި އަނެއް ޓީމަކީ ދަ ގްރާންޑޭ ސްޕޯޓްސް ކްލަބެވެ. އެ ޓީމުން ދެވަނަ ޑިވިޒަން ކާމިޔާބު ކުރީ ދަ ގްރާންޑޭ އަމީގޯސް ނިއު ޖެނަރޭޝަން (ދަ ގޭންގް) ނަމުގަ އެވެ. އެކަމަކު އެ ކްލަބްގެ ނަން ފުރަތަމަ ޑިވިޒަން ކުޅުމުގެ ކުރިން ދަ ގްރާންޑޭ އަށް ބަދަލު ކުރި އެވެ.

ސެންޓްރަލް ޕާކުގައި ބުރާސްފަތި ދުވަހުގެ ރޭ ބޭއްވި ހަފުލާގައި، އޮޑިގެ އާ ލޯގޯ ވެސް ވަނީ ދައްކާލާފަ އެވެ. އެ ހަފުލާގައި އެފްއޭއެމްގެ ރައީސްކަމަށް ވާދަކުރައްވަން އިއުލާންކޮށްފައިވާ އަހްމަދު ތޯރިގު (ޓޮމް) ބައިވެރިވެ ވަޑައިގަތެވެ. އެފްއޭއެމްގެ މެންބަރެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން އެ އެސޯސިއޭޝަންގެ ކޮންގްރެސްގައި ވޯޓް ލުމުގެ ހައްގު އޮޑިއަށް އޮވެ އެވެ.

ދެވަނަ ޑިވިޒަންގެ ޗެމްޕިއަންކަން ހޯދި އޮޑި ސްޕޯޓްސް، ރޭ ވަނީ ބައެއް ކުޅުންތެރިން ސޮއި ކުރުވައިފަ އެވެ. މިދިޔަ ތިން އަހަރު މާޒިޔާ އަށް ކުޅުނު ހުސައިން ނިހާން (ނިހާޓް) ވަނީ އޮޑި ސްޕޯޓްސް އަށް ސޮއިކޮށްފަ އެވެ. ފުރަތަމަ ޑިވިޒަން ފުޓްބޯޅައިން 2022 ގައި ރިޓަޔާ ކުރި ކުރީގެ ޑިފެންޑަރު މުހައްމަދު ރަޝީދު (ހޮކޭ) ވެސް ވަނީ އޮޑި ސްޕޯޓްސް އަށް ސޮއިކޮށްފަ އެވެ. ދެވަނަ ޑިވިޒަނުގެ ޗެމްޕިއަންކަން ހޯދުމުގައި އޭނާގެ ހިއްސާ އެ މުބާރާތުގައި ބޮޑެވެ.

ޕްރިމިއަ ލީގުގައި ރޭ އާސެނަލް އަތުން މެންޗެސްޓަރ ޔުނައިޓެޑް ބަލިވި އިރު އެ ޓީމަށް އޮތީ އަނިޔާގެ މައްސަލަތައް ކުރިމަތި ވެފަ އެވެ. ކެޕްޓަން ބްރުނޯ ފެނާންޑޭޒް، މާކޮސް ރަޝްފޯޑް، ހެރީ މެގުއާ އަދި މޭސަން މައުންޓަށް ވަނީ އަނިޔާ ވެފަ އެވެ.

މިޑްފީލްޑަރުންނާއި ޑިފެންޑަރުންނަށް އަނިޔާވެފައި ވުމުން މިޑްފީލްޑަރު ކާލޯސް ކަސެމީރޯ ވެސް ރޭ ގެ މެޗުގައި އަދާކުރަން ޖެހުނީ ޑިފެންޑަރެއްގެ ރޯލެވެ.

ޔުނައިޓެޑްގެ އެންމެ ހިތްދަތި ސީޒަނުގައި އެ ޓީމަށް ދިމާވެފައިވާ އަނިޔާގެ މައްސަލަތަކާ ގުޅޭ ގޮތުން ވާހަކަ ދައްކަމުން އަޔެކްސްގެ ކުރީގެ ކޯޗު ޓެން ހަގް ބުނީ އޭނާގެ މަސައްކަތް ވަރަށް ބޮޑަށް އުނދަގޫވެއްޖެ ކަމަށެވެ.

ޔުނައިޓެޑް މިހާރު ވަނީ ލީގުގައި 14 މެޗުން ބަލިވެފަ އެވެ. މިއީ ޕްރިމިއާ ލީގު ތައާރަފް ކުރި ފަހުން އެ ޓީމު މިހާތަނަށް ލީގުގައި އެންމެ ގިނަ މެޗުން ބަލިވި ސީޒަނެވެ.

"ކޮންމެ ކޯޗަކަށް ވެސް އަބަދުވެސް މިއަށްވުރެ ރަނގަޅު ކަމެއް ކުރެވިދާނެ. އެކަމަކު އަހަރެން މިތާ ހުރީ ދެ އަހަރު، ހުރިހާ ކުޅުންތެރިން ސަލާމަތުން ތިބެ އަހަންނަށް ލިބުނީ އެންމެ ފުރުސަތެއް. މިހާ ގިނަ އިންޖަރީތައް ހުރި ޓީމަކަށް ކުރިއަކަށް ނުދެވޭނެ،" ޓެން ހަގް ބުންޏެވެ.

ފުރަގަހަށް ދެއަތްލައިގެން ފެތުން ކަހަލަ ކަމެއް މިއީ. (އެގޮތަށް ފަތަމުން ވެސް) ބޯ ފެނަށް ވުރެ މަތީގައި ބަހައްޓަން ޖެހޭނެ. އެކަހަލަ ކަމެއް އަހަރެމެން މި ކުރަނީ."

ކުރިން އަޔެކްސް އަށް ކާމިޔާބު ހޯދައި ދިން ކޯޗު ބުނީ ޔުނައިޓެޑްގެ މިހުރިހާ ހާލަތެއްގެ މައްޗަށް ރިއާޔަތްކޮށް އެނަލައިޒް ކުރުން އެދޭ ކަމަށެވެ.

"އަހަރެމެންގެ ފަރާތުން ވާދަވެރިކަން ފެންނާނެ. އެކަމަކު އެންމެން ވެސް ބޭނުން ވާނީ އަހަރެމެން މޮޅުވާން. ހުރިހާ މެޗަކުން މޮޅުވާން ޖެހޭނެ. އެކަމަކު މިހާލަތުގައި މި ހުރިހާ އަނިޔާތަކާ އެކު މި ޓީމަށް އެކަމެއް ނުވާނެ،" ޓެން ހަގް ބުންޏެވެ.

ޔުނައިޓެޑް އޮތީ ލީގުގެ އަށްވަނައިގަ އެވެ. އެ މަގާމުގައި އޮވެގެން ލީގު ނިންމާލައިފިނަމަ، އެއީ ޕްރިމިއާ ލީގުގައި އެ ޓީމު އެންމެ ދަށްކޮށް ލީގު ނިންމާ ސީޒަނަށް ވާނެ އެވެ.

މިކަން ހާމަވީ އިއްޔެ އެމެރިކާގެ ސިފައިންގެ އިސް ބޭފުޅުންތަކަކާއި ފޮރިން މިނިސްޓްރީގެ ވެރިން ބައްދަލުކުރެއްވިއިރު މިނިސްޓްރީގެ ފަރާތުން ޢަބްދުއްރަޙީމް ވަނީ ބައިވެރިވެ ވަޑައިގެންފައިވާކަން ލިޔެ އެ މިނިސްޓްރީން ކުރި ޕޯސްޓަކުންނެވެ.

Ambassador at Large Dr Ali Naseer Mohamed and Minister of State Lt. Gen. Abdul Raheem Abdul Latheef (Rtd.) meets @GuardMontana Adjutant General Maj. Gen. John Peter Hronek II and @USinMaldives Ambassador Hugo Yon. Discussed broader Maldives-US security partnership & cooperation. pic.twitter.com/0N5YelzoeJ

— Ministry of Foreign Affairs ???????? (@MoFAmv) May 6, 2024

ޗީފް އޮފް ޑިފެންސް ފޯސްގެ މަގާމަށް އަބްދުއް ރަޙިމް އައްޔަން ކޮށްފައިވަނީ ރައީސް މުއިއްޒު ހުވާ ކުރެއްވުމަށްފަހު، މިދިޔަ އަހަރު ނޮވެމްބަރު ގައި އަބްދުއް ރަޙިމް ހުންނެވި މޭޖަރ ޖެނެރަލްގެ މަގާމުން، ލެފްޓިނެންޓް ޖެނެރަލް އަކަށް ޕްރޮމޯޓް ކުރައްވާފައެވެ. އޭރު އޭނާ ރިޓަޔަރ ވާން ޖެހޭ މުއްދަތުގައި ބާކީ އޮތީ 5 މަސް ދުވަހެވެ.

ހަބަރު ފެތުރިފައިވަނީ އޭނާ ސްޓޭޓް މިނިސްޓަރެއްގެ މަގާމަށް އައްޔަން ކުރައްވާފައިވަނީ މިދިޔަ ހަފުތާގެ ތެރޭގައެވެ. އެހެން ނަމަވެސް އޭގެ ކުރިން އެނގިފައިވާ ގޮތުގައި ސިފައިންގެ މަގާމުން ސަރަފުވެރިކަމާ އެކު ވަކިވުމަށް (ރިޓަޔަރ ކުރުމަށް) ފަހު، ރައީސް މުއިއްޒު އޭނާ އައްޔަންކުރައްވަން ނިންމަވާފައިވަނީ ރާއްޖޭން ތުރުކީއަށް ކަނޑައަޅުއްވާފައި ހުންނަވާ ސަފީރުގެ މަގާމަށެވެ.

ޢަބްދުއްރަޙީމަށް ސިޔާސީ އިސް މަގާމެއް ދެއްވި ނަމަވެސް ރައީސް އޮފީހުގެ ވެބްސައިޓުގައި އެ މަގާމު ދެއްވިކަން ހާމަ ކުރައްވާފައެއްވެސް އަދި ހިމަނާފައެއްވެސް ނުވެއެވެ. ރައީސް އޮފީހުގެ ވެބްސައިޓުގައި ބުނެފައިވާގޮތުން ފޮރިން މިނިސްޓްރީގައި ޢަބްދުއްރަޙީމްގެ އިތުރުން ހަ ސްޓޭޓް މިނިސްޓަރުން ތިއްބަވައެވެ.

ރައީސް އޮފީހުގެ ވެބްސައިޓުގައި އަބްދުއް ރަޙީމާ ނުލައި ހަމަ އެކަނި ސްޓޭޓުންނާއި މިނިސްޓަރުންގެ ނައިބުންގެ ގޮތުގައި 87 ބޭފުޅުން ތިއްބެވިކަން ހާމަ ކުރައްވާފައި ވާއިރު، ސިޔާސީ މަގާމުތަކަށް އައްޔަން ކުރައްވާ ބޭފުޅުންގެ މައުލޫމާތު ސަރުކާރުން ސިއްރުކުރައްވާ ކަމުގެ ސަކުވާ ނޫސްވެރިންކާއި، މީސްމީޑިއާގައި އެކިއެކި ފަރާތްތަކުން ދަނީ އުފުލަމުންނެވެ.

ސިޔާސީ މަގާމުތަކުގެ އަދަދު 1500 އަށްވެރު އިތުރު ވެފައިވާކަމަށް ހަބަރުފެތުރިފައި ވާއިރު، އޭގެ ތަފްސީލުތައް ސަރުކާރުން ހާމަކުރެއްވުމަކީ ގާނޫނުން ލާޒިމުކުރާ ކަމެކެވެ. "ފުނިފުނިންޏަށް، ކޮރިޑޯތަކުގައި ކިޔު ޖެހިފައި، ޑިއުޓީ ބަހައިގެން މޭޒް ހަވާލުކުރަމުން އެބަަދޭ ގޮނޑި ނެތިގެން 1500 އަށްވުރެ ގިނަ މަގާމު," ރައީސް ސޯލިހު މިކަމުގެ ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކުރައްވަމުން މިދިޔަ މާރިޗު މަހު ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ.

ސިޔާސީ މަގާމުތައް ދިނުމުގައި ރައީސް މުއިއްޒާއި، ވަޒީރުންގެ އަރިސް ބޭފުޅުންގެ އިތުރުން އެ ބޭފުޅުންގެ ސިޔާސީ މަސައްކަތްތަކުގައި އިސްވެ އުޅޭ މީހުންނަށް އިސްކަންދީ، އެ މަގާމުތައް ބައްސަވާކަމުގެ ސަކުވާއާއި ކަންބޮޑުވުން މީސްމީޑިއާގައާއި އާއްމު ރައްޔިތުންގެ ތެރޭގައި މެދުކެނޑުމެއް ނެތި ދަނީ ފާޅުކުރަމުންނެވެ.

ގެދޮރުވެރިޔާ ސްކީމްގެ 4000 ފްލެޓާއި ގުޅިގެން އާންމު ފަރާތްތަކުން ހުށަހެޅި މައްސަލައެއް ދިރާސާކޮށް، މަޖިލީހުގެ ގައުމީ ތަރައްގީ އާއި ތަރިކައިގެ ކޮމިޓީން ހުށަހެޅި ގޮތަށް މަޖިލީހުން ފާސްކުރީ، 29 މެންބަރުންގެ ވޯޓުންނެވެ. ކޮމިޓީގެ ރިޕޯޓާއި ދެކޮޅަށް ވޯޓު ދެއްވި މެންބަރަކު ނެތެވެ.

އަލަށް ހޮވުނު ޕީއެންސީ މެޖޯރިޓީ ލިބުނު މެންބަރުންތައް ހުވާކުރަންދެން މަޖިލިސް މެޖޯރިޓީ އޮތީ ކުރީގެ ސަރުކާރު ހިންގި އަދި  އިދިކޮޅު މައި ޕާޓީ އެމްޑީޕީއަށެވެ. ރައީސް ސޯލިހުގެ އެމްޑީޕީ ކޯލިސަން ސަރުކާރުން އިއުލާނުކުރި ލިސްޓުގައި ކޮރަޕްސަން ހުރި ކަމަށް ތުހުމަތުކޮށް އެންޓި ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަން (އޭސީސީ) އަށް މައްސަލަ ހުށަހެޅުމުން، އެ ކޮމިސަނުން ލިސްޓުތައް ބެލުމަށް މަސްތަކެއް ނެގުމަށްފަހު ބުނެފައިވަނީ އެލިސްޓުގެ ބޮޑު ޕަސެންޓެއްގެ މީހުން ފްލެޓަށް ސަރުތު ހަމަނުވާ ކަމަށެވެ.

އޭސީސީއިން ބުނި ގޮތުގައި ފްލެޓުތަކުގެ ދާއިމީ ލިސްޓުގައި ސަރުތު ފުރިހަމަވެ، އެއްވެސް މައްސަލައެއް ފާހަގަކުރެވިފައި ނުވާ ފޯމުތަކުގެ ނިސްބަތަކީ އެންމެ 20.7 އިންސައްތަ ކަމަށާއި، ސަރުތު ފުރިހަމަ ވިޔަސް މައްސަލަ ހުރި ފޯމުތަކުގެ ތެރޭގައި ދީފައިވާ މައުލޫމާތުގައި ފުށުއެރުން ހުރި  ފޯމުތައް 70 އިންސައްތައަށް އަރާ ކަމަށެވެ. އޭގެ އިތުރުން ޕޮއިންޓު ދިނުމުގައި މައްސަލަ ހުރި ފޯމުތަކާއި ހާއްސަ އެހީއަށް ބޭނުންވާ ފަރާތްތަކުގެ ބަޔަށް އުސޫލާ ހިލާފަށް ޕޮއިންޓް ދީފައިވާ ފޯމުތައްވެސް ހުރި ކަމަށް އޭސީސީން ބުންޏެވެ.

އޭސީސީން ފްެލެޓް ފޯމުތައް ބަލައި ފާސްކޮށް ނިންމުމަށްފަހު، ފްލެޓްތައް ދޫކުރަން ސަރުކާރަށް ހުއްދަ ދިންކަމުގައި ވިޔަސް ފްލެޓްތައް ދޫކުރާނީ އެ ފޯމުތައް (ސަރުކާރުން) ބަލައި ފާސްކޮށްފަ ކަމުގައި މީގެ ކުރިން ސަރުކާރުން ވަނީ ބުނެފައެވެ. އަދި ހަމަ އެ ބީދައިން، މިއަދު މަޖިލިހުން ފާސްކޮށް ފްލެޓްތައް ދޫކުރަން ސަރުކާރަށް އެންގި ކަމުގައި ވިޔަސް އެކަން ކުރާނީ އަނެއްކާވެސް އޭސީސީގެ ރިޕޯޓަށް ބަލައިގެން ކަމުގައި ކަމާއި، ނޫންނަމަ އެތައް ބައެއްގެ (ފްލެޓް ލިބުމުގެ) ހައްގުގެއްލިދާނެ ކަމަށް، ސަރުކާރުގެ ފަރާތުން ހަމަ މިއަދުވަނީ ބުނެފައެވެ.

ގެދޮރުވެރިޔާ ސްކީމުގެ ދަށުން ފްލެޓް ދޭން ހުޅުވާލުމާއެކު ހުށަހެޅި މީހުންގެ ތެރެއިން ސަރުތު ހަމަވާކަމަށް 2023 ވަނަ އަހަރު އޯގަސްޓު 8، ގައި ނެރުނު ވަގުތީ ލިސްޓުގައި އޮތީ 15046 މީހުންނެވެ. ކުރީ ސަރުކާރުން ނިންމާފައި ވަނީ ހުށަހެޅި މީހުންގެ ތެރެއިން ސަރުތު ހަމަވާ ހުރިހާ އެންމެންނަށް ފުލެޓް ދިނުމަށެވެ. ނަމަވެސް ކޮންޓްރެކްޓު ކުރެވި އަމަލީ މަސައްކަތް ފަށާފައި ވަނީ 4000 ފްލެޓެވެ.

ފުރަތަމަ 4000 ފްލެޓް ލިބޭނީ ޕޮއިންޓް ތަރުތީބުން އެންމެ ގިނަ ޕޮއިންޓު ލިބޭ މީހުނަށް ކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވަނިކޮށް އޭސީސީއަށް ހުށަހެޅު މައްސަލައަކާ ގުޅިގެން އެ މަސައްކަތް މަޑުޖައްސާލަން އެންގި އެވެ. އަދި ފޯމުތަކުގައާއި، ޕޮއިންޓު ދިނުމުގައި އެތައް ހާސް މައްސަލައެއް ހުރިހަމަށް އޭސީސީން ވަނީ ބުނެފައެވެ.

މި ދިޔަ އޭޕްރިލް މަހު 28 ވަނަ ދުވަހު މި ހާދިސާ ހިނގާފައިވަނީ ބ.އަތޮޅުގައި އޮންނަ ދުސިތު ތާނީ ރިޒޯޓުގައެވެ.

ހަނީމޫނަށް އައިސް އުޅުނު އޮސްޓްރޭލިޔާގެ ދެމަފިރިން ކަމުގައިވާ ޖޯޑްން ވޭން އާއި އޭނާގެ އަނބިމީހާ ޑެނިއަލް ޑަބޯންގެ ވޯޓާވިލާ ކައިރިން މޫދަށް ވެއްޓި ގެނބެމުން ދިޔަ ޒުވާން ފިރިހެނަކު ގެނބެމުން ދާތަން ފެނުމާއިއެކު ފާލަން މަތިން ދުވެފައިގޮސް މޫދަށް ފުންމާލައި އެ ޒުވާނާ ނަގައިގެން ގޮނޑުދޮށަށް ގެނެސް ވަނީ ސަލާމަތްކޮށްފައެވެ.

ދުސިތު ތާނީގެ ހައުސް ކީޕިންގ ގައި މަސައްކަތް ކުރާ ނައްޓު ނިޝާން (ރައްޓެހިން ކިޔާ ވަނަން) މޫދަށް ވެއްޓުނީ ވޯޓަރ ވިލާތަކަށް ދާ ފާލަންމަތިން ދަނިކޮށް އަނބުރައިގެންކަމަށްވެއެވެ. އޭނާ މޫދަށްވެއްޓުނު އިރު ކުޑަކޮށް ހެޔަށް ގޮތްވެފައި ހުރިކަމުން އަމިއްލަ ބާރުގައި ސަލާމަތް ނުވެ ގެނބެމުން ދަނިކޮށް އެ ދެފަތުރުވެރިންނަށް ފެނުމުން ސަލާމަތް ކުރަން ފުންމާލި އޮސްޓްރޭލިޔާ ފަތުރުވެރިއަކީ އެތަނުގެ ފެޑެރަލް ފުލުހެއްކަމަށް މައުލޫމާތު ވަނީ ލިބިފައެވެ.

ރިޒޯޓުގެ މެނޭޖްމަންޓުން އޭނާ އަށް ދޭންޖެހޭ ފަރުވާ ދިނުމުގެ އިންތިޒާމް އެ ވަގުތުން ވަގުތަށް ވަނީ ހަމަ ޖައްސާފައެވެ.

އެ ދެމަފިރިންގެ ހިތްވަރާއި އޯގާތެރިކަމަށްޓަކައި އެކަން ފާހަގަކޮށް ފުލުހުންނާއި ރިޒޯޓާއި ގުޅިގެން އެ ދެމީހުންނަށް ވަނީ ހަނދާނީ ފިލައެއް އަރުވާފައެވެ.

ދުނިޔޭގެ އެކިއެކި ގައުމު ތަކުގައި ނޫސްވެރިކަމުގެ މިނިވަންކަން އޮތް މިންވަރު ވަޒަންކޮށް، ދަރަޖަކޮށް ގިންތިކުރާ ފްރާންސްގެ އިތުބާރުހުރި ނޫސް ޖަމިއްޔާއެއް ކަމުގައިވާ"ރިޕޯޓާސް ވިތައުޓް ބޯޑާސް (އާރުއެސްއެފް)" އިން ކޮންމެ އަހަރަކު އަދާހަމަކޮށް އާއްމުކުރާ "ވޯލްޑް ޕްރެސް ފްރީޑަމް އިންޑެކްސް" ގައި މިއަހަރު ރާއްޖެ ސަތޭކަ ހަވަނަ ދަރަޖައަށް ވެއްޓިއްޖެއެވެ.

ނޫސްވެރިކަމުގެ މިނިވަންކަން "ދަތި/އުނދަގޫ"  ދަރަޖައިގައި ގިންތި ކުރެވުނު އިރު، މިއީ އަހަރު ދުވަހަށްވެރު ކުރު މުއްދަތެއްގައި ރާއްޖެ 6 ދަރަޖަ ތިރިއަށް ސޮހިގެންދިޔަ ފުރަތަމަ ފަހަރެވެ.

ނޫސްވެރިކަމުގެ މިނިވަންކަމުގައި ރާއްޖެ ވެއްޓިގެން ދިއުމުގައި އާރުއެސްއެފުން ބެލި ސަބަބުތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ބޮޑު ވެއްޓުމެއް އައިސްފައިވަނީ ނޫސްވެރިންނަށް އޮތް ހިމާޔަތާއި ރައްކާތެރިކަމުގެ ބައިންނެވެ. އެއީ 23 ދަރަޖައިގެ ވެއްޓުމެވެ. ފާހަގަކޮށްލެވޭ އަނެއް ސަބަބަކީ ނޫސްވެރިން މައުލޫމާތު ހޯދާ މަސްދަރުތައް ކޯޓުން އަމުރުކޮށްފި ނަމަ ހާމަކުރަން ލާޒިމުވާ ގޮތަށް ދާދި ފަހަކުން ފާސްކޮށް ތަސްދީގުުކުރި ހެއްކާއި ބެހޭ ގާނޫނެވެ.

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ގާނޫނު އަސާސީގައި، "ނޫސްވެރިކަމުގެ މިނިވަންކަން" ބަޔާންކުރާ 28 ވަނަ މާއްދާގައި ލިޔެފައި ވަނީ:

"ނޫސްވެރިކަން ކުރުމާއި، މުއާޞަލާތީ ވަސީލަތްތައް ބޭނުންކުރުމުގެ މިނިވަންކަން ކޮންމެ މީހަކަށްމެ ލިބިގެންވެއެވެ. މީގެތެރޭގައި ޚަބަރާއި، މަޢުލޫމާތާއި، ފެންނަ ގޮތްތަކާއި، ޚިޔާލުތައް ފާޅުކުރުމާއި، ޝާއިޢުކުރުމާއި، ފެތުރުމުގެ މިނިވަންކަން ހިމެނެއެވެ. މިގޮތުން ޝާއިޢުކުރާ ނުވަތަ ފަތުރާ ނުވަތަ ފާޅުކުރާ މަޢުލޫމާތެއްގެ މަޞްދަރު ހާމަކުރުމަށް އެއްވެސް މީހަކަށް މަޖުބޫރުކޮށްގެނެއް ނުވާނެއެވެ."

ގާނޫނު އަސާސީގެ 268 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންވެގެންވަނީ:

"ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހަދާ އެންމެހައި ޤާނޫނުތައް ހަދާންވާނީ މި ޤާނޫނުއަސާސީގައި ބަޔާންވެގެންވާ ގޮތުގެމަތީންނެވެ. މި ޤާނޫނުއަސާސީން ލާޒިމްކުރާ އެންމެހައި ކަންކަން ފުރިހަމަ ކުރާންވާނެއެވެ. މި ޤާނޫނުއަސާސީއާ ޚިލާފުވާ ގޮތަށް ހަދާ ކޮންމެ ޤާނޫނެއް، ނުވަތަ ޤާނޫނަކުން ބައެއްވިޔަސް ވާނީ ބާޠިލް އެއްޗަކަށެވެ. އަދި އެފަދަ ޤާނޫނެއް، ނުވަތަ ޤާނޫނެއްގެ ބައެއްގެ ބާރެއް ނުހިނގާނެއެވެ. މި ޤާނޫނުއަސާސީއާ ޚިލާފަށް ކުރާ ކޮންމެ ކަމަކީ ބާޠިލް ކަމެކެވެ."

މި މާއްދާ ހުދު އާރުއެސްއެފުންވެސް ވަނީ ފާހަގަ ކޮށްފައެވެ. 

ނޫސްވެރިކަމުގެ މިނިވަންކަމުގައި ރާއްޖޭ ސޮއްސާލައިގެން ދިޔައިރު އެ މިނިވަންކަން މާ ކުޑަކަމަށް އަޑުއިވޭ އަދި މީހުން މެރުމާއި ކުށްކުރުން މާ މަތީގައިހުރި، ބްރެޒިލް 82 ވަނައިގައި، ސެނަގާލް 94 ވަނައިގައި، ޒަންބިޔާ 95 ވަނައިގައި އޮތް އިރު، އަނިޔާވެރި އިޒުރޭލުވެސް ވަނީ 101 ވަނައިގައި ރާއްޖެއަށްވުރެ 5 ދަރަޖަ ކުރީގައެވެ. ރާއްޖެފަދަ ކުދި ގައުމުތަކަށް ބަލާއިރު، ސޭޝެލްސް އޮތީ މާކުރީގައި 37 ވަނައިގައެވެ. އަދި މޮރިޝަސް އޮތީ 57 ވަނައިގައެވެ. އެހެން ނަމަވެސް މި ސަރަހައްދުގެ ބައެއް ބޮޑަތި ގައުމުތައް ރާއްޖެއަށްވުރެ ދަށުގައި ވާކަންވެސް ފާހަގަވެއެވެ. އަވަށްޓެރި އިންޑިއާ 159 ވަނައިގައި އޮތްއިރު، ޕާކިސްތާނު 152 ވަނައިގައި އަދި ސްރީލަންކާ އޮތީ 150 ވަނައިގައި "ހާލަތު ވަރަށް ގޯސް" ގޮތުގައި ގިންތި ކުރެވިފައެވެ.

މީގެ ކުރިން ނޫސްވެރިކަމަށް ބޮޑަތި ނުރައްކާ ކުރިމަތިކޮށް، ނޫސްވެރިން މަރައި ހަބަރާއި ނޫސް ހިންގާ ރާއްޖެޓީވީ 2013 ވަނަ އަހަރު ހުޅު ޖަހައި އަންދާލާފައި ވެއެވެ. ނިމި ދިޔަ ހަފްތާގައި ޗެނަލްތޭރައިގައި ހުޅު ޖަހައި އަންދާލާނެ ކަމުގެ އިންޒާރު ދިންކަމަށް މީސްމީޑިއާގައި ހަބަރު ފެތުރިފައި ވެއެވެ. އަދި ހަމަ އެ އިންޒާރު ރާއްޖެޓީވީ އަށް ދީފައިވާކަމުގެ ހަބަރުތައްވެސް މީސްމީޑިއާގައި ވަނީ ފެތުރިފައެވެ.

މި މަސައްކަތް ފެށުމުގެ ގޮތުން އިއްޔެ ކ. ހިންމަފުށީގައި ބޭއްވި ރަސްމިއްޔާތެއްގައި ވާހަކަ ދައްކަވަމުން ދާހިލީ ވަޒީރު އަލީ އިހުސާން ވިދާޅުވީ މިއަދު މި ފެށި އޮޕަރޭސަނުގެ މަގުސަދަކީ ޒަމާނުއްސުރެ ރާއްޖެއަށް ދިމާވެފައިވާ، ގަވައިދާ ހިލާފަށް ރާއްޖޭގައި އުޅޭ ބިދޭސީންގެ މައްސަލައަށް ދާއިމީ ހައްލެއް ގެނެސްދިނުން ކަމަށެވެ.

" 'އޮޕަރޭޝަން ކުރަނގި' އަކީ ރާއްޖޭގައި މަސައްކަތްކުރާ ބިދޭސީންގެ މައުލޫމާތު، ސައްތަ އިން ސައްތަ ބައޯމެޓްރިކަލީ ކަށަވަރުކުރުމަށް، ކަމާގުޅުންހުރި މުއައްސަސާތައް ގުޅިގެން ހިންގޭ ގައުމީ ފެންވަރުގެ ހަރަކާތެއް" ކަމަށާއި، މިދިޔަ ފަސް މަސް ދުވަހުގެ ތެރޭގައި މި ކަމުގެ ބެކްގްރައުންޑް މަސައްކަތްތައް ވަރަށް ބޮޑަށް ކޮށްފައިވާނެ ކަމަށާއި އަދި އެ މައްސަލައިގެ އަސްލު ދެނެގަނެ، އެ މައްސަލަ ދާއިމީކޮށް ހައްލު ކުރާނެ ޕްލޭނެއް ކަނޑައަޅާފައިވާ ކަމަށް ވަޒީރު އިހުސާން ވިދާޅުވިއެވެ.

މިއަދު ހިންމަފުށީގައި ފެށި މި އޮޕަރޭސަނުގެ ފުރަތަމަ ބައިއެއް އަހަރުގެ ތެރޭގައި ނިންމައި، މި މަސައްކަތް އެއްކޮށް ތިން އަހަރުގެ ތެރޭގައި ނިމޭނެ ކަމަށް ބަޔާންކުރައްވަމުން ވަޒީރު ވިދާޅުވީ ފުރަތަމަ އެއް އަހަރު ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ކުރަން ނިންމައިފައިވާ މަސައްކަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ރާއްޖޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި ތިބި ބޭރު މީހުންގެ ތެރެއިން ގަވައިދާ ހިލާފަށް މަސައްކަތް ކުރަމުން އަންނަ ބޭރު މީހުން ނިޒާމުގެ ތެރެއަށް ގެނައުމުގެ މަސައްކަތް ހިމެނޭ ކަމަށެވެ.

ފުރަތަމަ މަސައްކަތް ނިމޭއިރު ރާއްޖޭގައި ތިބީ ކިތައް ބިދޭސީންކަމާއި އެމީހުންގެ ހުރިހާ މައުލޫމާތެއް ސިސްޓަމް ތެރެއަށް ނެގޭނެ ކަމަށް ވިދާޅުވެ "ކ. އަތޮޅު ހިންމަފުށީގައި މި ވަގުތު މި ފެށުނީ އެކި ގޮތް ގޮތުން މަސައްކަތް ކުރަމުން އަންނަ ބިދޭސީން މި ސިސްޓަމުގެ ތެރެއަށް އެމީހުންގެ ފިންގަރ ޕްރިންޓާއި (އިނގިލީގެ ނިސާނާއި) ފޮޓޮގްރަފިކް އައިޑެންޓިފިކޭސަން (ފޮޓޯ އާއި) އެއްކޮށް ބައޯމެޓްރިކް ޑާޓާއާ އެއްކޮށް އެމީހުންގެ މައުލޫމާތު އަޅުގަނޑުމެންގެ ސެންޓްރަލް ސިސްޓަމަށް ނެގުމުގެ މަސައްކަތް" ކަމަށް ވަޒީރު މައުލޫމާތު ދެއްވިއެވެ.

އެކެއްގެ ނަމުގައި ނުވަތަ އެއް ކުންފުންޏެއްގެ ނަމުގައި ގެނެސްފައި ހުންނަ މީހަކު އަނެއް ކުންފުންޏަށް މަސައްކަތް ކުރުމަކީ ގަވައިދާ ހިލާފު ކަމެއްކަމަށާއި، އެކަމުގެ ސަބަބުން ބޮޑެތި އިޖުތިމާއީ މައްސަލަތަކާއި ގައުމީ ސަލާމަތަށް އޮތް ނުރައްކަލެއް ކަމަށް ވިދާޅުވެ "ޖެހިގެން އަންނަ ދެ އަހަރު ތެރޭ އަޅުގަނޑުމެން ކުރާނެ މަސައްކަތަކީ މީގެ ތެރޭގައި އެބަ އުޅޭ އެއްވެސް ރަސްމީ ލިޔެކިޔުމެއް ނެތް މީހުން، ޕަސްޕޯޓެއް ނެތް މީހުން، ވޯކް ޕާމިޓުގެ އެއްވެސް ޑޮކިއުމެންޓެއް ނެތް މީހުން އެމީހާ އަކީ މިވެނި މީހެއް ކަން ދައުލަތުގެ އެއްވެސް ލިޔެކިޔުމަކުން ސާބިތު ކޮށް ނުދެވޭ މިހުން އެބައުޅޭ" ކަމަށްވެސް ވަޒީރު ވިދާޅުވިއެވެ. އެހެންނަމަވެސް ޖެހިގެން އަންނަ 2 އަހަރު ކުރާ މަސައްކަތުގެ ތަފްސީލެއް ނުދެއްވައެވެ.

ވަޒީރު އިތުރަށް ވިދާޅުވީ ބިދޭސީންގެ ބައޯމެޓްރިކް އައިޑެންޓިފިކޭސަނެއް ހަދައި ސިސްޓަމުގެ ތެރެއިން ދެނެގަނެވޭނެ ނިޒާމު ގާއިމު ކުރައްވާނެ ކަމަށާއި، އަދި ދެނެނުގަނެވޭނަމަ އެ ބިދޭސީއެއް ނިސްބަތްވާ ގައުމުގެ އެމްބަސީއާއި ގުޅިގެން އެ ޑޮކިއުމެންޓުތައް ހޯދޭނެ ކަމަށާއި، އޮޕަރޭސަނުގެ މައިގަނޑު މަގުސަދަކީ ބިދޭސީން ހައްޔަރުކޮށް ޑީޕޯޓު ކުރުން ނޫން ކަމަށާއި، ގަވައިދާ އެއްގޮތަށް ހުއްދަ ދެވެން ތިބި މީހުންނަށް ހުއްދަ ދިނުން ކަމަށްވެސް ވިދާޅުވިއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ޖިނާއީ ކުށަކަށް އަރައިގަނެފި ނަމަ 48 ގަޑިއިރުގެ ތެރޭގައި ޑީޕޯޓު ކޮށްލާނެ ކަމަށާއި، މި އޮޕަރޭސަނުން ހޯދާ މައުލޫމާތު ރައްކާކުރާ ޑޭޓާބޭސް ރަށްރަށުގެ ކައުންސިލްތަކަށް ވެސް ބޭނުންކުރެއްވޭނެ ގޮތް ހައްދަވާނެ ކަމަށެވެ.

"މި ޕްރޮސެސް މިގޮތަށް ކުރިއަށްދާކަމަށްވާނަމަ މި މައްސަލައަށް ދާއިމީ ހައްލެއް ލިބޭނެ" ކަމަށް ވަޒީރު ވިދާޅުވި އިރު، ކުރީ ސަރުކާރުން އެކުލަވާލާފައިވާ ބިދޭސީންގެ ދަފްތަރު ފޮރުވައި ނުވަތަ ނައްތާލާފައިވާ ކަމުގެ ތުހުމަތުތައް އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކާއި އާންމުންވެސް މީސްމީޑިއާގައި ކަންބޮޑުވުން ފާޅު ކުރަމުން މި ސަރުކާރުގެ މަގްސަދު ތެދުވެރި ނޫންކަމަށް އަޑު އުފުލަމުން ދާކަން ފާހަގަ ކޮށްލެވެއެވެ. 

ދިރާސީ އަހަރު މީގެ ކުރިން އޮތްގޮތުން 2024 ވަނަ އަހަރު މެއި 26 ގައި ފަށައި 2025 ވަނަ އަހަރުގެ ފެބްރުއަރީ 20 ގައި ކިޔެވުން ނިމޭނެއެވެ. އަދި 2025 ގެ ދިރާސީ އާ އާހަރު، އެ އަހަރުގެ މާޗު 9 ގައި ފަށައި ޑިސެމްބަރު 18ގެ ނިޔަލަށް ކިޔެވުން ކުރިއަށް ދާނެއެވެ. އަދި އެ އަހަރު ޑިސެމްބަރު މަހު ބޮޑު ޗުއްޓީ ލިބޭނެއެވެ. 

އެހެން ނަމަވެސް، ތައުލީމީ ވުޒާރާއިން އިއްޔެ ސްކޫލްތަކަށް ފޮނުވި އާ ކަލަންޑަރުގައި ވާގޮތުން ބޮޑު ޗުއްޓިއަށް ފަހު 2024 ގެ ސްކޫލް ކިޔެވުން ފެށޭނީ މެއި 26 ވަނަ ދުވަހެެވެ. އަދި ފުރަތަމަ ޓާމް ނިމޭނީ ސެޕްޓެމްބަރު 26 ވަނަ ދުވަހެވެ. އަދި ދެވަނަ ޓާމް އޮކްޓޯބަރު މަހުގެ 6 ވަނަ ދުވަހު ފެށޭއިރު، އެ ޓާމްގެ ކިޔެވުން ނިމޭނީ 2025 އަހަރުގެ މާރިޗް 6 ގައެވެ. ދެވަނަ ޓާމްގެ ޗުއްޓީ 22 ޑިސެންބަރުން 2 ޖެނުއަރީ އަށް ކަނޑައެޅިފައިވެއެވެ. އަދި 2025 ވަނަ އަހަރުގެ ކިޔެވުން ފެށޭނީ އޭޕްރީލް 6 ވަނަ ދުވަހެވެ.

އަންނަ 2025 ވަނަ އަހަރުގެ ރޯދަ މަސް ފެބްރުއަރީ 28 ގައި ފެށޭއިރު، ސްކޫލް ބޮޑު ޗުއްޓީވެސް ރޯދަ މަހުގެ ބޮޑު ބަޔަކަށް (ރޯދަ މަހުގެ 7 ވަނަ ދުވަހުން ފެށިގެން) ލިބިގެން ދާގޮތަށް އާ އެކަޑަމިކް ކަލަންޑަރު އިސްލާހުކޮށްފައި ވެއެވެ.

ރައީސް މުއިއްޒުގެ ވައުދުފުޅާ އެއްގޮތަށް ސްކޫލްތަކުގެ ކިޔެވުން ޖެނުއަރީ އިން ފެށޭގޮތަށް ބަދަލު ކުރުމަށް، ސަރުކާރުން ނިންމާފައިވަނީ ދިރާސީ އާ އަހަރުގެ ކިޔެވުން 2026 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ޖެނުއަރީ ފެށޭގޮތަށް، އަންނަ 2025 ވަނަ އަހަރުގެ ޑިސެމްބަރު މަހުން ފެށިގެން ބޮޑު ޗުއްޓީ ޑިސެމްބަރުގައި ދިނުމަށެވެ.

ކޮވިޑް19 އާއި ގުޅިގެން ދިރާސީ އަހަރު އޮގަސްޓްމަހުން ފެށިފައިވާތީ، ދަރިވަރުންގެ އުމުރު ނުވަތަ ކިޔެވުމުގެ ދައުރަށް ހައެއްކަ މަސް އިތުރުވެފައި ވުމާއި، ރާއްޖޭގެ ފިސްކަލް ކަލަންޑަރު ނުވަތަ މާލީ ހިސާބުތަކުގެ ބަޖެޓު ޖެނުއަރީން ޑިސެންބަރަށް ކަނޑައެޅިފައި އޮންނާތީ، އޮގަސްޓް މަހު ދިރާސީ އަހަރު ފެށޭތީ ސްކޫލްތަކުގެ ހިންގުމަށް އުނދަގޫތަކެއް ދިމާވާކަމުގެ ސަކުވާތައްވެސް އުފުލިފައި ވާއިރު، ދިރާސީ އަހަރު ދެވަނަ ފަހަރަށް ސަރުކާރުން މުރާޖާކޮށް، މިހާރު މި ގެނައި ބަދަލަކީ ޖުމްލަ ގޮތެއްގައި ރަނގަޅު ބަދަލެއްކަމަށް ތައުލީމީ ދާއިރާގެ މާހިރުން ބަޔާންކުރައްވައެވެ.

ކޮވިޑް19 ގައި ބަދަލާއެކު ގެއްލި ދިގުވެގެންދިޔަ މަސްތައް ލިބޭނެގޮތްވުމުގެ އިތުރުން އޯލެވެލްގެ ސިލަބަސް އަކީ 2 އަހަރަކުން ރަނގަޅަށްވެސް ފުރިހަމަ ކުރެވޭނެ ސިލަބަހެއްކަމަށްވެސް އެބޭފުޅުން ދެކިލައްވައެވެ.

ކުރީ ޒަމާންތަކާއި ހިލާފަށް، މިހާރު އޯލެވެލް/އޭލެވެލް އިމްތިހާނުގައި ގްރޭޑްކުރުން ބިނާވަނީ ދަރިވަރުންނަށް ލިބޭ މާކްސް އެވެރެޖްކޮށް، މާކްސްތައް ބޭންޑްތަކަކަށް (ގްރޭޑްތަކަކަށް) ބަހާލައިގެންނެވެ.

މާލޭގެ ރައްޔިތުން އަދި މާލޭގައި ދިރިއުޅޭ ހުރިހާ ރައްޔިތުން ހިމެނޭހެން، މި ފަސް އަހަރުތެރޭގައި ގޯއްޗެއް ނުލިބޭ، ގެދޮރެއް ނުލިބޭ، އެކަކުވެސް ނުހުންނަ ހިސާބު އެއީ އަމާޒު ކަމަށާއި އެކަން ހާސިލުކުރުމަށް މަސައްކަތް ކުރައްވައި، މި ސަރަހައްދުގައި ދިރިއުޅޭ ރައްޔިތުންނަށް ދިމާވެފައިވާ ގެދޮރުގެ މައްސަލައަށް ދާއިމީ ހައްލެއް މި ސަރުކާރުގެ ފަސް އަހަރުގެ ތެރޭގައި ހޯދައިދެއްވާނެ ކަމުގެ ޔަގީންކަން ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ޑޮކްޓަރ މުޙައްމަދު މުޢިއްޒު ދެއްވައިފިއެވެ.

ރައީސް މުއިއްޒު މި ޔަގީކަން ދެއްވީ، މި މަހު 20 ވަނަ ދުވަހު މާލެ ސަރަހައްދުން ގޯތި ދޫކުރުމަށް ހަމަޖެހިފައިވާ ގިރާވަރުފަޅު، ގުޅީފަޅު އަދި ހުޅުމާލެ ތިންވަނަ ފިޔަވަހީގައި ކުރިއަށްދާ ބިން ހިއްކުމުގެ މަސްރޫއު ބައްލަވާލައްވައި ވާހަކަފުޅު ދައްކަވަމުންނެވެ.

ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ވިދާޅުވީ ރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުންނަށް ފައިދާވާ މަސްރޫއުތަކަށް އެންމެ އިސްކަންދެއްވައިގެން، ބާރު ދުވެލީގައި، ރަނގަޅު ނަތީޖާ ނެރެވޭނެގޮތަށް ކުރިއަށްގެންގޮސް ނިންމަވަން ބޭނުންފުޅުވާ ކަމަށާއި، އެފަދަ މަސައްކަތްތައް ވަރަށް ގާތުން އެމަނިކުފާނު ބައްލަވާކަމުގައެވެ.

މާލެ ސަރަހައްދުން ގޯތި ދޫކުރުމަށް ހަމަޖެހިފައިވާ ގިރާވަރުފަޅު، ގުޅީފަޅު އަދި ހުޅުމާލެ ތިންވަނަ ފިޔަވަހީގައި ކުރިއަށްދާ ބިން ހިއްކުމުގެ މަސްރޫއު ބައްލަވާލައްވައި ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ވަނީ ވަކިވަކީން ކޮންމެ ސަރަހައްދެއްގެވެސް މަސައްކަތްތައް ފުރިހަމަ ކުރެވޭނެކަމަށް ބެލެވޭ ތާރީހުތައް ހިއްސާކުރައްވައި، މި ތިން ސަރަހައްދުގައި ފެނާއި ކަރަންޓު އަދި ނަރުދަމާގެ ހިދުމަތް ގާއިމުކުރުމަށް ކުރަމުންދާ މަސައްކަތްތަކާ ބެހޭ މައުލޫމާތު ހިއްސާކުރައްވާފައެވެ.

އެގޮތުން ގުޅީފަޅުގެ މަސައްކަތް ނިންމުމަށް ހަވާލުކޮށްފައިވާ ވަރަށްވުރެ 3 މަސްދުވަސް އަވަހަށް ނިންމުމަށް ސަރުކާރުން މަސައްކަތް ކުރައްވާކަމާއި، ގިރާވަރުފަޅު އިތުރަށް ހިއްކުމުގެ މަސައްކަތް މިއަދު ފަށާފައިވާކަމަށާއި، އަދި މި މަސައްކަތްވެސް އަވަސް ކުރުމަށް ޑްރެޖަރު އިތުރުކުރުމަށް މަސައްކަތް ކުރައްވާކަމާއި، މިހާރު ހިއްކާފައިވާ ބިމުން ގޯތި ދިނުމުގެ މަސައްކަތް ވަރަށް އަވަހަށް ފެށިގެން ދާނެކަމުގައިވެސް އެމަނިކުފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ހުޅުމާލެ ތިންވަނަ ފިޔަވަހީގައި ބިން ހިއްކުމުގެ މަސައްކަތްވެސް ހުއްޓުމެއްނެތި ބާރު ދުވެލީގައި ކުރިއަށް ދާކަމުގައި ފާހަގަކުރައްވައި، ހުޅުމާލެ ތިންވަނަ ފިޔަވަހިން މިހާރު ބިން ހިއްކުމަށް ނިންމާފައިވާ "ފުލް ސްކޯޕް"ގައި ގިނަވެގެން 4 މަސް ތެރޭގައި ނިމޭނެ ކަމުގައި ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ވިދާޅުވިއެވެ.

ރައީސް މުއިއްޒުގެ ވާހަކަފުޅުގައި ކުރީ ސަރުކާރުން ގޯތި ދިނުމަށް ހިއްކަމުންދިޔަ އުތުރު ތިލަފަޅު (ޔޫޓީއެފް) އިން ގޯތި/ގެދޮރު ދޫކުރާނެކަމަކަށް ވިދާޅެއް ނުވެއެވެ. ނިމިދިޔަ ހަފްތާގައި، އުތުރު ތިލަފަޅު ޗައިނާއަށް އޭއީޒެޑްގެ ދަށުންވަނީ ދެއްވާފައެވެ. އެތަނުގައި މުޅި ރާއްޖެއަށް ބޭނުންވާނެ ވަރަށްވުރެ އިތުރަށްވެސް ކާބޯތަކެތި ހެއްދޭނެކަމުގައި ސަރުކާރުން ވަނީ ބުނެފައެވެ.

މަނާކުރީ "އެވަރެސްޓް" އާއި "އެމްޑީއެޗް" ގެ ބްރޭންޑުގެ ބައެއް ހަވާދެވެ. އެމްޑީއެޗް އަދި އެވަރެސްޓް ބްރޭންޑުގެ ހަވާދަކީ އިންޑިއާގައި އެންމެ މަގުބޫލު ހަވާދުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ދެ ބްރޭންޑެވެ.

އެމްއެފްޑީއޭ އިން މިއަދު ނެރުނު ބަޔާނެއްގައި ބުނީ އެ ދެ ބްރޭންޑްގެ ހަވާދުގެ ބައެއް ބާވަތްތަކުގައި "އެދައިލިން އޮކްސައިޑް(Ethylene Oxide)" ހުރި ކަމަށް ސިންގަޕޫރްގެ ފުޑް އެޖެންސީ އާއި ހޮންކޮންގުގެ ސެންޓަ ފޮ ފުޑް ސޭފްޓީން ބުނެފައިވާ ކަމަށެވެ. މި ބްރޭންޑުތަކުގެ ހަވާދުތަކަކީ ރާއްޖެއަށްވެސް ގިނަ އަދަދަކަށް އެތެރެކޮށް ބޭނުންކުރަމުންދާ ހަވާދުގެ ބާވަތްތަކެކެވެ. އެހެންވެ ރާއްޖޭގެ ބާޒާރުން އެ ބްރޭންޑްތައް ނެގުމަށް އެފްޑީއޭއިން ވަނީ އިލްތިމާސް ކޮށްފައެވެ.

1859 ވަނަ އަހަރު ފްރާންސްގެ ކެމިސްޓެއް އީޖާދުކުރި (ކެއުމަށް ރައްކާތެރި ނޫން ކެމިކަލެއް ކަމަށްވާ) މި "އެތިލިން އޮކްސައިޑަކީ" އާއްމުކޮށް ތަންތަނާއި އެއްޗެތިން ޖަރާސީމު މަރައި (ޑިސްއިންފެކްޓް ކުރުމަށް)، ހާއްސަކޮށް ކައްކައި ނުވަތަ ހޫނުން ހަލާކުވާ ޒާތުގެ މެޑިކަލް ސާމާނާއި، އިލެކްޓްރޯނިކްސްއާއި، އޮޕްޓިކަލް ސާމާސާއި، ކަރުދާހާއި ރަބަރާއި ޕްލާސްޓިކުގެ ބާވަތްތައް ޑިސްއިންފެކްޓް ކުރުމަށާއި، (ޖަރާސީމާއި ފަނި ފަކުސާ މަރަން) ދަނޑުވެރިކަމުގައި ދުން އެޅުމަށްވެސް ބޭނުންކުރަމުން އަންނަ ކެމިކަލެވެ. ކެމިކަލް ހަތިޔާރު ހެދުމަށް، 1940ގައި އެމެރިކާގެ އަސްކަރިއްޔާއިން ތަރައްގީކޮށް ބޭނުން ކުރަމުން އަންނަ މި ކެމިކަލަކީ ބައެއް ބާވަތުގެ ދިޔާތަކެތި ގަނޑުވިޔަ ނުދީ ހިފެހެއްޓުމަށް 1958 ގައި އެމެރިކާގެ ޝެލް އޮއިލް ކުންފުނިން އިތުރަށް ފައްކާކޮށް ބޭނުންކުރާ ކެމިކަލެކެވެ. މި ކެމިކަލް އެންމެ ގިނައިން އުފައްދަނީ އެމެރިކާއިންނެވެ. 

އެމްއެފްޑީއޭ އިން ބުނީ ސިއްހަތަށް ކޮށްފާނެ ނޭދެވޭ އަސަރަކަށްޓަކައި އެ ކެމިކަލް ކާބޯތަކެތީގެ އުފެއްދުންތަކުގައި ބޭނުން ކުރުމަކީ އެދެވިގެންވާ ކަމެއް ނޫން ކަމަށާއި، މި ހަވާދުގެ ދެ ބާވަތް ބޭނުން ނުކުރުމަށެވެ.

މާލެ އަތޮޅުން 100 ހެކްޓަރުގެ ފަޅެއް ހިއްކައިގެން ހަދަމުންދާ މި ރިޒޯޓުގައި އެންމެ އަގުބޮޑު ފުރިހަމަ 100 އަށްވުރެ ގިނަ ވިލާ ހުންނާނެއެވެ.

ރީތި ކަމާއި ފުރިހަމަކަމަށް ނަން މަސްހޫރު ބަރަކާއަކީ ޔޫރަޕްގެ ފްރެންޗް ބްރޭންޑެކެވެ. 260 އަހަރަށް ވުރެ ގިނަ ދުވަސްވެފައިވާ މި ބްރޭންޑްގެ އަގުބޮޑު ހޮޓާތަކާއި ރިޒޯޓުތައް މެދު އިރުމައްޗާއި، ޔޫރަޕާއި އެމެރިކާގައިވެސް ހުރެއެވެ.

މި ޕްރޮޖެކްޓް ބަލަހައްޓަމުންދާ އެސްއެޗް ހޮޓެލްސް އެންޑް ރިޒޯޓްސް ގެ ސީއީއޯ ރާއުލް ލިއަލް ބުނެފައިވަނީ ބަރަކާގެ ރިޒޯޓެއް ރާއްޖޭގައި ހުޅުވާތީ ވަރަށް އުފާކުރާކަމަށާއި، މި ބްރޭންޑް ރާއްޖެއަށް އައުމަކީ ރާއްޖޭގެ ޓޫރިޒަމް އިތުރު ހަރުފަތަކަށް މައްޗަށްޖެހިލައި އަގުބޮޑު މާކެޓްތަކަށް ރާއްޖެ ވިއްކަން ލިބޭ އިތުރު ފަހިމަކެއް ކަމަށެވެ.

އެމެރިކާގެ އެޗް.ކޭ.އެސް އިން ރާއްޖޭގެ ޓްރޮޕިކަލް މާހައުލު، ރިޒޯޓުގެ އިންޓީރިއަރ އަދި އެހެން ހިސާބުތަކުންވެސް ފެނިގެންދާނެ ގޮތަށް ޑިޒައިން ކުރެވޭނެ މި ރިޒޯޓަކީ، ވެލާނާ އެއާޕޯޓުން 30 ހަކަށް މިނެޓުން ދެވޭ ހިސާބުގައި ގާއިމްކުރާ، 50 މޫދުވިލާ އާއި 53 ޕްރައިވެޓް ވިލާ (ރެސިޑެންސް) ހުންނާނެ ވަރަށް ފުރިހަމަ ތަނެއްކަމުގައި ވެއެވެ.

1 ބެޑްރޫމާއި 3 ބެޑްރޫމްގެ ވިލާތައް ހުންނައިރު، ކޮންމެ ވިލާއެއްގައިވެސް ޕްރައިވެޓް (ސްވިމިން) ޕޫލް އޮންނާނެ މި ރިޒޯޓު ބަރަކާ ހޮޓެލްސް އެންޑް ރެސިޑަންސަސް ނަމުގައި ހުޅުވައި ހިދުމަތް ފަށާނީ 2027 ވަނަ އަހަރުއެވެ.

އެކި އެކި ފަރާތްތަކަށް ރާއްޖޭން 180 ރިޒޯޓު ދޫކޮށްފައި ވާއިރު، 100 އަށްވުރެ ގިނަ ތަންތަން އަދިވެސް ހުރީ ނުނިމިއެވެ.

ހަބީބް މިހެން ވިދާޅުވީ މަޖިލިސް އިންތިޚާބުގައި މިނިވަން ކެންޑިޑޭޓުންގެ ގޮތުގައި ހޮވިވަޑައިގެންނެވި މެންބަރުންގެ ތެރެއިން ހަ މެންބަރަކު ސަރުކާރު ހިންގާ މައި ޕާޓީ، ޕީއެންސީއާ ގުޅިވަޑައިގަތުމުން، އެ މެންބަރުންގެ ގޮނޑި ގެއްލޭނެ ކަމަށް ބުނެ ދެކެވެމުންދާ ވާހަކަތަކާ ގުޅިގެންނެވެ.

ޤާނޫނުއަސާސީގެ 73 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގައި ބުނާ ޝަރުޠަކުންކުރެ ޝަރުޠެއް މި 6 ބޭފުޅުންގެ އުންޏެއް ނުވޭ. އަދި އެންޓި-ޑިފެކްޝަންގެ ޤާނޫނުގެ 3 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) ގައި ބުނާ ފަދައިން، 20 ވަނަ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ދައުރު އަދި ނުފެށޭތީ އިންތިޚާބުވެވަޑައިގެންފައިވާ ކޮންމެ މެންބަރަކުވެސް… https://t.co/HGVzcvoaGv

— Ismail Habeeb (@IsmailHabeeb) April 24, 2024

ގާނޫނު އަސާސީގެ 73ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)ގައި މަޖިލީހުގެ އިންތިހާބުގައި ބައިވެރިނުވެވޭނެ ސަރުތުތަކާއި، މެންބަރު ކަމަށް ހޮވުމަށްފަހު، އެ ފަދަ ހާލަތެއް މެދުވެރިވެއްޖެ ނަމަ، މެންބަރުކަމުން ވަކިވާނެ ކަން ބަޔާންކޮށްފައި އޮވެއެވެ. ހަބީބު ވިދާޅުވީ އެ މާއްދާގެ (ނ)ގައި ބުނާ ސަރުތުންކުރެ ސަރުތެއް އެ ހަ ބޭފުޅުންގެ ވެސް އުނިވެފައިނުވާ ކަމަށެވެ.

ދާދި ފަހުން ފާސްކޮށްފައިވާ އެންޓި-ޑިފެކްސަން ގާނޫނުގެ ތިން ވަނަ މާއްދާގެ (ބ)ގައި ބުނާ ފަދައިން މަޖިލީހުގެ ދައުރު ފެށުމުގެ ކުރިން، އިންތިހާބު ވެވަޑައިގެންފައިވާ ކޮންމެ މެންބަރަކަށް ވެސް ބޭނުންވާ ޕާޓީއަކާ ގުޅިވަޑައިގަތުމުގެ ފުރުސަތު އޮންނާނެ ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ.

"އެހެންނޫނަސް، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 30، 59، 63، 69 އަދި 73 ގެ (ބ) އާ ޚިލާފަށް، އަދި ޤާނޫނުއަސާސީން ކަށަވަރު ކޮށްދީފައިވާ ޙައްޤެއް ޤާނޫނަކުން އުންޏެއް ނުކުރެވޭނެ،" ހަބީބް

ގާނޫނުއަސާސީގެ 73 ވަނަ މާއްދާގައި، މެންބަރެއްގެ ގޮނޑި ގެއްލޭނެ ހާލަތްތައް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.

ގާނޫނުއަސާސީގައި ސާފުކޮށް ބަޔާންކޮށްފައި އޮތް ކަމެއް، ގާނޫނެއްގެ ގޮތުގައި ފާސްކުރުމުން އެ ކަމާ ގުޅޭ ގޮތުން ބައެއް ފަރާތްތަކުން ދަނީ ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކުރަމުންނެވެ. އެކަމާއި ގުޅިގެން، ގާނޫނުއަސާސީގެ 73 ވަނަ މާއްދާއަށް 'އެންޓި ޑިފެކްސަން ގާނޫނު'ގައި ހިމެނޭ މާއްދާތައް އިތުރުކުރަން މިހާރު ވެސް މަޖިލީހަށް ހުށަހަޅާފައި އެބައޮތެވެ. 

ޕީއެންސީގެ ތާއިދާއެކު އަމިއްލަ ގޮތުން ވާދަކޮށްގެން ގޮނޑި ކާމިޔާބުކޮށް، އެ ޕާޓީއާ އިއްޔެ ގުޅުނީ:

• ޑރ. އަނާރާ ނަޢީމް – ހުރާ ދާއިރާ
• ޙަސަން ޒަރީރު – މަތިވެރި ދާއިރާ
• އަހްމަދު ޒަމީރު – މައްޗަންގޮޅި މެދު ދާއިރާ
• އަޙްމަދު ރިޔާޒް – ތިމަރަފުށި ދާއިރާ
• ޔާސީން ޢަބްދުﷲ - ނައިފަރު ދާއިރާ
• ޢާޒިމް ޢަބްދުލް ޢަޒީޒް – ވިލިނގިލި ދާއިރާ

ޕީއެންސީގެ ޓިކެޓްގައި 66 މެންބަރުން އިންތިހާބުވިއިރު މި ހަ މެންބަރުންނާއެކު މަޖިލީހުގައި އެ ޕާޓީ ތަމްސީލު ކުރާނެ ޖުމްލަ މެންބަރުންގެ އަދަދަކީ 72 އެކެވެ. އިދިކޮޅު އެމްޑީޕީއަށް ލިބިފައިވަނީ 12 ގޮނޑިއެވެ. އަލަށް އެކުލަވާލެވޭ މަޖިލީހުގެ ޖުމްލަ މެންބަރުންގެ އަދަދަކީ 93 އެކެވެ.

އެޗްޑީސީއިން ބުނީ ސްމާޓް ވެއާހައުސިން ކޮމްޕްލެކްސް އިމާރާތް ކުރަނީ އޮޓޮމޭޓެޑް ވެއާހައުސް މެނޭޖްމެންޓް ސިސްޓަމްތަކުގެ ވަސީލަތްތައް ހިމަނައިގެން ކަމަށެވެ.

ހުޅުމާލޭގައި އިމާރާތްކުރާ މި ވެއާހައުސް ކޮމްޕްލެކްސްގެ އެއްބަސްވުމުގައި އެޗްޑީސީގެ ފަރާތުން ސޮއިކުރެއްވީ މެނޭޖިން ޑިރެކްޓަރު އިބްރާހިމް ފަޒުލް ރަޝީދެވެ. އިމާރާތް ކުރާ ހޮންކޮންގ ގެ ކޮންޓްރެކްޓަރު ރޯޓައިމް އިންޖިނިއަރިން އެންޑް ޓެކްނޮލޮޖީ ކޯ ލިމިޓެޑުން ސޮއިކުރެއްވީ މެނޭޖިން ޑިރެކްޓަރު ޒޯ ވެއިޑޮންގް އެވެ.

މި އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ވެއާހައުސިން ކޮމްޕްލެކްސް އިމާރާތްކުރުމުގެ މަސައްކަތް ދެ އަހަރު ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ނިންމަން ޖެހޭނެކަމަށް އެއްބަސްބުމުގައި ވާނެކަމަށް އެޗްޑީސީން ބުނެއެވެ. މިއަދުގެ ރަސްމިއްޔާތުގައި އެޗްޑީސީގެ އެމްޑީ ފަޒުލް ވިދާޅުވީ އެ ވެހައުސް ކޮމްޕްލެކްސް އަކީ އިންޑަސްޓްރީ އަށް އަންނަ އިންގިލާބީ ބަދަލަކަށް ވާނެ ކަމަށެވެ. މި ހިދުމަތް ދޭން ފެށުމުން ވިޔަފާރިތަކަށް ގިނަ ކުރިއެރުންތައް ލިބޭނެ ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.

މި ކޮމްޕްލެކްސް އިމާރާތްކުރުމަށް ހަމަޖެހިފައިވަނީ އެކި ބާވަތުގެ މުދާ ރައްކާކުރުމަށް ތަފާތު ޔުނިޓްތައް ހިމަނައިގެންނެވެ. ކޯލްޑް ސްޓޯރޭޖް އާއި އިންޑަސްޓްރިއަލް ވެއާހައުސިން ޔުނިޓް އަދި ކާނާގެ ބާވަތްތަކާއި ކޮންޒިއުމަބްލް ރައްކާކުރެވޭ ޔުނިޓްތަކާއި އޮފީސް ޖާގައާއި ސޯރޫމް ހިމެނޭ އިމާރާތެއް މި ކޮމްޕްލެކެސް ގައި ހުންނާނެ ކަމަށް މައުލޫމާތު ދިނެވެ.

އެކި ބާވަތުގެ މުދާ ރައްކާކުރެވޭ ގޮތަށް ހަދާ މި ކޮމްޕްލެކްސް އަކީ ވިޔަފާރިތަކަށް މުދާ ރައްކާކުރުމަށް ލުއި ފަސޭހަ ވަސީލަތަކަށް ވާނެ ކަމަށާއި، ވަކިން ހާއްސަކޮށް ކުދި އަދި މެދުފަންތީގެ ވިޔަފާރިތަކަށް މުދާ ރައްކާ ކުރާނެ އިތުރު ޖާގަ ތަނަވަސްވެ، ވިޔަފާރި ފުޅާކުރެވޭނެ ފުރުސަތު ތަނަވަސް ވާނެ ކަމަށް ވެސް އެ ކުންފުނިން ބުންޏެވެ.

އެޗްޑީސީގެ އެމްޑީ ކަމުގައި އަހްމަދު އާތިފް ހުރިއިރު ހުޅުމާލޭގައި ހިންގާނެކަމަށް ބުނި 4 މެގަ ޕްރޮޖެކްޓް ތަކުގެ ތެރެއިން ބިދޭސީން ބޭތިއްބުމަށް 18 ބްލޮކް ހިމަނައިގެން 7000 ލޭބަރުންނާއި 2000 އެހެނިހެން މަސައްކަތްތެރިންގެ ޖާގައިގެ 5 ބުރި އިމާރާތެއް ހެދުމަށްވެސް 2022 ވަނަ އަހަރު  ހަމަ އެ ރޯޓައިމް އާއި އެކު ސޮއިކޮށް ހަވާލުކޮށްފައި ވެއެވެ. އެތަން ނިންމުމަށް ދީފައިވަނީ 14 މަސް ދުވަހެވެ. 

3000 އަކަފޫޓުގައި ޒަމާނީ ޑޭކެއާ ސެންޓަރެއް ހެދުމަށް އެސޯސިއޭޓަޑް ބިޒިނަސް އޭޖެންޓްސް (އެމްޑީ އަބްދުﷲ ގާސިމް) އާއި އެކު ސޮއި ކުރުމާއި، 35400 އަކަފޫޓުގައި 6 ބުރީގެ އޮޓޯސެންޓަރެއް ހެދުމަށް ޗައިނާ ސްޓޭޓް ކޮންސްޓްރަކްޝަން އެންޖިނިއަރިންގ ކޯޕަރޭޝަން (ޖީއެމް ޒަންގ ޓާއޯ) އާއި އެކު ސޮއި ކުރުމާއި، 24700 އަކަފޯޓުގައި 6 ބުރީގެ ޕާކިންގ އިމާރާތެއް (ފުޑް ކޯޓުތައް ހިމަނައިގެން) އެޅުމަށް ދަމާސް (ޑީއެމްޑީ އަހްމަދު ސޯލިހް) އާއި އެކު ސޮއިކުރުންވެސް ކުރިން ދެންނެވި 4 މެގަ ޕްރޮޖެކްޓް ތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެއެވެ.

 ބޮޑަތި ޕްރޮޖެކްޓްތައް ހިންގުމުގެ ނަމުގައި ބޮޑަތި އަދަދުތަކުން ފަސާދަ ހިންގާކަމުގެ ވާހަކަ ފާއިތުވި 10 ވަރަކަށް އަހަރުއްސުރެ މީސްމީޑިއާގައި އެތައް ބަޔަކު ދަނީ ދައްކަމުންނެވެ. ފަހަކަށް އައިސް ރާއްޖޭގައި ހިންގި އެންމެ ބިޔަ ފަސާދައަކީ އެމް.އެމް.ޕީ.އާރު.ސީ ގެ ފަސާދައެވެ.

ޖޭއެސްސީއަށް ހެކިލިބި، އެ ކޮމިސަނުން ބެލި ބޮޑު ރިސްވަތުގެ މައްސަލަ ސާބިތުވެ، މަގާމުން ވަކިކޮށްފައިވާ އަބްދުﷲ ދީދީ ރައީސް އޮފީހުގެ ގާނޫނީ ވަކީލަކަށް އައްޔަން ކޮށްފައިވަނީ ސްޓޭޓް މިނިސްޓަރެއްގެ ފެންވަރުގައެވެ.

މި މަގާމަށް އޭނާ އައްޔަން ކުރިއިރު، ޕްރޮސިކިއިޓަރ ޖެނެރަލް އޮފީހުގައި އެ ރިސްވަތުގެ މައްސަލަ އަދިވެސް އޮތީ ނުނިމިއެވެ.

އެ އޮފީހުގެ މީޑިއާ އޮފިސަލަކު މައުލޫމާތު ދިންގޮތުގައި އެމް.އެމް.ޕީ.އާރު.ސީ ގެ ހިޔާނާތުގެ މައްސަލައިގައި އަބްދުﷲ ދީދީ އާއި ދެކޮޅަށް ކުރެވިފައިވާ ތަހުގީގާއި ގުޅޭގޮތުން ދައުވާކުރަން ހުށަހެޅުމާއި ބެހޭ ނިންމުންތައް ނިންމަމުންދާ ކަމުގައި ވެއެވެ.

އަބްދުﷲ ދީދީއާއި ދެކޮޅަށް ޖޭއެސްސީއަށް ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލަތައް ބަލަން ފެށިފައިވަނީ ރައީސް އަބްދުﷲ ޔާމީނުގެ ވެރިކަން ނިމުނު ފަހުންނެވެ. އުއްތަމަ ފަނޑިޔާރެއްގެ މަގާމުވެސް ފުރި އަބްދުﷲ ދީދީ، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރަކަށް އައްޔަން ކުރީ، ރައީސް ޔާމީނުގެ ވެރިކަމުގެ ފަހު އަހަރު، ސިޔާސީ ކުއްވެރީންގެ ގޮތުގައި އޭރު ގައިދު ކޮށްފައިވާ ސިޔާސީ މީހުންތައް ދޫކޮށްލަން ފެބްރުވަރީ 1 ގައި ނެރުނު އަމުރާއި ގުޅިގެން ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ދެ ފަނޑިޔާރަކު އެކޯޓުން ބޭރުވުމާއި ގުޅިގެން މަގާމު ހުސްވުމާއި ގުޅިގެންނެވެ.

އަބްދުﷲ ދީދީއާއި ދެކޮޅަށް ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލަތައް ޖޭއެސްސީން ބެލުމަށްފަހު، އެކަށިގެންވާ ހެކި ހުރުމާއިއެކު، އޭނާ ފަނޑިޔާރުކަމުން ދުރުކުރަން ޖޭއެސްސީން ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިހަށް ހުށަހެޅި، އެ މަޖިލިހުގެ 87 ވޯޓުގެ ތެރެއިން 72 ވޯޓުން ފާސްވީ އަބްދުﷲ ދީދީ ފަނޑިޔާރުކަމުން ވަކިކުރާށެވެ. މިއީ ދިވެހި ތާރީހުގައި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިހުން ފާސްކޮށްގެން ފުރަތަމަ ފަހަރަށް މަގާމުން ދުރުކުރި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރެވެ.

އެ މައްސަލަތަކުގެ ތަހުގީގު ފުލުހުން ފެށުމާއި ގުޅިގެން އަބްދުﷲ ދީދީ ވަނީ މެލޭސިޔާއަށް ފުރައިގެން ގޮސްފައެވެ. މިހާރު މި ހިނގާ ވެރިކަން ފެށުމާއި ޖެހެންދެން މެލޭސިޔާގައި ހުރުމަށްފަހު މިހާރު އޭނާ ވަނީ އެނބުރި ރާއްޖެ އައިސްފައެވެ.

އަބްދުﷲ ދީދީގެ މައްޗަށް ކޮށްފައިވާ އެންމެ ބޮޑު ފަސާދައިގެ ތުހުމަތަކީ، (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ) ހުކުން ބަދަލުކޮށްދޭނެ ކަމަށް ބުނެ އެމް.އެމް.ޕީ.އާރު.ސީ ފަސާދައިގެ 90 މިލިޔަން ޑޮލަރުގެ ވައްކަމުގެ މައްސަލައެވެ. އަބްދުﷲ ދީދީ ވަނީ އެ ތުހުމަތުތަކަށް އިންކާރުކޮށް، އެފަދަ ޖަރީމާއެއް ދުވަހަކުވެސް ހިންގާފައި ނުވާނެ ކަމަށް ބުނެފައެވެ.

ރައީސް އޮފީހުން ބުނީ، ރައީސް ޑރ. މުޙައްމަދު މުއިއްޒު، ޗީފް ސްޕޯކްސްޕާސަން (ރައީސް އޮފީހުގެ އިސް ތަރުޖަމާނު) ގެ މަގާމަށް އެންސްޕާގެ ސީއީއޯ އައްޔަންކުރެއްވީ އެންސްޕާގެ ސީއީއޯގެ މަގާމު ވެސް ހީނާ ވަލީދު އަދާކުރައްވަމުން ގެންދަވާ ގޮތަށް ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ތަރުޖަމާނުގެ މަގާމުގެ މުސާރަ އޭނާ ނުނަންގަވާނެ ކަމަށް އެ އޮފީހުން ބުންޏެވެ.

މިއީ ރައީސް އޮފީހުގެއިސް ތަރުޖަމާނުގެ މަގާމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތާ އަންހެނަކު ހަވާލުވާ ފުރަތަމަ ފަހަރުކަން އެ އޮފީހުން ފާހަގަކުރިއެވެ.

މީގެ ކުރިން ހީނާ ވަނީ، މިނިސްޓްރީ އޮފް ފޮރިން އެފެއާޒްގެ ޕޮލިޓިކަލް ޑިރެކްޓަރުކަމާއި، ހަބަރާއި މައުލޫމާތު ފެތުރުމުގެ ދާއިރާގައި މަސައްކަތް ކުރައްވާފައެވެ. އެގޮތުން ދައުލަތުގެ މީޑިއާގައި ދިގު މުއްދަތަކު ހިދުމަތްކުރައްވައި ޕީއެސްއެމްގެ ހެޑް އޮފް ނިއުސްގެ މަގާމު އަދާކުރައްވާފައިވެއެވެ.

ހީނާ މަތީ ތައުލީމު ހާސިލްކުރައްވާފައިވަނީ މާސް ކޮމިއުނިކޭޝަން ޖާނަލިޒަމް އެންޑް އެޑްވަޓައިސްމަންޓްގެ ދާއިރާއިންނެވެ.

ޕީޕީއެމްގެ ތަރުޖަމާނުކަން މީގެ ކުރިން ކުރައްވާފައިވާ ހީނާ ވަލީދު ވަނީ، އާދިއްތަ ދުވަހު ބޭއްވި މަޖިލިސް އިންތިހާބަށް ވެރިކަން ކުރާ ޕީއެންސީގެ އިސް ތަރުޖަމާނެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތް ކުރައްވާފައެވެ.

ރައީސް އޮފީހަށް ތަރުޖަމާނަކު އައްޔަންކޮށްފައިވަނީ، ސަރުކާރަށް ތަރުޖަމާނަކު ނެތި ދިގު މުއްދަތެއް ވުމުން ގިނަ ބަޔަކު ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކޮށްފައިވަނިކޮށެވެ.

ނޮވެމްބަރު 17ގައި ވެރިކަމަށް އައި ސަރުކާރަށް މިދިޔަ ޑިސެމްބަރު މަހުގެ 13ގައި ތަރުޖަމާނެއްގެ ގޮތުގައި މުހައްމަދު ޝަހީބު އައްޔަންކުރިއެވެ. ނަމަވެސް މި އަހަރުގެ ފުރަތަމަ ދުވަހު އޭނާ ވަނީ މަގާމުން ދުރުކޮށް، ހާރިޖީ ވުޒާރާއަށް ބަދަލުކޮށްފައެވެ.މަގާމަށް އައްޔަންކުރިތާ 18 ދުވަސް ފަހުން ޝަހީބު ވަކިކުރި ސަބަބެއް ސަރުކާރުން ހާމަކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ.

ދިވެހި ރާއްޖޭގައި ޕޮލިޓިކަލް ސައިންސާއި މީޑިއާގެ ދާއިރާއިން މަތީފާސްތައް ހާސިލުކޮށް ތަޖުރިބާ ލިބިފައިވާ ދެހާހަށްވުރެ ގިނަ ފަރާތްތައް ވެއެވެ. 

ސަންގުޓީވީގެ "ހަބަރަށްފަހު" ޕްރޮގްރާމްގައި ވާހަކަދައްކަވަމުން ވަޒީރު ސައީދު ވިދާޅުވީ ދިވެހިންގެ ކެއިންބުއިމަށް ބޭނުންކުރާ ބައެއް ބާވަތްތައް، މި ސަރުކާރުން އިއުލާންކޮށްފައިވާ ފުޑް ސެކިއުރިޓީ ޕްރޮގްރާމަށް ވުރެ އިތުރަށް އުފެއްދުމަށް ސަރުކާރުން ވަރަށް ބޮޑު އިސްކަމެއްދޭ ކަމަށެވެ. އެހެން ނަމަވެސް އެއީ ކޮން ބާވަތްތަކެއް ކަމެއް ހާމައެއް ނުކުރައްވައެވެ.

އުތުރު ތިލަފަޅުގެ އެގްރިކަލްޗަރ އިކޮނޮމިކް ޒޯން (އޭއީޒެޑް) ގެ ގޮތުގައި ޗައިނާއަށް ދޫކޮށްފައިވާ ސަރަހައްދުގައި ފުޑް ސެކުރިޓީ ޕްރޮގްރާމްގެ ނަމުގައި ހިންގާނެކަމަށް ސަރުކާރުން އިއުލާނުކޮށްފައިވާ މަސްރޫއު ހިންގުމަށް، ޗައިނާގެ ސަރުކާރުގެ އެސްއޯއީ ކުންފުންޏެއް ކަމުގައިވާ ޗައިނާ ހާބަރ އެންޖިނިއަރިންގ ކޮންޕެނީ ލިމިޓެޑް (ސީއެޗްއީސީ) އާއި އެސްޓީއޯގެ ދަށުން މޯލްޑިވްސް އިންޑަސްޓްރިއަލް ޑިވެލޮޕްމަންޓް ފްރީ ޒޯން (އެމްއަިޑީ) ކިޔާ އުފައްދާފައިވާ ހަރަކާތަކާއި ދެމެދު ސޮއިކުރީ މިދިޔަ މާރިޗު މަހު 29 ވަނަ ދުވަހު، ސީއެޗްއީސީގެ ކަންޓްރީ މެނޭޖަރު މާއޯ ބާއޯ އާއި އެމްއައިޑީގެ މެނޭޖިންގ ޑިރެކްޓަރު ޝިމާދު އިބްރާހިމެވެ.

"އުތުރުތިލަފަޅުގައި ހިންގާ މި މަސްރޫއަކީ މުޅި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޓޫރިސްޓު ރިޒޯޓްތަކާއި، މީހުން ދިރިއުޅޭ ހުރިހާ ރަށެއްގެ އަހަރެއްގެ އިމްޕޯޓަށްވުރެ އެކްސެސް (އިތުރު) ވާނެ ވަރަށް އެއްޗެހި، ބައެއް އެއްޗިއްސަކީ،" ވަޒީރު ވިދާޅުވިއެވެ.

ސައީދު ވިދާޅުވީ ދުނިޔޭގެ ކުރިއަރާފައިވާ ޒަމާނީ ޓެކްނޮލޮޖީއާއެކު މި މަސްރޫއުގެ ދަށުން ފަތްޕިލާވެލީގެ ބާވަތްތަކާއި މޭވާއާއި ތަރުކާރީގެ ބާވަތްތައް އުފެއްދޭނެ ކަމަށާއި 'ރިސާޗުލެބު' ތަކާއި ފަރުމަހާއި ސީފުޑްގެ ބާވަތްތައް އާލާކުރެވޭނެ ކުރެވޭނެ ގޮތްތައް އެތަނުގައި ހުންނާނެ ކަމަށެވެ.

"ބޮޑު އެޑްވާންސްޑް ސިޓީއެއް ގޮތަށް، ފުޑް ސިޓީއެއް ގޮތަށް އެތަން މި ޑިވެލޮޕްކުރަނީ. ވަރަށް ބޮޑު މަސްރޫއެއް. އެއީ ރައީސްގެ އެންމެ ބޮޑު އެއް އަމާޒު" - ސައީދު

ސަރުކާރުން ބުނާ ގޮތުގައި، ގައުމީ ފެންވަރުގައި ކުރިއަށްގެންދާ މި މަސްރޫއުގެ މައިގަނޑު އަމާޒަކީ ރާއްޖޭގެ ފުޑް ސެކިއުރިޓީ ވަރުގަދަކޮށް، ރާއްޖޭގައި މޭވާއާއި ތަރުކާރީ އަދި ޕޯލްޓްރީ (އެއްގަމު މަސް) އުފައްދާ މިންވަރު އިތުރުކުރުމާއެކު އިންޕޯޓަށް ބަރޯސާވާ މިންވަރު ދަށްކުރުމެވެ. އަދި އިގްތިސާދީ ތަރައްގީ ހޯދައިދިނުމާ އެކު ދަނޑުވެރިކަމުގެ ދާއިރާއަށް އިވެންސްޓްމެންޓް ހޯދުމެވެ. އުތުރު ތިލަފަޅު (އޭއީޒެޑް) ޗައިނާ އާއި ހަވާލުކުރި ދުވަހު، އެތަނުގައި ކުރާނެ ކަންކަމުގެ ގޮތުގައި ސަރުކާރުން ބުނެފައިވަނީ؛

• ބިން ހިއްކުމާއި އާއްމު އުމްރާނީ ވަސީލަތްތައް ތަރައްގީ ކުރުން
• ދަނޑުވެރިކަމުގެ ސިނާއީ ޕާކެއް ހެދުން
• މުދާ އަރުވާބާލާ އަދި މީހުން އަރާ ފައިބާނެ ބަނދަރު ހެދުން
• ތަރުކާރީއާއި މޭވާ ހައްދާނެ އަސާސީކަންކަން ގާއިމް ކުރުން
• ދަނޑުވެރިކަމުގެ ތަމްރީނުދޭނެ މަރުކަރު ހެދުން
• ހައްދާ ކާބޯތަކެތި (ރާއްޖޭގެ އެަތަން މިނަތަނަށް) ފޮނުވޭނެ ގޮތްތަކާއި ވަސީލަތްތައް ގާއިމް ކުރުން

އެސްޓީއޯއިން ބުނެފައިވަނީ މޭވާއާއި ތަރުކާރީ (ހެއްދުމަށް) އަދި ދަނޑުވެރިކަމަށް މީހުން ތަމްރީނު ކުރާނެ ބަޔަކު ވެސް މި މަސްރޫއު ނިމޭއިރު ތިބޭނެ ކަމަށެވެ.

މި މަސްރޫއުގެ ދަށުން ގާތްގަނޑަކަށް 800،000 (އަށް ލައްކަ) މީހުންނަށް ސީދާ މަންފާކުރާނެ ކަމަށް ޗައިނާގެ ސީއެޗްއީސީން ބުނެފައި ވެއެވެ. އެ ގޮތުން ދިވެހީންގެ އާންމު ދިރިއުޅުމަށްކުރާ ހަރަދުތަކުގެ 40 އިންސައްތަ ދަށްކުރުމަކީ މި މަސްރޫއުގެ އަމާޒެއްކަމަށް އެމީހުން ބުނެފައި ވެއެވެ.

ނިމި ދިޔަ އެމްޑީޕީ ސަރުކާރުން އުތުރު ތިލަފަޅު (ޔޫޓީއެފް) ހިއްކާފައިވަނީ ރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުންނަށް، ވަކީން ހާއްސަކޮށް މާލޭ ސަރަހައްދުގައި ދިރިއުޅޭ ރައްޔިތުންނަށް ބޯހިޔާވަހިކަން ހޯދާދިނުމަށް ކަމުގައި އެ ސަރުކާރުން ހާމަކޮށްފައި ވެއެވެ.

މިސަރުކާރުން އުތުރު ތިލަފަޅުން މިވަނީ އޭއީޒެޑެއް ޗައިނާއަށް ދީފައެވެ. އަދި މިއީ ރާއްޖެއަށް ބޭނުންވާ ކާބޯތަކެތި އުފެއްދުމަށް ހިންގާ މައިމަސްރޫއެއް ކަމަށްވެސް މި ސަރުކާރުން ހާމަކޮށްފައި ވެއެވެ.

ވިހި ވަނަ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިސް އިންތިހާބުގައި ކުރީގެ ރައީސް މުޙައްމަދު ނަޝީދުގެ ދަޑިމޮކްރެޓްސްއަށް އެންމެ ގޮނޑިއެއްވެސް ކާމިޔާބެއް ނުކުރެވުނެވެ. އޮނަސާޅީސް ގޮނޑިއަށް ވާދަކޮށްގެން ދަޑިމޮކްރެޓްސް އަށް ލިބުނީ  ސުމެކެވެ.

އެމްޑީޕީގެ ޓިކެޓުގައި ކުރިމަތިލައްވައި، އެ ޕާޓީގެ މެންބަރުންގެ ބުރަ މަސައްކަތާއި އެކު 87 ގޮނޑީގެ 19 ވަނަ މަޖިލިހަށް އިންތިހާބުވެ ވަޑައިގެންނެވި 67 މެންބަރުގެ ތެރެއިން 13 މެންބަރުން، ދަޑިމޮކްރެޓްސްއަށް ބަދަލުވެވަޑައިގެން، 20 ވަނަ މަޖިލިހަށް ކުރިމަތިލެއްވީ ދަޑިމޮކްރެޓްސްގެ ޓިކެޓުގައި، ސީދާ ރައީސް ނަޝީދުގެ ފުރިހަމަ ތާއީދާއެކުގައެވެ.

މަޖިލީހުގެ އިތުރު ދައުރަކަށް ޑިމޮކްރެޓްސްގެ ފަރާތުން ވާދަ ކުރެއްވި މިހާރުވެސް މެންބަރުންގެ ގޮތުގައި ތިއްބެވި މެންބަރުންނާއި، އަލަށް އެ ޕާޓީން ކުރިމަތި ލެއްވި ކެނޑިޑޭޓުންވެސް ހިމަނައިގެން 39 ދާއިރާއަށް ވާދަކުރެއްވި ނަމަވެސް، އެއްވެސް ކެންޑިޑޭޓަކަށް މަޖިލީހުގެ އެންމެ ގޮނޑިއެއްވެސް ކާމިޔާބު ކުރެވޭ ގޮތެއް ނުވިއެވެ.

"ފާރަވެރި މަޖިލިސް" ނަމުގައި މޮޓޯއެއް ހައްދަވައިގެން ދަޑިމޮކްރެޓްސް ކެނޑިޑޭޓުން ކެންޕޭން ކުރައްވަމުން ގެންދަވައި، އިންތިހާބުގެ ދެދުވަސް ކުރިން އެ ޕާޓީން ރައީސް ނަޝީދު ބައިވެރިވެ ވަޑައިގެން ބޭއްވި ޖަލްސާއެއްގައި، ރައީސް ނަޝީދުގެ 'ފާރަވެރިކަމުގެ ބަސްފުޅުތައް' ވެރިކަމުގައި ނެތް އެމްޑީޕީއަށް ރައްދުކުރައްވައި ފާޑުވިދާޅުވުން ވެގެންދިޔައީ، ދަޑިމޮކްރެޓްސްގެ 'ފާރަވެރި ކަމުގެ އަމާޒު' ކަސިޔާނުވެފައިވާ ކަމުގެ ހެއްކެއްކަމުގައި ގިނަބަޔަކު މީސްމީޑިއާގައި ބުނެފައިވެއެވެ.

ޕީއެންސީގެ އަށް ތާއީދުކުރާ މެންބަރަކު، ދަޑިމޮކްރެޓްސްއަށް ވޯޓެއް ނުދޭނެކަމާއި، ރައީސް ނަޝީދުގެ ސިޔާސީ ފުރައްސާރަ އެމްޑީޕީއަށް އަމާޒުކުރުމުގެ ނަތީޖާއަކަށް ވެގެންދިޔައީ އެ ޕާޓީއަށް އެންމެ ގޮނޑިއެއްވެސް މި އިންތިހާބުގައި ކާމިޔާބު ނުވި މައިގަނޑު އެއް ސަބަބު ކަމުގައިވެސް ގިނަ ފަރާތްތަކުން ބުނެއެވެ. އަދި އެމްޑީޕީ ބަލިކުރަން ދަޑިމޮކްރެޓްސް ސިޔާސީ ހަތިޔާރެއްގެ ގޮތުގައި ރައީސް މުއިއްޒާއި ޕީއެސްސީން ރަނގަޅަށްވެސް ބޭނުންކޮށްލައިފި ކަމަށް ސިޔާސީ މުފައްކިރުން ދެކެއެވެ.

ކުރީގެ ރައީސް އަބްދުﷲ ޔާމީންގެ ޕީޕަލްސް ނޭޝަނަލް ފްރޮންޓް (ޕީއެންއެފް) ގެ ސީދާ ޓިކެޓެއްގައި ކެންޑިޑޭޓަކު ވާދަކޮށްފައި ނުވި ނަމަވެސް، އެ ޕާޓީންނާއި ރައީސް ޔާމީންވެސް ވަނީ އަމިއްލަ ގޮތުން ކުރިމަތިލެއްވި ބައެއް ކެންޑިޑޭޓުންނަށް ރުހުން ދެއްވައި، އެބޭފުޅުންނަށް ވޯޓު ދެއްވުމަށް އެދިވަޑައިގެންފައެވެ. އެހެން ނަމަވެސް އެހުރިހާ ކެންޑިޑޭޓުންނަށް ލިބުނީ ދަޑިމޮކްރެޓްސް އިން ކުރިމަތިލެއްވި ކެނޑިޑޭޓުންނަށްވެސް ލިބުނު ނަތީޖާއެވެ. ސުމެކެވެ.

ޑރ. މުހައްމަދު މުއިއްޒު ވެރިކަމަށް ވަޑައިގެންނެވުނީ ރައީސް އަބްދުﷲ ޔާމީންގެ ފޮޓޯފުޅާއި ނަންޖެހި ހުސްގޮނޑި ދައްކަވައިގެން ކަމަށާއި، ޕީޕީއެމްވެސް ފޭރިގެންފައިވާކަމަށް ގިނަ ބަޔަކު، ހާއްސަކޮށް ޕީއެންއެފުން ބުނަމުން ގެންދިޔައެވެ. އެހެން ނަމަވެސް 93 މެންބަރުންގެ 20 ވަނަ މަޖިލިސްގެ މި އިންތިހާބު ރައީސް ޑރ. މުހައްމަދު މުއިއްޒުގެ ސަރުކާރާއި ޕީއެންއެފުން ކާމިޔާބުކޮށްފައިވަނީ އެފޮޓޯއާއި ގޮނޑިއެއް ނެތި، 66 މެންބަރުންގެ ސާފު އަގުލަބިއްޔަތެއް ނަންގަވައިގެންނެވެ.

ކިޔާލުމަށް: ސަންބަރން ނުވަތަ އަވިންއެނދުމުން ރައްކާތެރިވެ ގޭގައި ދެވިދާނެ ފަރުވާ

އެހެން ނަމަވެސް އަވިން ލިބޭ ފައިދާތައްވެސް މަދެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބައެއް ފައިދާ ތަކާއި އެފައިދާ ހޯދާނެ ގޮތާއި ބެހޭގޮތުން ހުލާސާކޮށް މިލިޔުމުގައި ބަޔާން ކޮށްލުން މުހިއްމުކަމެއް ކަމުގައި ދެކެމެވެ.

އިންސާނުން ގުދުރަތީ ގޮތުން އުފެދިފައިވާ ގޮތުން އެމީހުން ދުވާލުގެ ވަގުތު ހޭދަކުރުން ރަނގަޅީ ހާމަ ތަންތަނެވެ. އަދި ރޭގަނޑު އަނދިރިވުމަށްފަހު ގޭތެރޭގައި އުޅުމުން ހަށިގަނޑަށް މާފައިދާ ކުރެއެވެ. އަޅުނޑުމެނންގެ ހަށިގަނޑުގެ ގުދުރަތީ ގަޑި (ނެޗުރަލް ބޮޑީ ކްލޮކް) މަސައްކަތް ކުރަނީ 24 ގަޑިއިރުގެ ރިދަމް އަކަށެވެ. މިއަށް ކިޔަނީ ސިކޭޑިއަން ރިދްމް އެވެ. މިއީ ދުވާލު ގަޑީގައި ރަނގަޅަށް ހޭލާ އެލާޓަށް ތިބެ މަސައްކަތް ކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭ ފަދައިން ރޭގަނޑު އަރާމު ނިންޖެއް ނިދުމަށް ވެސް ބޭނުންތެރި ނިޒާމެކެވެ.

ވަކި ސަބަބެއް ނެތި ރޭގަނޑު ނިދަން އުނދަގޫވެގެން އުޅޭނަމަ އެއީ ފަހަރެއްގައި ސިކޭޑިއަމް ރިދްމްގެ މަސައްކަތް ރަނގަޅަށް ނުކުރާތީ ދިމާވާ ކަމަކަށް ވުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. ހާސް ނުވާށެވެ. ވަރަށް ފަސޭހަ  ގޮތަކަށް ކަންތައްތައް ކޮށްލައިގެން މިކަން ހައްލު ވެދާނެ އެވެ. އެއީ އިރުގެ އަލި ބޭނުންކޮށްގެންނެވެ.

ނިދުމުގައި މައްސަލަތައް ދިމާވާނަމަ އެންމެ ހެނދުނު އިރުއަރާއިރު އެ ހުންނަ އަވީގައި 20 ވަރަކަށް މިނިޓަށް ޖެހިލާށެވެ. ނުވަތަ އިރުއޮއްސެން ދާއިރު އެ ހުންނަ އަވީގައި 20 މިނިޓް ޖެހިލާށެވެ.

ހެނދުނު ހޭލެވުމާއެކު އިރުގެ އަލި ލިބުމުން ނޮކްޓާނަލް މެލަޓޯނިން (ސްލީޕް ހޯމޯން) އަވަހަށް އުފައްދަން ފަށާނެ އެވެ. މީގެ ސަބަބުން ރޭގަނޑު ފަސޭހައިން ނިދާލުމަށް އެހީތެރިވާނެ އެވެ. 

އިރުގެ އައްޔަކީ ސެރޮޓޯނިން އުފައްދަން ވެސް އެހީވެދޭ އެއްޗެކެވެ. އަދި އަނދިރިވުމުން ހަށިގަނޑުން މި ބަދަލުކޮށްލަދެނީ މެލަޓޯނިން އަށެވެ. ސެރޮޓޯނިން ލެވެލް ތަންކޮޅެއް މަތިވުމަކީ މީހާގެ މޫޑު ރަނގަޅުކޮށްދޭނެ ކަމެކެވެ. ހެނދުނު އިރު އަރާ ވަގުތު އެ ހުންނަ އަލީގައި ޖެހިލުމުން އެމީހެއްގެ ހަށިގަނޑަށް އަރާމާއި ހަމަޖެހުން ލިބޭނެ އެވެ. އަދި އެ ދުވަހެއްގެ ހަތަރު ދަމުވެސް އެމީހާގެ ސިކުނޑި މަސައްކަތްކުރާލެއް ރަނގަޅުވާނެ އެވެ.

ހަމަ އެގޮތަށް ނިދުމުގެ ދެ ގަޑިއެއްހާއިރު ކުރިއްސުރެ ކޮޓަރި އަނދިރި ކޮށްފައި ބެހެއްޓުމަކީ ވެސް ނިދަން ފަސޭހަ ވާނެ ކަމެކެވެ. އޭރުން އޮށޯންނައިރު މީހާގެ ހަށިގަނޑު ހުންނާނީ ނިދަން ތައްޔާރުވެފަ އެވެ.

ވަރަށް ބޮޑަށް ދިގުލައިގެންދިޔަ އެ މައްސަލައިގެ އިސްތިއުނާފު ހުކުމްކުރުން އަވަސްކުރުމަށް، ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިސްގެ ރައީސް މުހައްމަދު އަސްލަމް ދަންނަވާނެކަމަށް ބުނެފައި ވަނިކޮށް، މިއަދު ބޭއްވި އަޑުއެހުމުގައި، 11 އަހަރުގެ ހުކުމުގެ ތެރެއިން 4 އަހަރު ވަނީ ހައިކޯޓުން ބާތިލުކޮށްފައެވެ. އަދި ބާކީ އޮތް 7 އަހަރުވެސް ބާތިލުކަމަށް ދާދި ދެންމެއަކު ހައިކޯޓުންވަނީ ހުކުން ކޮށްފައެވެ.

މިއާއިއެކު، ރައީސް ޔާމީން ވަނީ މުޅިން މިނިވަން ވެފައެވެ.

އެ މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ފެލިދޫ ދާއިރާގެ ކުރީގެ މެންބަރު ޔޫސުފް ނައީމް ވެސް ވަނީ މިނިވަންކޮށްފައެވެ. އާރަށް ކުއްޔަށް ދޫކުރުމުގެ މުއާމަލާތާ ގުޅިގެން އުފުލި ޖުމުލަ ތިން ދައުވާއާ ގުޅިގެން ދަށު ކޯޓުން އިއްވި ހުކުމް ވެސް ހައިކޯޓުގެ ތިން ފަނޑިޔާރުންގެ އިއްތިފާގުން ވަނީ ބާތިލުކޮށްފައެވެ. އެހެންވެ، އެ ތިން ގަޒިއްޔާ ވެސް އަލުން ބަލަން ވަނީ އަމުރުކޮށްފައެވެ.

ނިމިދިޔަ ރިޔާސީ އިންތިހާބު ޕީޕީއެމް/ޕީއެންސީގެ ޓިކެޓުގައި ވާދަކުރެއްވައި ރައީސް ޔާމީންގެ ބޮޑު ތާއީދާއި މަދަދާއެކު، އިންތިހާބު ކާމިޔާބު ކުރައްވައި ރައީސް ކަމަށް ވަޑައިގެންނެވީ ޑރ. މުހައްމަދު މުއިއްޒެވެ. އެކަމަކު، ރައީސް މުއިއްޒު ވެރިކަމަށް ވަޑައިގެންތާ ހަފުތާއެއް ނުވަނީސް ޔާމީން ވަނީ ކޯލިޝަން ލީޑަރުކަމުން އިސްތިއުފާދެއްވައި އަމިއްލަ ޕާޓީއެއް އުފައްދަވާފައެވެ.

އެ މަނިކުފާނު މިހާރު ގެންދަވަނީ ސަރުކާރާއި ރައީސް މުއިއްޒަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ފާޑުވިދާޅުވަމުންނެވެ.

ޔާމީންގެ މައްޗަށް ދަށު ކޯޓުން 2022 ވަނަ އަހަރު އިއްވި ހުކުމުގެ އިސްތިއުނާފު އަޑުއެހުންތައް ނިންމާލި ފަހުން އެ މައްސަލައިގެ ހުކުމްނުކުރެވި ހަތަރު މަސް ދުވަސް ހޭދަވެގެންދިޔައެވެ. ރޭ ކުއްލި ގޮތަކަށް އެ މައްސަލައިގެ ހުކުމްކުރުން މިއަދަށް ތާވަލުކުރީ އެ މައްސަލަ ދިގުލައިގެން ދިއުމާ ގުޅިގެން ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކޮށް ޖުޑީޝަލް ސާވިސަސް ކޮމިޝަން (ޖޭއެސްސީ)އަށް މައްސަލަ ވެސް ހުށަހަޅުއްވާނެ ކަމަށް މަޖިލީހުގެ ރައީސް މުހައްމަދު އަސްލަމް ވިދާޅުވެފައި އޮއްވައެވެ.

މީގެ ކުރިން ގއ. ވޮޑަމުލާ ކުއްޔަށް ދޫކުރުމުގެ މުއާމަލާތާ ގުޅިގެން ވެސް ޔާމީންގެ މައްޗަށް ވަނީ ފަސް އަހަރު ދުވަހުގެ ޖަލު ހުކުމެއް އިއްވައިފައެވެ. އެ ފަހަރު އިއްވި ޖަލު ހުކުމުން އެ މަނިކުފާނު މިނިވަންވެވަޑައިގެންފައިވަނީ ސުޕްރީމް ކޯޓު މަރުހަލާއިންނެވެ. އެއީ ނިމިދިޔަ އެމްޑީޕީގެ ކޯލިސަންގެ ރައީސް ސޯލިހުގެ ވެރިކަމުގެ ތެރޭގައެވެ.

އެމްޑީޕީން ރައީސް ޔާމީންގެ ސަރީއަތަށް ނުބައި ނުފޫޒު ފޯރުވާކަމަށް ދޭހަވާ މޭރުމުން ޕީޕީއެމް/ޕީއެންސީން ދައްކާ ވާހަކަތަކަށް ރައީސް ޔާމީންގެ ވަކީލުންނާއި ރައީސް ޔާމީނާއި ގާތް އެހެން ބޭފުޅުންވެސް ރައްދު ދެއްވަމުން ވިދާޅުވެފައި ވަނީ އެކަން ހިނގަނީ ޕީޕީއެމް/ޕީއެންސީން ސިފަކުރާ ގޮތާއި ދިމާ އިދިކޮޅަށް ކަމަށެވެ.

MDP ge majority eh JSC ga neiy. MDP in Raees Yameen ge insaafah huraheh naalhaa. PNC in dhanee Raees Yameenah hayaaiy govaa insaafah huras alhamun. PNC candidatun nah noonekey buney — PNF #PNCnoonGotheh pic.twitter.com/TRUMV9O2tB

— Moosa Anwar ???????? (@moosaanvar) April 16, 2024

އެމްއެމްޕީއާރްސީގެ ހިޔާނާތުގެ ތެރެއިން ވ. އާރަށް ކުއްޔަށް ދީގެން ރައީސް ޔާމީންގެ މައްޗަށް ދައުލަތުން އުފުލި ރިސްވަތާއި މަނީ ލޯންޑްރިންގެ ކުށް ސާބިތުވެ، ރައީސް ޔާމީން 11 އަހަރަށް ޖަލަށްލުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ހުކުމްކުރީ ޑިސެމްބަރު 25، 2022 ގައެވެ. ރައީސް ޔާމީނަށް ޖަލު ހުކުމެއް އިއްވާފައިވީ ނަމަވެސް މިދިޔަ އަހަރުގެ އޮކްޓޫބަރު މަހުން ފެށިގެން ކުރީގެ ރައީސް އިބްރާހިމް މުހައްމަދު ސޯލިހްވަނީ ރައީސް ޔާމީން ގެއަށް ބަދަލު ކުރައްވާފައެވެ. އެދުވަހުން ފެށިގެން އެމަނިކުފާނު ހުންނަވަނީ ގޭ ބަންދުގަ އެވެ.

ޖުމްލަ 11 އަހަރުގެ އަހަރުގެ ޖަލު ހުކުމެއް އިއްވިއިރު، ރިސްވަތު ދިނުމުގެ ކުށުގައި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ފެލިދޫ ދާއިރާގެ ކުރީގެ މެމްބަރު ޔޫސުފް ނައީމްގެ މައްޗަށް ތިން އަހަރުގެ ޖަލު ހުކުމެއް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން އިއްވި އެވެ. އެ މައްސަލަ އެ ދެ ބޭފުޅުންގެ ފަރާތުން އިސްތިއުނާފް ކުރުމުން އޭގެ ތެރެއިން ޔޫސުފް ނައީމްގެ ޖަލު ހުކުމް ބާތިލްކޮށް، އެ މައްސަލަ އަލުން ބަލަން ވަނީ އަންގާފައެވެ.

ހައިކޯޓުގެ ހުކުމުގައި ވަނީ ދަށު ކޯޓުން މައްސަލަ ނިންމިއިރު ހަދާފައިވާ ބޮޑެތި ގޯސްތަކެއް ފާހަގަކޮށްފަ އެވެ. އެހެންވެ ހައިކޯޓުން ހުކުމުގައި ކުރީ ރައީސް ޔާމީންގެ މައްޗަށް ދަށުކޯޓުން އިއްވާފައިވާ ހުކުމް ބާތިލްކޮށް، އެ މައްސަލަ އަލުން ބެލުމަށް ހުކުމް ކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި މައްސަލަ އަލުން ދަށުން ކޯޓުން ބަލާނަމަ ހައިކޯޓުން މިއަދު އިއްވި ހުކުމުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ ކަންކަމަށް ރިއާޔަތްކުރުމަށްވެސް އަމުރުކޮށްފައިވެ އެވެ.

ހައި ކޯޓުގެ ތިން ފަނޑިޔާރުންގެ މިއަދު ކުރި ހުކުމުގައިވަނީ ސަރީއަތުގެ (ކުރީގެ) މަރުހަލާގައި ދަށު ކޯޓުން އަމަލުކުރި ގޮތުގެ ސަބަބުން، ޔާމީނަށް ލިބެންޖެހޭ ހައްގުތަކެއް ގެއްލިގެން ގޮސްފައިވާ ކަމަށެވެ. އަދި ޔާމީންގެ ދިފާއީ ހެކިތައް ނަފީކުރަން ދައުލަތުން ހުށަހެޅި އާ ހެކިތައް ބަލައިގަތުމަށް، ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނިންމި ނިންމުން ވެސް ގޯސް ކަމަށެވެ. އެގޮތުން އެފަދަ ހެކިތައް ބަލައިގަނެވޭނީ އިސްތިސްނާ ހާލަތްތަކެއް ކަމަށް ވާއިރު، އެ މައްސަލާގައި ދަށު ކޯޓުން ކަންކުރީ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް ބަޔާން ކުރުމެއް ނެތި ކަމަށް ހުކުމުގައިވެ އެވެ. އަދި އެ ފުރުސަތު ދިނުމުގެ ކުރިން އެކަމާ މެދު ވާހަކަ ދައްކަން ޔާމީންގެ ވަކީލުންނަށް ފުރުސަތު ދީފައިނުވާ ކަމަށް ހުކުމުގައިވެއެވެ.

އެހެންކަމުން އެ މައްސަލައިގެ ހެކިތައް ވަޒަން ކުރަން ޖެހޭނީ ފަހުން ހުށަހެޅި އާ ހެކިތައް އެއް ފަރާތް ކުރުމަށްފަހު ކަމަށް ހުކުމުގައި ވެއެވެ. ނަމަވެސް އެ މައްސަލައިގައި ދަށު ކޯޓުން ހެކިތައް ވަޒަންކުރީ، ހުރިހާ ހެކިތައް އެއްކޮށް ކަމަށް ހުކުމުގައި ވެއެވެ. އަދި ޔާމީންގެ މާލީ ބަޔާނުގައި އެމްއެމްޕީއާރުސީގެ ފައިސާގެ ވާހަކަ ހިމަނާފައި އޮތުމުން، އެއީ އެމަނިކުފާނާ ދެކޮޅަށް ބޭނުން ކުރެވޭނެ ހެއްކެއް ކަމަށް ބެލީ ގާނޫނާ ހިލާފަށް ކަމަށްވެސް ހުކުމުގައި ވެއެވެ.

ނަމަވެސް ޔާމީން ތަހުގީގު މަރުހަލާގައި ހަނު ހުރެފައިވާތީ، އެއީ އެމަނިކުފާނާ ދެކޮޅަށް ބޭނުން ކުރެވޭނެ ހެއްކެއްގެ ގޮތުގައި ދަށު ކޯޓުން ނިންމާފައިވާ ނިންމުމާ ގުޅިގެން ހައި ކޯޓުގެ ހުކުމުގައިވަނީ، އެކަމުގައި ގާނޫނީ ގޮތުން ގޯހެއް ނެތް ކަމަށެވެ. އެކަންކަން ފާހަގަކޮށް، ހުކުމުގައިވަނީ ދަށު ކޯޓުގެ ހުކުމް ބާތިލްކުރާ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް އެ މައްސަލާގައި ހެކިތަކަށް ބަދަލު އައުމުގެ ފުރުސަތު އޮތުމުން އެ މައްސަލަ އަލުން ބެލުމަށްޓަކައި ކްރިމިނަލް ކޯޓަށް ތަހުވީލުކުރީ ކަމަށް ހުކުމުގައި ވެއެވެ.

ރައީސް ޔާމީން ޖަލަށް ލުމަށް ދަށު ކޯޓުން ކުރި 11 އަހަރުގެ ހުކުމުން 4 އަހަރު ހައިކޯޓުން ބާތިލްކުރީ މައްސަލަ ބެއްލެވި ތިން ފަނޑިޔާރުންގެ އިއްތިފާގުންނެވެ. ފަނޑިޔާރުންގެ ބެންޗުގެ ރިޔާސަތުގައި އިންނެވީ ފަނޑިޔާރު ހުޒައިފާ މުހައްމަދެވެ. ބެންޗުގައި ދެން ތިއްބެވީ ފަނޑިޔާރު ހަސަން ޝަފީއު އާއި ފަނޑިޔާރު މުހައްމަދު ސަލީމް އެވެ.

މަނީ ލޯންޑްރިންގެ ކުށުގައި އިއްވި ޖަލު ހުކުމާ ގުޅޭގޮތުން ވެސް ހައި ކޯޓުން މިރޭ ގޮތެއް ނިންމާނެ އެވެ.

ވަކި ވަކިން ބޭއްވި ރަސްމިއްޔާތުތަކެއްގައި މިއަދު ސޮއިކުރީ ށ. މިލަންދޫ، ށ. ބިލެތްފަހި، ށ. ކޮމަންޑޫ، ތ. ގުރައިދޫ އަދި ތ. ވިލުފުށީގައި އެއާޕޯޓް އެޅުމަށެވެ.

އެމްޓީސީސީއާ މިއަދު ހަވާލުކުރީ މި ފަސް ރަށުގައި އެއާޕޯޓް އެޅުމާއި ސަވޭ ކުރުމާއި ޑިޒައިން އަދި އީއައިއޭ ހެދުމަށެވެ. ތ. ގުރައިދޫ އެއާޕޯޓްގެ އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކުރެއްވީ އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ މިނިސްޓަރު ޑރ. އަބްދުﷲ މުއްތަލިބެވެ. އެމްޓީސީސީގެ ފަރާތުން ސޮއިކުރެއްވީ ޗީފް ޕްރޮޖެކްޓް މެނޭޖްމަންޓް އޮފިސަރު އަހްމަދު ލަތީފެވެ. 

ވިލުފުށި އެއާޕޯޓްގެ އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކުރެއްވީ އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ މިނިސްޓްރީގެ ސްޓޭޓް މިނިސްޓަރު ހަސަން ރަޝީދު އެވެ. އެމްޓީސީސީގެ ފަރާތުން ސޮއިކުރެއްވީ ޗީފް ޕްރޮޖެކްޓް މެނޭޖްމަންޓް އޮފިސަރު އަހްމަދު ލަތީފެވެ.

ކޮމަންޑޫ، މިލަންދޫ، ބިލެތްފަހި އެއާޕޯޓްގެ އެއްބަސްވުމުގައި އިންފްރާސްޓްރަކްޗާ މިނިސްޓްރީގެ ފަރާތުން ސޮއިކުރެއްވީ ސްޓޭޓް މިނިސްޓަރު އިބްރާހީމް ނަޒީމެވެ. އެމްޓީސީސީގެ ފަރާތުން ސޮއިކުރެއްވީ ޑެޕިއުޓީ މެނޭޖިން ޑިރެކްޓަރު ހަސަން މުގުނީ އެވެ.

މިއަދު ސޮއިކުރެއްވުނު ރަށްތަކުގައި އެއާޕޯޓް އެޅުމަކީ ރައީސް ޑރ. މުހައްމަދު މުއިއްޒުގެ ރިޔާސީ ވައުދެކެވެ.

އެ މައްސަލައިގެ ހުކުމް އިއްވުން އޮންނާނީ މާދަމާ މެންދުރެވެ. ނަމަވެސް އެ އަޑުއެހުން އޮންނާނެ ގަޑިއެއް ހައިކޯޓުގެ ވެބްސައިޓުގައި މިހާތަނަށް ސާއިއު ކޮށްފައިނުވެއެވެ.

ރައީސް ޔާމީން 11 އަހަރަށް ޖަލަށް ލާން ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ހުކުމްކުރީ ޑިސެމްބަރު 25، 2022ގައެވެ. އެއީ ފަތުރުވެރިކަމަށް ވ. އާރަށް ކުއްޔަށް ދޫކުރުމުގައި ހިޔާނާތްވެ، އެ ފައިސާ 'ލޯންޑާ' ކުރިކަމުގެ ތުހުމަތުގައި ދައުލަތުން ޔާމީންގެ މައްޗަށް އުފުލި ދެ ދައުވާ ސާބިތުވުމުންނެވެ.

ޔާމީންގެ އިސްތިއުނާފު މައްސަލައިގެ އަޑުއެހުންތައް ވަނީ މިދިޔަ އަހަރުގެ ނޮވެމްބަރު މަހުގެ 21 ވަނަ ދުވަހު ނިމިފައެވެ. ނަމަވެސް ހުކުމް އިއްވުން ތާވަލުނުކޮށް ދިގު މުއްދަތެއް ވެފައިވާތީ އެ މަނިކުފާނާއި އެ މަނިކުފާނަށް ތާއިދު ކުރާ ފަރާތްތަކުން އަންނަނީ ސަރުކާރަށް ފާޑު ކިޔަމުންނެވެ.

ޔާމީންގެ ތާއިދާއެކު ވެރިކަމަށް ވަޑައިގެންނެވި ރައީސް ޑރ. މުޙައްމަދު މުއިއްޒު، އިންތިހާބު ވުމަށްފަހު ރައީސް އިބްރާހީމް މުޙައްމަދު ޞާލިޙް އަރިހުގައި ޔާމީން ގެކޮޅަށް ބަދަލުކުރުމަށް އެދިވަޑައިގަތުމުން، މިދިޔަ އަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު މަހު ޔާމީން ވަނީ ގެކޮޅަށް ބަދަލުކޮށްފައެވެ.

އެ މަނިކުފާނަށް ހުކުމް ތަންފީޒު ކުރުމުގައި ލުއިތަކެއް ދީފައިވީ ނަމަވެސް، ކަރެކްސަނަލް ސާވިސްގެ ހުއްދަ ނެތި އެ މަނިކުފާނު ގެންދަވަނީ ސިޔާސީ ހަރަކާތްތަކުގައި ބައިވެރިވެ ވަޑައިގަންނަވަމުން ކަމުގައި މިހާރުގެ ސަރުކާރަށް ނިސްބަތްވާ ފަރާތްތަކުން ދަނީ ތުހުމަތު ކުރަމުންނެވެ.

އެ މައްސަލަ ބަލާ ކަމަށް ކަރެކްސަންސްއިން ބުނި ނަމަވެސް، ޔާމީނަށް ފިޔަވަޅު ނާޅާ މައްސަލަ ނެޝަނަލް އިންޓަގްރިޓީ ކޮމިޝަން (އެންއައިސީ) ން ވަނީ ބަލަން ފަށައިފައެވެ.

ރައީސް ޑރ. މުއިއްޒުގެ އެންމެ މައިގަނޑު އެއް ވައުދުފުޅަކީ ޔާމީން މިނިވަން ކުރެއްވުމެވެ. އަދި ރައީސް ޑރ. މުއިއްޒަށް ވެރިކަން ލިބުމުގެ އެންމެ ބޮޑު އެއްސަބަބަކީ ވެސް އެ ވައުދު ކަމުގައި ގިނަފަރާތްތަކަކުން ދެކެއެވެ.

ދާދި ފަހުން ރައީސް މުއިއްޒު ވަނީ، އެ މަނިކުފާނު މިހާރު ވެސް ހުންނެވީ ވެވަޑައިގެންނެވި ވައުދާ އެއްގޮތަށް ކަމަށާއި (ރައީސް ޔާމީން މިނިވަން ނުކުރެއްވިޔަސް) ވައުދާ ހިލާފުވެވަޑައިނުގަންނަވާ ކަމަށް ވިދާޅުވެފައެވެ. އަދި ރައީސް ސަރުއީ ދާއިރާއަށް ނުފޫޒު ނުފޯރުވާ ކަމަށާއި ޔާމީން މިނިވަން ކުރެއްވުމުގެ ބާރު އޮތީ ޖުޑީސަރީގެ އަތްމަތީގައި ކަމަށް ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ.

ރައީސް ވެރިކަމަށް ވަޑައިގެންނެވިތާ މާގިނަ ދުވަހެއް ނުވެ ރައީސް ޔާމީން ވަނީ ޕީޕީއެމް، ޕީއެންސީ ކޯލިޝަނުން ވަކިވެ ވަޑައިގެން އަމިއްލަ ޕާޓީ، ޕީޕަލްސް ނެސަނަލް ފްރޮންޓް (ޕީއެންއެފް) އުފެއްދެވުމުގެ މަސައްކަތް ފައްޓަވައި، އެ ޕާޓީ އުފައްދުމުގެ ހުއްދަ މިދިޔަ ނޮވެމްބަރު މަހުގެ 29 ގައި ލިބުމާއެކު، ޕާޓީ އުފެއްދުމުގެ ޖަލްސާ މިދިޔަ ހަފުތާގައި ބާއްވައިފައެވެ.

ރައީސް ޔާމީންގެ ތާއީދާއި ނުލައި، ރައީސް މުއިއްޒަށް ރައްޔިތުން މަޖިލިސްގެ ބޮޑުބައި (މެޖޯރިޓީ) ލިބިވަޑައި ނުގަންނަވާނެކަމަށް ސިޔާސީ މުފައްކިރުން ދެކެއެވެ.

ހަބަރުގެ އަދާހަމަ:

ފަނޑިޔާރު ޝަމީމް ސަރީއަތުގެ މަޖިލިހަށް ހާޒިރުވެ ވަޑައިނުގަންނަވާނެ ކަމަށާއި، އެކަމާއި ގުޅިގެން (ކޯރަމް ހަމަނުވާނެތީ) ސަރީއަތުގެ މަޖިލިސް ކެންސަލް ވެފައިވާ ކަމަށް މީސްމީޑިއާގައި ހަބަރުތައް ފެތުރިފައި ވެއެވެ.

President Yamin is a lion ???? and they know it. The lion would do irrecoverable damage to @MMuizzu’s Majlis election if he’s released tomorrow and if he’s out there at rallies and podiums for the next 48 — 72 hours.

So @MMuizzu forced F. Magoodhoo Mubeen to force F. Bilehdhoo… https://t.co/NMjn7KiL3a pic.twitter.com/JqQw7kXnwV

— Hassan Kurusee (@HKurusee) April 17, 2024

ޖަވާބު: ނިފާގު ބެހިގެންވަނީ ދެބަޔަކަށެވެ. އެއީ އިއުތިގާދުގެ ނިފާގާއި އަމަލުގެ ނިފާގެވެ.

އިއުތިގާދުގެ ނިފާގަކީ ހިތުން އިސްލާމްނުވެ ދުލުން ތިމަންނަމެންނަކީ މުސްލިމުންނޭ ބުނެއުޅުމެވެ. އިއުތިގާދުގެ ނިފާގުގެ ވާހަކަ ކީރިތި ގުރުއާނުގައި ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ވަރަށް ގިނަ އާޔަތްތަކުގައި ބަޔާންކުރައްވާފައިވެއެވެ. އަދި ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ވަނީ މިބައިމީހުން ތިބޭނެ ތަނަކީ ނަރަކައިގެ އެންމެ އަޑީ ވަތްގަނޑުކަމުގައި ހަމަޖައްސަވާފައެވެ.

 ޢަމަލުގެ ނިފާގުގެ ވާހަކަ ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ މި ދެ ހަދީސްގައި އައިސްފައިވެއެވެ. ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ހަދީސްކުރެއްވިއެވެ.

أَرْبَعٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ كَانَ مُنَافِقًا خَالِصًا ، وَمَنْ كَانَتْ فِيهِ خَصْلَةٌ مِنْهُنَّ كَانَتْ فِيهِ خَصْلَةٌ مِنَ النِّفَاقِ حَتَّى يَدَعَهَا إِذَا اؤْتُمِنَ خَانَ وَإِذَا حَدَّثَ كَذَبَ وَإِذَا عَاهَدَ غَدَرَ ، وَإِذَا خَاصَمَ فَجَرَ (رواه البخاري) “ހަތަރުކަމެއް އެމީހެއްގެ ކިބައިގައި ހުރެއްޖެ މީހަކީ ހާލިސް މުނާފިގެކެވެ. މިހަތަރު ކަންތަކުގެ ތެރެއިން ކަމެއް ހުރެއްޖެމީހާ، މުނާފިގުކަމުގެ މިންވަރެއް އެމީހެއްގެ ކިބައިގައި ހުރެއްޖެއެވެ. އެއީ އޭނާ އެކަން ދޫކޮށްފުމަށް ދާންދެނެވެ. އެކަންތައްތަކަކީ؛ އޭނާއާ އަމާނާތެއް ހަވާލުކުރެވިއްޖެއްޔާ އޭނާ އެ އާމާނާތަށް ހިޔާނާތްތެރިވެއެވެ. އަދި އޭނާ ވާހަކަދައްކައިފިއްޔާ ދޮގުހަދައެވެ. އަދި އޭނާ އަހުދެއްވެއްޖެއްޔާ އެ އަހުދާ ހިލާފުވެއެވެ.  ކަމަކާމެދު ވާހަކަދައްކައި ބަހުސްކޮށްފިނަމަ ހައްގުން އެއްކިބާވެއެވެ.”

އަދިވެސް ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ހަދީސްކުރެއްވިއެވެ.

 آيَةُ الْمُنَافِقِ ثَلَاثٌ إِذَا حَدَّثَ كَذَبَ وَإِذَا وَعَدَ أَخْلَفَ وَإِذَا اؤْتُمِنَ خَانَ (رواه البخاري)
މާނައަކީ: “މުނާފިޤުންގެ ޢަލާމާތްތައް ތިނެކެވެ. އޭނާ ވާހަކަ ދައްކައިފި ނަމަ ދޮގު ހަދާނެއެވެ. އަދި ވައުދެއްވެއްޖެނަމަ އެއާ ހިލާފުވާނެއެވެ. އަދި އަމާނާތެއް ހަވާލު ކުރެވިއްޖެނަމަ އެއަށް ހިޔާނާތްތެރި ވާނެއެވެ.”

ބައެއް މާތްމީހުން ބުނުއްވާފައިވެއެވެ. މި ނިފާގުކަން ފަހަރެއްގައި އިސްލާމްކަމާވެސް އެއްވެދާނެއެވެ. އެކަމަކު މި މުނާފިގުކަން ބޮޑުވަމުން ފުޅާވަމުންގޮސް މުނާފިގުކަން އަށަގެންފައިވާ މީހާ އިސްލާމްދީނުން މުޅިން ކަސިޔާރުކޮށްލަފާނެއެވެ. އެމީހާ ނަމާދުކޮށް، ރޯދަހިފައި، މުސްލިމެއްކަމުގައި ބުންޏަސްމެއެވެ.

މުނާފިގުކަމުގެ މިކަންކަމަކީ އީމާންކަން ނަހީކުރާ ކަންތައްތަކެވެ. މުނާފިގުކަމުގެ އަލާމާތްތައް ހަށިގަނޑުގައި ޖަމާވެއްޖެނަމަ، އަދި އެކަންތައްތައް މަނާކުރާނެ ހިތްވަރެއް އެހަށިގަނޑުގައިވާ އީމާންކަމަށް ލިބިގެންނުވާނަމަ، ފަހެ އެމީހާ ހާލިސް މުނާފިގެއްކަމުގައި މެނުވީ ނުވެއެވެ.

އިސްލާމިކް މިނިސްޓްރީން ނެރުނު ނޫސްބަޔާނެއްގައި ވަނި އުމްރާއަށް މީހުން ގެންދިޔުމުގެ ހުއްދަ ނެގުމަށް މިނިސްޓްރީއަށް ހުށަހަޅާފައިވާކަން ދައްކައިގެން އޮޅުވާލައިގެން އާންމުންގެ އަތުން ފައިސާ ނަގަމުންދާ ކަމަށާއި މި އަހަރުގެ ރޯދަ މަހު އުމްރާއަށް ދިޔަ މީހުން މައްކާގައި ތާށިވެފައި ތިބި ކަމުގެ ސަކުވާތައް ލިބިފައިވާ ކަމަށެވެ. އެމައްސަލަ ތަހުގީގު ކުރުމަށް ފުލުހުންނަށް ހުށަހަޅާފައިވާ ކަމަށާއި ރާއްޖެއިން އުމްރާއަށް މީހުން ގެންދިޔުމާ ބެހޭ އުސޫލުގެ ދަށުން ހުއްދަނެތި އުމްރާއަށް މީހުން ގެންދިޔުމަކީ މަނާކަމެއް ކަމަށް މިނިސްޓްރީން ބުނެފައި ވެއެވެ.

"އަލް މަޝްއަރު ޓުއާސް މެނޭޖިން ޑިރެކްޓަރު އަލީ ފާރިޝްއަކީ މި މިނިސްޓްރީ ހުއްދަ ބާތިލުކޮށްފައިވާ އަލް މަޝްއަރު ޙައްޖު އެންޑް އުމްރާ ކުންފުނީގެ ވެސް މެނޭޖިން ޑިރެކްޓަރެވެ." އެ ބަޔާނުގައިވެއެވެ.

އެހެންކަމުން، އެ ކުންފުންޏަށް ނުވަތަ އަލީ ފާރިޝްއަށް އުމްރާއަށް ދިޔުމަށް އެއްވެސް ފަރާތަކުން ފައިސާ ނުދެއްކުމަށާއި އުމްރާއާ ގުޅޭ އެއްވެސް މައުލޫމާތެއް ހިއްސާ ނުކުރުމަށް މިނިސްޓްރީން ވަނީ އިލްތިމާސްކޮށްފައެވެ.

އުމްރާއަށް މީހުން ގެންދިޔުމަށް ހުއްދަ ނެތް ކުންފުންޏަކަށް އެއްވެސް ފަރާތަކުން އުމްރާގެ އަޅުކަމަށް ފައިސާ ދެއްކުމަކީ އުސޫލާ ޚިލާފު ކަމެއް ކަމަށް އެ ބަޔާނުގައިވެއެވެ.

"މި އުސޫލާ ޚިލާފަށް އެއްވެސް ފަރާތަކުން އަމަލުކޮށްގެން ދިމާވާ ކަމެއްގެ ޒިންމާ އުފުލަންވާނީ އެ ފަރާތަކުންކަން ވެސް އެންމެހައި ރައްޔިތުންގެ ސަމާލުކަމަށްޓަކައި ދަންނަވަމެވެ." އެ ބަޔާނުގައިވެއެވެ.

ހައްޖާއި އުމްރާއަށް މީހުން ގެންދާ ބައެއް ގުރޫޕުތަކުން އަމަލު ކުރާ ނުރަނގަޅު އުސޫލުތަކުގެ ސަބަބުން އެތައް ބަޔަކަށް މީގެ ކުރިން ލަނޑު ލިބިފައި އެބަހުއްޓެވެ.

އިސްލާމީ ކަންތައްތަކާބެހޭ ވުޒާރާގެ ވެބްސައިޓުގައި ދިވެހިރާއްޖެއިން އުމްރާއަށް މީހުން ގެންދިއުމުގެ ހުއްދަ ދެވިފައިވާ ކުންފުނިތަކުގެ ލިސްޓުވަނީ އާންމުކޮށްފައެވެ. އުމްރާއަށް މީހުން ގެންދިއުމުގެ ހުއްދަ ޖުމްލަ 50 ކުންފުންޏަކަށް ދީފައިވާއިރު، ހަތަރު ކުންފުންޏެއްގެ ހުއްދަ މިދިޔަ މަހަށް އޮތީ ހަމަވެފައެވެ.

ހައްޖާއި އުމްރާއަށް މީހުން ގެންދިއުމުގެ ނަމުގައި މަކަރު ހަދައި އޮޅުވާލާ ކުންފުނިތަކުގެ މައްސަލަތައް ދޭތެރެދޭތެރެއިން ފެންމަތިވެއެެވެ. އެހެންވެ މި ފަހުން ސަރުކާރުން ނިންމާފައި ވަނީ ރާއްޖޭން މީހުން ހައްޖަށް ގެންދާނީ ހައްޖު ކޯޕަރޭޝަންގެ ހަވާލުގައި އެކަނި ކަމަށެވެ.

ކެލާ ދާއިރާގެ މަޖިލިސް ގޮނޑިއަށް ވާދަ ކުރައްވާ އެމްޑީޕީގެ ކެނޑިޑޭޓު، އަހުމަދު ގާލިބުގެ ކެމްޕޭން ޖަލްސާގައި ރައީސް ސޯލިހް ގޮވާލެއްވީ ނަމަނަމަ މި ސަރުކާރަށް ވޯޓު ނުދިނުމަށެވެ.

"މި ސަރުކާރުގެ ކެންޑިޑޭޓަކަށް ދެއްވާ ވޯޓަކީ ރާއްޖޭގެ ތަރައްގީއާ އިދިކޮޅަށް ދޭ ވޯޓެއް، ކުދި ރަށްތަކުގެ ތަރައްގީއާ އިދިކޮޅަށް ދޭ ވޯޓެއް، ރަށްފުށުގެ ތަރައްގީއާ އިދިކޮޅަށް ދޭ ވޯޓެއް.. ރައްކާތެރިކަމާ އެކީ ވަޒީފާ އަދާކުރުމާ އިދިކޮޅަށް ދޭ ވޯޓެއް" ސޯލިހް ވިދާޅުވިއެވެ.

ރައީސް ޑރ. މުހައްމަދު މުއިއްޒު ވެރިކަމާ ހަވާލުވެ ވަޑައިގަތުމުގެ ކުރިން ރާއްޖެ ދުވަހަކު ވެސް ނުދެކޭ ފަދަ ތަރައްގީ ގެންނަވާނެ ކަމަށް ވިދާޅުވުމަށް ފަހު، ވެރިކަން ލިބިވަޑައިގަތުމުން ކުރިން ދެއްކެވި ވާހަކަތަކަކީ ހެއްދެވި ދޮގުތަކެއް ކަމަށް ސިފަކުރައްވަމުން، އެވާހަކަތަކަށް ފާޑުވިދާޅުވަމުން ރައީސް ސޯލިހް ވިދާޅުވީ، ރައީސް މުއިއްޒު އަނެއްކާ އާ ބަހަނާތަކެއް ދައްކަވައި މަޖިލީހުގެ މެޖޯރިޓީ ނުލިބި، އެ ތަރައްގީ ގެނެސް ނުދެއްވޭނެ ކަމަށް ވިދާޅުވަމުން ގެންދަވާ ކަމަށާއި، އެކަމާ ވަރަށް ބޮޑަށް ކަންބޮޑުވާކަމަށެވެ.

އެ މަނިކުފާނު ވިދާޅުވީ މަޖިލީހުގެ މެޖޯރިޓީ ސަރުކާރަށް ދޭއިރަށް ރައީސް މުއިއްޒު ދައްކަވާނެ އާ ބަހަނާއަކީ، ލޯކަލް ކައުންސިލްތަކުގެ އިންތިހާބުގެ މެޖޯރިޓީ ނުދީފިނަމަ، ތަރައްގީ ގެނެސްނުދެވޭނެ ކަމަށެވެ. އަދި އެއަށް ފަހު 2028 ވަނަ އަހަރުގެ ރިޔާސީ އިންތިހާބު ކާމިޔާބުނުކޮށް، އެ ވިދާޅުވާ ތަރައްގީ ގެނެސްނުދެވޭނެ ކަމަށް މި ސަރުކާރުން ކިޔަން ފަށާނެ ކަމަށް ވެސް ސޯލިހް ވިދާޅުވިއެވެ.

ކުރީ ސަރުކާރުގެ ތަރައްގީގެ ގިނަ މަސްރޫއުތަކެއް މި ސަރުކާރުން ހުއްޓާލާފައިވާ ކަމުގެ ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކުރައްވަމުން ރައީސް ސޯލިހް ވިދާޅުވީ، އެމްޑީޕީއަށް މަޖިލީހުގެ މެޖޯރިޓީ ދީފިނަމަ، ފަށާފައިވާ މަސްރޫއުތައް މެދުނުކެނޑި ކުރިޔަށް ގެންދިއުން ގާނޫނެއްގެ ތެރެއިން ކަށަވަރުކޮށްދެއްވާނެ ކަމަށެވެ.

މީގެ އެއްދުވަސް ކުރިން އެމްޑީޕީގެ ފަރާތުން ކުރެންދޫ ދާއިރާއަށް ވާދަކުރައްވާ، ހުޅުމާލެ ދާއިރާގެ މިހާރުގެ މެމްބަރު އަދި ސޯލިހުގެ ކޮއްކޮ އަލީ ނިޔާޒަށް ކެމްޕެއިންކުރަން ކުރެންދޫގައި އިއްޔެ ބޭއްވި ޖަލްސާއެއްގައި ރައީސް ސޯލިހް ވާހަކަފުޅު ދައްކަވަމުން ވިދާޅުވީ ވިހިވަނަ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ މެޖޯރިޓީ ސަރުކާރަށް ދީފި ނަމަ ރައްޔިތުން އަޅުވެތިކުރާނެ ކަމަށެވެ.

"ވަޒީފާ އެއް ވެސް ސަރުކާރަށް ތާއީދުކުރާ މީހަކަށް ނޫނީ ނުލިބޭނެ. އަޅުންގެ ގޮތުގައި ތިބޭނީ، އަޅުވެތި ކުުރުމުގެ ދިމާޔަކަށް މިދަނީ" ސޯލިހު ވިދާޅުވި އެވެ. އެމްޑީޕީން ދެހާސްވަނަ އަހަރުގެ ކުރީކޮޅު ނުކުތީ އެކަން ބަދަލުކުރަން ކަމަށާއި އަޅުވެތިކުރުމަކީ އެމްޑީޕީން ފުރުސަތުދޭނެ ސިޔާސަތެއް ނޫން ކަމަށާއި، ރާއްޖެ އެ މަގަށް ދިއުން އެމްޑީޕީގެ މަސައްކަތުން އަނެއްކާވެސް ހުއްޓުވަން ޖެހޭ ކަމަށް ވެސް ރައީސް ސޯލިހް ވިދާޅުވިއެވެ.

މިދިޔަ ޖެނުއަރީ މަހު، އެމެރިކާގެ ޕްރީ ސީޒަންގައި ހޮންކޮން އަށް ކުޅެން އައިސް މަޔާމީ ކުޅުނު މެޗުގައި މެސީ ކުޅެފައެއް ނުވެއެވެ. އެކަމަކު އެ މެޗުގެ ޓިކެޓް ވިއްކަން ބާޒާރަށް ނެރުނުތާ އެއް ގަޑިއިރު ތެރޭ ހުސްވީ މެސީ އެ މެޗުގައި ކުޅޭނެ ކަމަށް އިސްތިހާރު ކޮށްގެންނެވެ.

މަޔާމީގެ ކޯޗު ޖަރާޑް މާޓިނޯ ބުނީ އެ މެޗުގައި މެސީ ކުޅެފައި ނުވަނީ އަނިޔާގެ ސަބަބުން ކަމަށެވެ. އެކަމަކު ހޮންކޮންގައި މެޗު ނުކުޅެ، ޖަޕާނަށް ގޮސް ކުޅުނު މެޗުގައި މެސީ ކުޅުނެވެ.

މެސީ ނުކުޅުނު މައްސަލާގައި ހޮންކޮންގެ ސަރުކާރާއި އާންމުންގެ ފަރާތުން މެޗު އިންތިޒާމު ކުރި ފަރާތްތަކާއި އެ ގައުމުގެ އެފްއޭ އަށް ވެސް ޕްރެޝަރު ކުރިމަތި ކުރިއެވެ.

މެސީ އަށް އަލުން އިސްކަން ނުދޭނެކަމަށް، ކުވާން ކޭ ވިދާޅުވީ އަންނަ އަހަރު ޖެނުއަރީ މަހު ކްރިސްޓިއާނޯ ރޮނާލްޑޯގެ އައް ނަސްރުގެ މެޗެއް ހޮންކޮންގައި ކުޅުމަށް މަސައްކަތް ކުރަމުންދާކަން ހާމަކުރުމަށް ފަހެވެ.

"އަމިއްލަ ގޮތުން އެއްޗެއް ބުނަންޏާ މި ވަގުތު މެސީގެ ވާހަކަ ދެއްކުން އެހާ ރަނގަޅެއް ނޫން. އޭނާ އާއި އެ ކްލަބަށް ވެސް އަހަރެމެން މިހާރު އިސްކަމެއް ނުދެން،" ކުވާން ކޭ ވިދާޅުވިއެވެ.

އޭނާ ވިދާޅުވީ ރޮނާލްޑޯ އާއެކު ނަސްރުން ބައެއް އެހެން ސިޓީތަކުގައި ވެސް އެގްޒިބިޝަން މެޗު ކުޅޭނެ ކަމަށެވެ.

ހޮންކޮންގައި މެޗު ނުކުޅެވުނު މައްސަލާގައި، މެސީ ފަހުން މައާފަށް ވެސް އެދުނެވެ.

މާލީ ގޮތުން ބޮޑު އަނދަވަޅަކަށް ވެއްޓިފައި އޮތް އެ ސޯސިއޭސަނުން މިދިޔަ މަހު ވަނީ 13 ޓެކްނިކަލް މަގާމަކަށް ކުރިމަތިލާން އިންޓަނޭސަނަލް ޕްލެޓްފޯމެއްގައި ހުޅުވާލައިފަ އެވެ. "ޖޮބްސް ފޯ ފުޓްބޯލް" ގައި އެފްއޭއެމުން އިއުލާން ކުރި ވަޒީފާތަކަށް ކުރިމަތިލުމުގެ ސުންގަނޑިއަކީ އަންނަ މަހުގެ 13 ވަނަ ދުވަހެވެ.

އިއުލާނުކޮށްފައިވާ ވަޒީފާތައް މި ލިންކުން ބައްލަވާ ލެއްވޭނެ

ތިން ހަފުތާތެރޭ އެވަރުގެ އަދަދެއް، އެފްއޭއެމްގެ ޓެކްނިކަލް މަގާމުތަކަށް ކުރިމަތިލާފައިވުމަކީ ފުޓްބޯޅަ ކުރިއެރުމަށް ކުރަމުންދާ މަސައްކަތަށް ލިބުނު ބޮޑު ތަރުހީބެއްކަމަށް އެ އެސޯސިއޭސަނުން ބުންޏެވެ.

"މި ތަރުހީބުން ދައްކުވައިދެނީ ފުޓްބޯޅައިގެ ފެންވަރު މަތިކުރުމަށާއި ހެޔޮ ބަދަލެއް ގެނައުމަށް އެފްއޭއެމުން ކުރާ ދުރުވިސްނުންތެރި ދަތުރުގައި ބައިވެރިވުމަށް ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުން ވަރަށް ބޮޑަށް އެދިއެދި ތިބިކަމެވެ،" މީސް މިޑިއާގައި އެފްއޭއެމުން ބުނެފައި އެވެ.

އެ އެސޯސިއޭސަންގެ ޓެކްނިކަލް ޑިރެކްޓަރު ޕޯލް ތޯމަސް ސްމޯލީ ބުނީ އިންޓަނޭސަނަލް ފެންވަރުގައި ގިނަ ހުށަހެޅުންތަކެއް ލިބިފައިވުމަކީ އުފާވެރިކަމެއް ކަމަށެވެ.

ގިނަ މަގާމުތަކެއް އެފްއޭއެމުން އިއުލާން ކުރި އިރު، އެ އެސޯސިއޭނަށް ފީފާގެ ޑިވެލޮޕްމެންޓް ފަންޑު ނުދީ އެ އިދާރާއިން ވަނީ ހިފަހައްޓައިފަ އެވެ. އަދި މިދިޔަ މަހުގެ ނިޔަލަށް އެ އެސޯސިއޭސަންގެ މުސާރަ ނުދެވި ބޮޑު ބެކް ލޮގެއް އޮތެވެ. އެކަމަކު ފީފާއިން މުސާރަ ދިނުން ފިޔަވައި އެހެން ކަމަކަށް ހަރަދު ނުކުރަން ސަރުތުކޮށް އެފްއޭއެމަށް 381،000 ޑޮލަރު ދިނުމުން، މުސާރައިގެ ބޮޑު ބެކްލޮގް ވަނީ ކުޑަކޮށްފަ އެވެ.

ސައޫދީ ޕަބްލިކް އިންވެސްޓްމަންޓް ފަންޑް (ޕިފް) އިން އިންޓަ މިލާން ނޫނީ އޭސީމިލާން އަށް ކަޅި އަޅަމުންދާތާ ދުވަސްތަކެއްވެއްޖެ ކަމަށް ހަބަރު ފެތުރިފައި ވެއެވެ. ޕިފް އަކީ ސައުދީ ވަލީ އަހުދު މުހައްމަދު ބިން ސަލްމާން (ޗެއާމަން) އޭނަގެ އަރިސް މީހެއް ކަމުގައިވާ ޔާސިރު އައްރުމައްޔާން (ގަވަރުނަރު) އިސްވެތިބެގެން ހިންގާ ވިޔަފާރި އިންވެސްޓްމަންޓް ފަންޑެކެވެ.

އިޓަލީގެ އެންމެ ބޮޑު އެއް ކްލަބް އޮތީ ވިއްކަން ބާޒާރަށް ނެރެފަ އެވެ. އެ ކްލަބްގެ މިހާރުގެ އޯނަރު ޗައިނާގެ ސްޓީވަން ޒެހަންގް ވަނީ ކްލަބްގެ މެޖޯރިޓީ ހިއްސާ ދޫކޮށްލަން ނިންމާފައެވެ.

ރިޕޯޓްތައް ބުނާ ގޮތުގައި އިންޓަ ގަންނަން މަސައްކަތް ކުރަނީ ސައުދީގެ ޝާހީ އާއިލާއިންނެވެ. އެކަމަކު އަދި މިހާތަނަށް އެކަން ކަށަވަރެއް ނުވެ އެވެ. ނަމަވެސް ބައެއް މީޑިއާތަކުން ޕިފްގެ އެއްވެސް ބައިވެރިވުމެއް އިންޓަގެ މުއާމަލާތާ ގުޅުމެއް ނެތްކަމަށް ބުނެއެވެ.

އިންގްލެންޑްގެ ނިއުކާސަލް ޔުނައިޓެޑްގެ މެޖޯރިޓީ ހިއްސާ އޮންނަނީ ސައުދީގެ އެ ފަންޑުގެ ނަމުގަ އެވެ. ސައޫދީގެ އެންމެ ނަންހިނގާ ކުލަބުތައް ކަމުގައިވާ އައްނަސްރު، އަލްއިއްތިހާދު، އަލްއަހްލީ އާއި އަލްހިލާލް ގެ އެންމެ ބޮޑު ހިއްސާދާރަކީވެސް ސައޫދީ ޕަބްލިކް އިންވެސްޓްމަންޓް ފަންޑް (ޕިފް) އެވެ.

މަހުޖަނުން ނިސްބަތްވާ ސައުދީގެ އެ އާއިލާއިން ވަނީ އިންޓަ މިލާނާ ގުޅޭ ހުރިހާ މައުލޫމާތުތަކެއް އެއްކުރުމަށް، ލަންޑަންގެ ލޯ ފާމަކާ ހަވާލުކޮށްފައެވެ.  

އެމެރިކާގެ އޯކްޓްރީ ފަންޑުން، އިންޓައިން ނަގައިފައިވާ 400 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ލޯނު އަންނަ މަހު 20 ގެ ކުރިން ދައްކަން ޖެހެއެވެ. އެ ލޯނު އެ މުއްދަތުގައި ނުދައްކައިފިނަމަ އިންޓަގެ ޗެއާމަން ސްޓީވަން ޒެހަންގަށް އިންޓަގެ ކޮންޓްރޯލް ގެއްލޭނެއެވެ. 

އޭގެ ކުރިން އޭނާ މަސައްކަތް ކުރަމުންދަނީ އެ ކްލަބް ވިއްކާލުމުގެކަންކަން ފުރިހަމަ ކުރުމަށެވެ. ކްލަބް ވިއްކާލުމުގެ މޫނުމަތީ އަގު (ފޭސް ވެލިއު) އަކީ 1.2 ބިލިއަން ޑޮލަރެވެ. (ދިވެހި ރުފިޔާއިންނަމަ އެއީ 18.5 ބިލިއަނަށްވުރެ ގިނަ އަދަދެކެވެ. ގާތްގަނޑަކަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ މުޅި ބަޖެޓުގެ ތިންބައިކުޅަ އެއްބައެވެ.)

"އަހަރެން ތި ބޭފުޅާ [ބ.އަތޮޅުގެ މެމްބަރު] ގާތަށް ފޮތް ފަންސުރެއް (ފޮތްލިސްޓެއް)، ބޭސް ސިޓީއެއް ހިފައިގެން ނާންނާނަމޭ ބުނިން. ބޭނުން ވެގެން މިއުޅެނީ 200 ޑޮލަރެއް ނޫނޭ، ބޭނުން ވަނީ އަހަރެމެން ރައްޔިތުންގެ ހައްގުގައި ވަކާލާތުކޮށް ދިނުމޭ، ބ. އަތޮޅުގެ ހައްގުގައި ވަކާލާތުކޮށް ދިނުމޭ"

މިއީ ނޫ ގާނޫނުއަސީސީން އެކުލަވާލާފައި އޮތް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގައި އޭރު ބ. އަތޮޅު ތަމްސީލު ކުރެއްވި ދެ މެމްބަރުންގެ ތެރެއިން މެމްބަރެއްގެ ގާތަށް، އޭރު އެސް.އީ.ސީ ގައި ކިޔަވަމުންދިޔަ އެ އަތޮޅު މާޅޮހު އާޔަތުﷲ ގޮސް ބުނި ވާހަކަ އެކެވެ.

އެ ބުނުމަށް ވިއްސަކަށް އަހަރަށްވުރެ ގިނަދުވަސް ފާއިތުވެގެންދިޔަ ނަމަވެސް މިއަދު ވެސް ހާލަތު އޮތީ ހަމަ އެކަހަލަ ގޮތަކަށެވެ. ނާށިގަނޑު ހިފައިގެން މެމްބަރު ގާތަށް ހިނގުމަކީ މިއަދު ވެސް ގިނަ ސިޔާސީން އެންމެ އެދޭ ގޮތެވެ.

ބ. ހިތާދޫ ދާއިރާގެ އެމްޑީޕީ ޕްރައިމަރީ އަށް މިފަހަރު އެ އަތޮޅު މާޅޮހު އުމުރުން 44 އަހަރުގެ އާޔަތުﷲ ހުސައިން ވާދަ ކުރަނީ އެކަން ބަދަލު ކުރުމުގެ ވަރުގަދަ އަޒުމުގަ އެވެ.

އެ އަތޮޅު މާޅޮހު ގާޒީ ހުސައިން އަބްދުއްރަހުމާން (ގާޒީ ހުސައިން) އާއި އޭދަފުށީ ދޭލިޔާ ކަތީބުގެ ފަރީޝާ އަށް ލިބިފައިވާ އާޔަތުﷲ އުފަންވެ، އުޅެ ބޮޑުވީ އަދި ގުރޭޑު ހަތަކާ ހަމައަށް ތައުލީމު ހާސިލުކުރީ ވެސް އޭދަފުށީގަ އެވެ.

އެއަށް ފަހު 1993 ގައި މާލެ ބަދަލުވެ، ގްރޭޑު ހަތެއް ފުރިހަމަ ކުރުމަށް ފަހު ދެން ބަދަލުވީ މަޖީދިއްޔާ ސްކޫލު ގްރޭޑު އަށަކަށެވެ. އެސްއީސީ (މިހާރު ސީއެޗްއެސްއީ) ނިންމުމަށް ފަހު، ދެން އުދުއްސައިގަތީ ހަމިންބާޑުގައެވެ. އެ ހެލިކްޕްޓަރުގެ ކްރޫއަކަށް އުޅުމަށް ފަހު، ފީނައިގަތީ ވޭލް ސަބްމެރިންގައެވެ. އެސިސްޓެންޓު ޕައިލެޓެއްގެ ގޮތުގައި އޭނާ ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން އޭނާ ސަބްމެރިން ދުއްވިއެވެ.

އެއަށް ފަހު އާޔަތުﷲ ދެން ވަނީ ސްޓެލްކޯ އަށެވެ. އެތަނުގައި އުޅެނިކޮށް ލިބުނު ފުރުސަތެއްގައި އިލެކްޓްރިކަލް އިންޖިނިއަރިން ދާއިރާއިން ޑިގްރީ އަށް ކިޔެވުމަށް މެލޭޝިއާ ދިޔަ އެވެ. އެ ދުވަސްވަރަކީ، މި ފަހުގެ އިސްލާހީ ހަރަކާތްތައް ރާއްޖޭގައި ފެށި، ކޯދުލައި ހެދި، ބޮޑުވެ، އެންމެ ފަހުން ސިޔާސީ ޕާޓީތައް ވެސް އުފަންވި ދުވަސްވަރެވެ.

އޭގެ ކުރިން ސިޔާސީ ހަރަކާތާއި މިނިވަން ހިޔާލަކީ ބޮޑު ފޮށްޓަށް ލައި ތަންޑު އަޅުވައިފައި ބާއްވަންޖެހޭ އެއްޗެކެވެ. އެ މިނިވަންކަން ހޯދުމަށްޓަކައި އިސްލާހީ ހަރަކާތްތައް އެ މީހަކަށް ވެވުނު ކަމެއް ވެނުނު ގޮތަކަށް އެދުވަސްވަރު ކުރަމުން ދިޔަ އެވެ. އޭގެ އެއް ކަމަކީ ނުގޮތަކަށް ނެރެމުންދިޔަ ސަންދާނު ނޫހާއި ދިވެހި އޮބްޒާވަރެވެ. އޭރު ސިއްރިޔާތުގައި ނެރެ، އީމެއިލުން ފޮނުވަމުން ދިޔަ ސަންދާނު ޕްރިންޓުކޮށްގެން އެހެން މީހުންނަށް ފޯރުކޮށް ދެނީ ވެސް ބިރުންތިބެ އެވެ. ނަމަވެސް، އާޔަތުއްﷲ އެކަން ކުރަމުންދިޔައީ ޒުވާން ޖޯޝުގަ އެވެ.

“އަހަރެންމީ ސްޓެލްކޯތެރޭގައި ސަންދާނު ބަހަން އުޅުނު މީހެއް،” ތާރީހުގެ އެ ސަފުހާތަކުގެ ހަނދާންތައް އައު ކުރަމުން އޭނާ ކިޔައިދިނެވެ.

ކިޔަވައި ނިންމައި 2006 ގައި މާލެ އައިއިރު އާޔަތުއްﷲގެ ފިކުރު މައުމޫނުގެ ސަރުކާރާ އިދިކީލިކަން އެނގޭތީ ބެހެއްޓީ “އެކަހެރިކޮށްފަ” އެވެ. ނަމަވެސް، އެއްވެސް މީހަކު ހަވާލު ނުވި ޕްރޮޖެކްޓެއް އޭނާއާ ހަވާލުކުރި އެވެ. އެއީ ކުނިގޮނޑެއްގެ ގޮތުގައި، މެހި މާބުރު ރަސްކަން ކުރަމުން ދިޔަ ތިލަފުށީގައި އާ އިންޖީނުގެ އަކާއި ކޭބަލް ނެޓްވޯކް އެޅުމެވެ.

އެ މަސައްކަތް ހަވާލުކުރި މުއްދަތުގެ ކުރިން އޭނާ ނިންމި އެވެ. ނަމަވެސް އެ މަސައްކަތުގެ ތެރެއިން ކުރިމަތިވި ކަންކަމަކީ ސްޓެލްކޯއިން އޭނާ ވަކިވުމުގެ ފެށުމެވެ. އާޔަތުﷲ ސަސްޕެންޑުކުރީ ތިލަފުށީގައި މައުމޫނަށް ނިސްބަތްކޮށް އޭރު ކިޔަމުންދިޔަ ނަން ބޮޑުކޮށް، ކުދިބަތުން ފަވައިލުމުގެ ތުހުމަތުގަ އެވެ. އެ ތުހުމަތަށް އާޔަތުﷲ އިންކާރުކުރުމުން، ރާއްޖޭގެ އެންމެ އުތުރުގައި އޮތް ތުރާކުނަށް ވަޒީފާ ބަދަލުކުރާނެ ކަމަށް ބުނެ އޭނާއަށް އިންޒާރު ދިނެވެ. “ވަޒީފާގެ ބިރެއް ނުދެއްކޭނެ” މި ޖުމުލައަކީ އޭރު އާންމު ޖުމުލައަކަށް ނުވިޔަސް، އެ އިންޒާރަށް އާޔަތުﷲ ދިން ރައްދަކީ އެޔެވެ.

“އަހަރެން ބުނިން ބިރެއް ނުދެއްކޭނޭ. ތުރާކުނަށް ފެކްސްކޮށްލާށޭ. އަހަރެން ދާނެ ތުރާކުނެއް ނޯންނާނޭ،” އެ ދުވަހު އާޔަތުﷲ ދެއްކި ހިތްވަރުގެ ހަނދާންތައް އޭނާ ހިއްސާކުރި އެވެ.

ފަރުދީ ހައްގާއި މިނިވަންކަމުގެ ވާހަކަ ދައްކަން ކެރޭނީ އޭރު މަދު މީހަކަށެވެ. އެ ލިސްޓުގައި ހިމެނޭ އާޔަތުﷲ މިހާރު އެ ހުރީ، ސިޔާސީ ހަޔާތުން ފެނުނު މަންޒަރާއި ތަޖުރިބާ އާއެކު ރަނގަޅު ސިޔާސަތުތަކެއް ނެރެން މަސައްކަތް ކުރުމަށް އެމްޑީޕީގެ ޓިކެޓު ހޯދުމަށް ނުކުމެ އެވެ.

އޭނާއަކީ އެ ޕާޓީއަށް އާ ނަމެއް ނޫނެވެ. 2007 ވަނަ އަހަރުގެ ވެރިކަމުގެ ނިޒާމުގެ ވޯޓާ ހަމައިން ފެށިގެން ކޮންމެ ކެމްޕޭނެއްގައި އާޔަތުﷲ ބައިވެރިވެ އެވެ. ގައުމީ މަޖިލީހުގެ މެމްބަރު ކަމާއި އޭދަފުށި ދާއިރާގެ ނައިބު ރައީސެއްގެ ގޮތުގައި ދެ ދައުރު ހިދުމަތް ކުރެއްވި އެވެ.

ބައެއް މީހުން ފަހި ފުރުސަތާއި އަމިއްލަ އެދުމުގައި ޕާޓީ ދޫކޮށްލި ނަމަވެސް، އާޔަތުﷲ ގަބޫލުކުރަނީ ހެޔޮ ބަދަލެއް، ހެޔޮ ސިޔާސަތެއް ތަންފީޒުކޮށް ދެވޭނީ އަދިވެސް އެމްޑީޕީ އަށް ކަމަށެވެ.

"އެމްޑީޕީއަކީ ހަ ބިލިއަންގެ އިގުތިސޯދު 33 ބިލިއަންގެ އިގުތިސޯދަކަށް ބަދަލުކޮށްލި ޕާޓީ. ފޮތް ފަންސުރާއި ބޭސް ސިޓީއަށް ސަލާންޖެހުން ނިމުމަކަށް ގެނައި ޕާޓީ. ފެނާއި ނަރުދަމާ އާއި މަގުހެދުމުގެ ވާހަކަތައް ސިޔާސަތެއްގެ ދަށުން ފެށި ޕާޓީ. ގެސްޓު ހައުސް ތައާރަފުކޮށް އަތްމަތި ތިޔާގިކޮށް ދިން ޕާޓީ. ކަރަންޓުގެ އަގު ހަމަހަމަ ކުރި ޕާޓީ. މިފަދަ އެތައް ބަދަލެއް އެމްޑީޕީން ގެނައި. އަޅުގަނޑަށް އެމްޑީޕީއާއެކު މަޖިލީހުގެ ތެރެއިން ގައުމަށް ހެޔޮ ބަދަލެއް ގެނެސްދިނުމަށް މަސައްކަތް ކުރެވޭނެ ކަމުގެ ފުރިހަމަ ޔަގީންކަން އެބަ އޮތް" - އާޔަތުﷲ ބުންޏެވެ.

މިއަދު އޭނާ ހެޔޮވަރުގެ ވިޔަފާރިއެއް ހިންގަ އެވެ. ކޮންޓްރަކްޝަން މަސައްކަތުގެ އިތުރުން އޭނާގެ އަމިއްލަ ރަށް، ބ. މާޅޮހުގައި ފެންވަރު ރަނގަޅު ގެސްޓުހައުސްއެއް ހުރެ އެވެ.

“މި ހުރިހާ ކަމަކީ ވެސް ހިތްވަރުން ލިބުނު ކާމިޔާބު،” އޭނާ ބުންޏެވެ.

ގިނަ ޕާޓީ އެކުލެވޭ ނިޒާމުގެ ފާލުގައި ކަންކަން ގެންދިޔުމަށް ތަޖުރިބާ މުހިންމެވެ. އާޔަތުﷲގެ ތަޖުރިބާއާމެދު، އޭނާ ދަންނަ އެކަކުވެސް ސުވާލެއް ނުއުފައްދަ އެވެ.

"އާޔަތުﷲ އަކީ ކޮމިޓްމެންޓެއް ވިއްޔާ ފުރިހަމަ ކުރާ މީހެއް" - އޭނާގެ އެކުވެރިޔާ އަދި ޕްރައިމަރީގެ ކެމްޕޭނު މެނޭޖަރު ބުންޏެވެ.

ބ. އަތޮޅަށް، ހާއްސަކޮށް އުފަން ރަށަށް ވަރަށް ގިނަ ކަންކަން އަމިއްލަ ގޮތުން ވެސް، އަދި ކުރިން އުފައްދައިގެން ހިންގި ޖަމިއްޔާއިން ވެސް އޭނާ ވަނީ ކޮށްދީފަ އެވެ.

މިހާރު އޭނާ ކުރިމަތި އެލަނީ އެއަށް ވުރެ ބޮޑު، އަދި ޒިންމާދާރު މަގާމަކަށެވެ. އެހެންވެ، އެމްޑީޕީގެ ޕްރައިމަރީ އަންނަ ހޮނިހިރު ދުވަހު އޮންނައިރު، އާޔަތުﷲ އެދެނީ އޭނާ އަށް އެ ޒިންމާ އަދާކުރުމުގެ ފުރުސަތު ދިނުމަށެވެ.

މެމްބަރަކަށް ވެއްޖެ ނަމަ، އޭނާ ދޭ ޔަގީން ކަމަކީ ކުރިން ވެސް ވަކާލާތު ކުރި ގޮތަށް ރައްޔިތުންގެ ހައްގުގައި ވަކާލާތުކުރާނެ ކަމެވެ. ދާއިރާގެ ތަރައްގީ އާއި ރައްޔިތުންގެ ފަސޭހައަށް މަސައްކަތް ކުރާނެ ކަމެވެ. ކުރާނެ ކަމަށް ބުނާ ކަންކަމާއި ވާ ވައުދު ފުއްދައި ދޭނެކަމުގެ ޔަގީން ކަމެވެ. މެމްބަރަކަށް ވުމަށްފަހު ވެސް ގުޅޭނެ ކަމާއި ބައްދަލުވާނެ ކަމުގެ ޔަގީންކަމެވެ.

~ މިއީ އާޔަތުﷲ ހުސައިން “އަދަދު” ނޫހަށް ދިން ބަސްދީގަތުމާއިއެކު އެ ނޫހުން ޝާއިއު ކޮށްފައިވާ ލިޔުމެކެވެ ~

މިއަދަކީ އެ ދުވަހެވެ. ހީލުމުގެ އަޑު އިވުމުން ރަނގަޅު ވެގެންދަނީ ހަމައެކަނި ތިމާގެ މޫޑު (ތޮބީއަތް) އެކަންޏެއް ނޫނެވެ؛ އެއާއެކު ދުޅަހެޔޮ ކަމާއި ފިކުރުތަކުން ދުރުވެވި، ދިރިއުޅުމުގެ އުފާވެރިކަން އިހްސާސް ކުރެވެއެވެ.

މި ދުވަހަކީ ހަމަ ރަނގަޅަށް ހީލާ، ގަދައަށް ހިނިގަނޑު ޖަހާލަން ހާއްސަކުރެވި ފާހަގަކުރާދުވެހެކެވެ. އެއީ ކޮންމެ ކަމެއް ކަމުގައި ވިޔަސް މެއެވެ. ޖޯކެއް ކިޔާލައިގެން ވިޔަސް، ހެއްވާ މަޖާ (ވީޑިއޯ ކޮޅެއް ބަލާލުން ފަދަ) ކަމަކާއި ހެދި ވިޔަސް، ކޮންމެ ދުވަހަކުވެސް ހީނސަމާސާ ކޮށްލުން މުހިއްމެވެ. އެގޮތުން މިއަދު ހާއްސަވަނީ ތަންކޮޅެއް އެތެރޭން ގަދައަށް (ނުވަތަ ބަނޑަށް ތަދުވަންދެން) ހުނުމުގެ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައެވެ.

ހުނުމުގެ ސަބަބުން ހަށިގަނޑުގައި އުފެދޭ “އެންޑޯފިން” ކިޔާ ހޯރމޯން އެއްގެ ސަބަބުން ހާސްކަމާއި ނުތަނަވަސް ކަން ކުޑަ ހިނދުކޮޅަކަށް ނަމަވެސް ދުރުކޮށްދީ މީހާ ހަމަޖައްސުވައި ދެއެވެ. ބައެއް ސައިކޯތެރަޕިސްޓުންގެ ތަޖުރިބާއިން އެނގޭ ގޮތުގައި، އެމީހުން ކައިރިއަށް ފަރުވާ ހޯދުމަށް އަންނަ މީހުން، ހެއްވާ މަޖާ ފިލްމެއް ނުވަތަ ސީރީޒް އެއް ނުވަތަ އެފަދަ ކޮމީޑިއަން އެއްގެ ހުށަހެޅުން ބަލާލުމުން ހިތާމަ އާއި ހާސްކަން ދުރުކޮށްދޭ ކަމަށް ބުނެފައި ވެއެވެ.

މިދުވަސް ފާހަގަ ކުރާނީ ކިހިނެތް؟

އެކި މީހުންނަށް ހިނި އަންނަނީ އެކި ކަންކަމާއި ހެދި ކަމަށް ވާއިރު، މި ދުވަކީ އެއީ ކޮން ކަމެއްކަން ހޯދައި ދެނެގަނެ، އާއިލާ އާއި ރައްޓެހިންނާއެކު ހީނސަމާސާ ކޮށްލާނީ އެވެ. މިގޮތުން؛

• ހެއްވާ މަޖާ އެއްޗެއް ކިޔާލުން ނުވަތަ އެފަދަ ވީޑިއޯ ކޮޅެއް ބަލާލުން
• ހުނުމުގެ ޔޯގާ ހެދުން: ކޮންމެވެސް މަޖާކަމެއް ހިތަށް ގެނެސް އަމިއްލައަށް ހުނުން

ހުނުމުގެ ބައެއް ފައިދާތައް:

• ހުނުމަކީ ހަށިގަނޑު އޭގެ އަމިއްލަ ޒާތުގައި ޕެއިންކިލަރސް (ރިހުން ކަނޑުވާ މާއްދާތައް) އުފައްްދާ ކަމެކެވެ. ކުރިން ދެންނެވި ފަދައިން ‘އެންޑޯފިން’ އުފެދުމުގެ ސަބަބުން ރިހުން ތައްކަތުކުރެވޭ މިންވަރު އިތުރު ވެއެވެ.
• ހުނުމުގެ ސަބަބުން ހާސްކަމާއި ނުތަނަވަސްކަން ކުޑަކޮށް ހައްޓަށް ހަމަޖެހުން ގެނުވައެވެ. އަދި އެއާއެކު، މޫޑު ރަނގަޅުވެ ނަފްސާނި ދުޅަހެޔޮކަން އިތުރުވެއެވެ.
• ހަށިގަނޑުގެ ދިފާއީ ބާރު އިތުރުވުމާއި ނައްސި (ނެގަޓިވް) ވިސްނުންތަކުގެ ސަބަބުން ހަށީގައި އުފެދޭ މާއްދާތަކުން ހައްޓަށް ވާ ގެއްލުމުގެ ބަދަލުގައި، ފައްސި (ޕޮޒިޓިވް) ވިސްނުންތަކުން ހަށީގައި އުފެދޭ ‘ނިއުރޯޕެޕްޓިސައިޑްސް’ ގެ ޒަރީއާއިން ހަށިގަނޑަށް ލިބޭ ދެރައާއި ބަލިތަކުން ރައްކާތެރިވުމަށް އެހީވެދެއެވެ.
• ހުނުމުގެ ސަބަބުން ލޭހޮޅިތަކުގެ ޓިޝޫތަކަށް ދޫކަން ލިބި، ލޭ ދައުރުވާން ފަސޭހަވެއެވެ.

'ބެލީ ލާފް' ރަމްޒުކޮށްދެނީ ހޭނއިރު ބަނޑަށް އަންނަ ހަރަކާތަށެވެ. ބަނޑާއި އެކު ހިތާއި ފުއްޕާމޭގެ ހަރަކާތްވެސް ހުނުމުގެ ތެރޭގައި ހިމެނި ފަސޭހަވެއެވެ.

'ބެލީ ލާފް ޑޭ' ގެ ލޯގޯގައިވާ އިރާއި 7 ދޯދި، 1 އަދި 24 އިން ރަމްޒު ކޮށްދެނީ ހަފްތާގެ 7 ދުވަހާއި، 24 ގަޑިއިރާއިި ހީލާ އުޅުމުން ދުޅަހެޔޮ ބަދަލެއް ގެނުވިދާނެ ކަމެވެ. މިދުވަސް ފާހަގަ ކުރާ ސުކޫތަކީ ދުވާލު 1:24 އެވެ.

ފަތުރުވެރިކަމާބެހޭ ވުޒާރާއިން އިންތިޒާމް ކޮށްގެން ފަތުރުވެރިކަމުގެ ސިނާއަތުގައި މަސައްކަތްކުރާ އަންހެނުންގެ އަދަދު އިތުރު ކުރުމަށް، “ފަހި ފަތުރުވެރިކަމަށް އަންހެނުން” ޕްރޮގްރާމް ލޯންޗުކުރުމަށް މިއަދު ބޭއްވި ޖަލްސާގައި އިގްތިސޯދީ ވަޒީރު ސައީދު ވިދާޅުވީ ފަތުރުވެރިކަން ނުވަތަ ‘ހޮސްޕިޓާލިޓީ ދުނިޔޭގެ ހައި ސްޓްރީޓެއް’ އަތުރާލާފައި ހުންނަނަމަ އެންމެ ‘ޓޮޕް ލަގްޒަރީ ޓްރެންޑް’ ކުރާ ޑެސްޓިޝޭނަކަށް ރާއްޖެ ވާނެ ކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން، ރާއްޖޭގެ ޓޫރިޒަމް އިންޑަސްޓްރީގެ މާކެޓިން އަދި ހޮސްޕިޓާލިޓީ ވެސް ވަރުގަދަވާނެ ކަމަށާއި އަދި ވާދަވެރިންނާއި ހަސަދަވެރިން ވެސް ގިނަވަމުންދާނެ ކަމަށެވެ.

“އެއް ސިޓީއަކުން ނުބެލުނު ނަމަވެސް، ގެސްޓްރޮނޮމީގައި ފުޑް އެންޑް ބެވަރޭޖުގައި އަޅުގަނޑަކަށް ގަބޫލެއް ނުކުރެވޭ ރާއްޖެ ބީޓު ކުރެވޭނެ ސްމޯލް އައިލެންޑު އެހެން ޑެސްޓިނޭޝަނެއް އޮވެދާނެ ކަމެއް. އެއީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް މާތްﷲ ދެއްވި ވަރަށް ބޮޑު ބްލެސިންއެއް، ވަރަށް ބޮޑު ނިއުމަތެއް. ދިވެހިން ހޯދި ނިއުމަތެއް.
މިއަދު ދިވެހިން މިކުރި ބުރަ މަސައްކަތުން އައިސް މި ދެންނެވި ހައި ސްޓްރީޓް ޝޮޕިންގައި ލުއި ވިޓޯން މިސާލަކަށް އިންނަ ފަދައިން، ނޫނިއްޔާ ސްޕޯޓްސްގައި ނައިކީ އިންނަ ފަދައިން، ޓުއަރިޒަމް ލަގްޒަރީ ހޮސްޕިޓާލިޓީ ޓުއަރިޒަމް، ބީޗް ހޮލިޑޭސްގައި ދިވެހިރާއްޖެ، މޯލްޑިވްސް އޭޒް އަ ބްރޭންޑު އިނުމަކީ އާދައިގެ އެޗީވްމެންޓެއް ނޫން”

އިގްތިސޯދީ ވަޒީރުމުޙައްމަދު ސަޢީދު

ސައީދު އިތުރަށް ވިދާޅުވީ ގެސްޓްރޮނޮމީގެ އެންމެ މަތީ ފަންތީގެ ރެސްޓޯރެންޓުތައް ހުރީ ރާއްޖޭގައި ކަމަށެވެ. އެންމެ ފެންވަރު ރަނގަޅު ކޮޓަރި، ބީޗު އަދި ޑައިވިން ފެސިލިޓީތައް ވެސް ހުރީ ރާއްޖޭގައި ކަމަށެވެ. ސައީދު ވިދާޅުވީ 50 އަހަރަކީ އިންޑަސްޓްރީއެއް އުފެއްދުމަށް ވަރަށް ކުޑަ ދުވަސްކޮޅެއް ނަމަވެސް އިންޑަސްޓްރީ ކޮޅަށް ޖެހިފައިވާ ކަމަށެވެ.

އިންޑިޔާގެ ފަތުރުވެރިކަން ކުރިއެރުވުމަށް އިންޑިޔާގެ ޕްރައިމިނިސްޓަރު މޯދީ ދެއްވި ވީޑިއޯ މެސެޖަށްފަހު، ރާއްޖޭގެ 3 ނައިބު މިނިސްޓަރުން މޯދީއަށާއި އިންޑިޔާއަށް ކުޑައިމީސް ބަހާއި ހުތުރުބަސްތައް ރައްދުކުރުމުގެ ސަބަބުން، އިންޑިޔާއިން ރާއްޖޭގެ ފަތުރުވެރިކަން ‘ބޯއިކޮޓް’ ކުރާނެ ކަމުގެ މީސްމީޑީއާ ކެންޕޭނެއް ޖަންގަލީ އަލިފާން ގަނޑެއްހެން ފެތުރެމުންދާ މިދުވަސްވަރު، ރާއްޖޭގެ ފަތުރުވެރިކަމަށް އެކަމުން ކުރާނެ ނޭދެވޭ އަސަރު ކުޑަކުރަން އަދުގެ ސަރުކާރަށް މަޖުބޫރުވެފައި އޮތްއިރު، ސައީދު ވިދާޅުވީ ރާއްޖޭގެ ޓޫރިޒަމް އިތުރަށް ފުޅާކުރެވޭނެ ހިތްވަރު ވެސް އެބަހުރި ކަމަށާއި ވާދަވެރިން ތިއްބަސް އަދި ރާޅުތައް ބޮޑުވިޔަސް “ރާޅު ހުރަސްކޮށް ދިއުމުގެ ހިތްވަރު ދިވެހި އޮޑިފަހަރުގައި، ދޯނިފަހަރުގައި ހުންނާނެ. ފަށަނުގައި ހުންނާނެ،” ކަމަށެވެ.

ވަން އައިލެންޑް ވަން ރިސޯޓު، ކޮންސެޕްޓުގައި މެޑިކަލް ޓޫރިޒަމް، ސްޕޯޓްސް ޓޫރިޒަމް އަދި އެޑިއުކޭޝަނަލް ޓޫރިޒަމް ތައާރަފުކުރެވިދާނެތޯ ސަރުކާރުން ބަލަމުންދާ ކަމަށް ސައީދު ވިދާޅުވިއެވެ. އަދި އެކަމަށް ސަރުކާރުން ވެދެވެން ހުރި އެހީތަކަކީ ކޮބައިތޯ ބެސް ބަލަމުންދާ ކަމަށް މިނިސްޓަރު ވިދާޅުވިއެވެ.

ވެލާނާ އިންޓަރނޭސަނަލް އެއަރޕޯޓުގެ އައު ކާގޯ ޓަރމިނަލް ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ހުޅުވައިދެއްވީ މިކަމަށްޓަކައި މިއަދު ވެލާނާ އިންޓަރނޭސަނަލް އެއަރޕޯޓުގައި ބޭއްވި ރަސްމިއްޔާތުގައެވެ.

ރައީސް ޔާމީން ސަރުކާރުގައި ޕްލޭން ކުރެވި، 2020 ވަނަ އަހަރުންސުރެ ރައީސް ސޯލިހު ސަރުކާރުން، ޗައިނާގެ ބެއިޖިންގ އަރބަން ކޮންސްޓްރަކްސަން ގުރޫޕް ކުންފުންޏާއި ހަވާލުކޮށްގެން 3 ބުރިއަށް ހަދަމުން އައި މި ކާގޯ ޓަރމިނަލް އިމާރާތާއި އެކު އިންވެގެން ކާގޯ ހާބަރެއްވެސް ވަނީ ތަރައްގީކޮށް 2023 ވަނަ އަހަރު ޖޫން ގައި ނިންމާފައެވެ.

We are pleased to announce the inauguration of our brand-new Cargo Terminal today, marked by the esteemed presence of President Dr. Mohamed Muizz. The cargo terminal is a step into the future with state-of-the-art facilities designed to elevate cargo operations to new heights. pic.twitter.com/ZKb2ZoCCEa

— Maldives Airports Company Ltd (@MACLmedia) January 15, 2024

ވެލާނާ އިންޓަރނޭސަނަލް އެއަރޕޯޓް ތަރައްގީކުރުމުގެ މަސްރޫއުގެ ތެރޭގައި ހިމެނިގެން ތަރައްގީ ކޮށްފައިވާ އާ ކާގޯ ޓަރމިނަލަކީ ކުރީގެ ޓަރމިނަލަށްވުރެ ކާގޯ ހޭންޑްލިންގގެ މަސައްކަތް ގާތްގަނޑަކަށް ތިންގުނަ އިތުރަށް ކުރެވޭ ވަރުގެ ޓަރމިނަލެކެވެ. އެގޮތުން ކުރީގެ ބާ ޓަރމިނަލުން އަހަރަކު 50،000 ޓަނުގެ ކާގޯގެ ހިދުމަތްދެވޭ އިރު މި އާ ކާގޯ ޓަރމިނަލާއެކު ޖުމްލަ 120،000 ޓަނުގެ ކާގޯގެ ހިދުމަތް އަހަރަކު ދެވޭނެ ގާބިލުކަން ހުންނާނެއެވެ.

އާ ކާގޯ ޓަރމިނަލުގައި ކުރީގެ ޓަރމިނަލަށްވުރެ ގިނަ ވަސީލަތްތައް ގާއިމުކޮށްފައިވާއިރު އާ ޓަރމިނަލުގައި ބޭނުންކުރަނީ ތިމާވެއްޓާ ރަހުމަތްތެރި އުޅަނދެވެ. މީގެ އިތުރުން އައު ކާގޯ ޓަރމިނަލުގައި 3 ބުރިއަށް އިމާރާތްކޮށްފައިވާ އޮފީސް އިމާރާތެއް ހިމެނޭއިރު އެއަރލައިންތަކާއި ބްރޯކަރުންނަށް ހާއްސަކޮށް މިތަނުގައި 55 އޮފީހުގެ ޖާގަ ހިމެނެއެވެ.

ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ މުޙައްމަދު މުއިއްޒު، ދާދިފަހުން ވަނީ ވެލާނާ އިންޓަރނޭސަނަލް އެއަރޕޯޓް، އަހަރަކު ޖުމްލަ 25 މިލިޔަން ފަތުރުވެރިންނަށް ހިދުމަތް ދެވޭ ފެންވަރަށް ތަރައްގީކުރުމުގެ މެގަ ޕްރޮޖެކްޓް އިއުލާނު ކުރައްވާފައެވެ.

ވެލާނާ އިންޓަރނޭސަނަލް އެއަރޕޯޓުގެ އާ ކާގޯ ޓަރމިނަލް ރަސްމީގޮތުން ހުޅުވުމަށް މިއަދު ބޭއްވި ރަސްމިއްޔާތުގައި ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ ނައިބު އަލްއުސްތާޒު ޙުސައިން މުޙައްމަދު ލަޠީފާއި ސަރުކާރުގެ އިސްވެރިން ބައިވެރިވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ.

ކޮރޯމް ބޮރައުޒާގެ އިންކޮގްނިޓޯ ސެސަނުން އިންޓަނެޓް ބޭނުންކުރާއިރު، ހަރަކާތްތައް އެހެން މީހުންނަށް ނޭނގޭނެ ގޮތަށް ސިއްރުން ޕޭޖްތަކަށް ޒިޔާރަތްކޮށް ބްރައުޒް ކުރެވިދާނެ ގޮތެއްކަމަށް ގޫގުލްއިން އިސްތިހާރުކޮށް، އަދި އެކަންއޮތީ އެގޮތަށްކަމަށް ގިނަބަޔަކު ގަބޫލުވެސް ކުރެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ހަގީގަތަކީ އެއެއްނޫނެވެ.

މިއަހަރު އޮގަސްޓް މަހުތެރޭގައި ގޫގުލްގެ ބްރައުޒާ ކްރޯމްގެ އިންކޮގްނިޓޯ މޯޑުގައި ނެޓް ބޭނުންކުރާ މީހުންގެ ހަރަކާތްތައް އެ ކުންފުނިން ޓްރެކް ކުރި ކަމަށްބުނެ ގޫގުލްއާ ދެކޮޅަށް އަމިއްލަ ބަޔަކު ކެލިފޯނިޔާ ކޯޓެއްގައި ކުރި ދައުވާ ކުރިއަށް ދިޔައިރު،  ގޫގުލްއިން އެ ދައުވާއާއި ދެކޮޅުހެދި ކަމުގައިވިޔަސް ފަނޑިޔާރު އިވޯން ގޮންޒާލެސް ވިދާޅުވީ ގޫގުލް އިންކޮގްނިޓޯ ސެސަން އެއްގައި، އިންޓަނެޓް ބޭނުންކުރާ ފަރާތްތަކުގެ ހަރަކާތް ޓްރެކްކޮށް މޮނިޓަރ ކުރަން އެއްބަސްވެފަނެތް ކަމާއި، އަދި ގޫގުލްއިން އެކަން ކުރާނެކަން ސާފުކޮށް ބުނެފައިނުވާކަންވެސް ފާހަގަކުރެވޭކަމަށެވެ.

2016 ވަނަ އަހަރު ޖޫންއިން ފެށިގެން ގޫގުލްއިން، ކޮރޯމް ބްރައުޒާގެ އިންކޮގްނިޓޯ ސެސަންބޭނުން ކުރާމީހުންގެ ހަރަކާތް ބަލާ، އެމައުލޫމާތު ރައްކާކޮށް ބޭނުންކުރުމަކީ ފެޑެރަލް ވަޔަޓެޕިން އާއި ކެލިފޯނިއާ ޕްރައިވެސީ ގާނޫނާ ޚިލާފު ކަމެއް ކަމަށްބުނެ 2020 ވަނަ އަހަރު ހުށަހެޅުނު ކްލާސް އެކްޝަން އެ ދައުވާގައި، ބޮލަކަށް 5000 ޑޮލަރުގެ މަގުން ބަދަލު ނަގައިދޭން އެ ދައުވާގައިވެއެވެ.

މައްސަލަ ހުށަހެޅި ފަރާތްތަކުން ވަނީ ހެކީގެ ގޮތުގައި ގޫގުލްގެ އެތެރޭގެ އީމެއިލްތަކެއްވެސް ހުށަހަޅާފައެވެ. އިންކޮގްނިޓޯ މޯޑް މާކެޓްކޮށްފައި ވަނީ ބްރައުޒިން ހިސްޓްރީ އާއި ސައިޓް ޑޭޓާ ރައްކާކުރުން ހުއްޓުވާ ފީޗާއެއްގެ ގޮތުގައި ކަމަށް ވާތީ، ގޫގުލް އިން ވަނީ ކަސްޓަމަރުންނަށް އޮޅުވާލާ ޓްރެކިންގެ މިންވަރާ މެދު މަކަރު ހަދަފައި ކަމަށްވެސް އެ ދައުވާގައި ބުނެފައިވެއެވެ. އެ މައްސަލަ ބޭރުކޮށްލުމަށް ގޫގުލްއިން ކުރި މަސައްކަތް ނާކާމިޔާބުވިތާ ކުޑަ އިރުކޮޅެއް ފަހުން، 5،000،000 (ފަސް ބިލިއަން) ޑޮލަރުގެ ބަދަލު ދޭން އެ ކުންފުނިންވަނީ އެއްބަސްވެފައެވެ. 

މިއީ ކްރޯމް ބޮއަރުޒާގެ އިންކޮގްނިޓޯ ސެސަންތައް މޮނިޓާ ކުރާ ކަމަށް ގޫގުލްއިން އިއުތިރާފުވި އަދި މިފަދަ އެހެން ބްރައުޒާއަކުންވެސް އެފަދަ އިއުތިރާފެއްވީ ފުރަތަމަ ފަހަރުކަމަށް ރިޕޯޓުތައް ބުނެއެވެ. އަދި އެއްބަސްވެފައިވާ ގޮތަށް ބަދަލުދީ ނިންމަން އެ ކޯޓުން ފުރުސަތުދީ މައްސަލަ އަންނަ ފެބްރުއަރީ 5 އަށްވަނީ ތާވަލުކޮށްފައެވެ.

[ އިންޑަސްޓްރިއަލް ރިލޭޝަންސް ބިލްގެ ލިންކް ] [ އޮކިއުޕޭޝަނަލް ހެލްތް އެންޑް ސޭފްޓީ ބިލްގެ ލިންކް ]

މަސައްކަތުގެ މާހައުލުގެ ސަލާމަތާއި ސިއްހީ ރައްކާތެރިކަމުގެ ގާނޫނަކީ މަސައްކަތްތެރިން މަސައްކަތްކުރާ މާހައުލުގެ ސަލާމަތާއި، މަސައްކަތްތެރިންގެ ސިއްހީ ރައްކާތެރިކަމާއި، މަސައްކަތުގެ މާހައުލުގައި ހަރަކާތްތެރިވާ އެނޫންވެސް ފަރާތްތަކުގެ ސަލާމަތާއި ސިއްހީ ރައްކާތެރިކަން ކަށަވަރުކޮށްދިނުމާގުޅޭ އުސޫލުތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ގާނޫނެވެ. މިބިލު މިއަދު ތަސްދީގު ކުރެއްވި ނަމަވެސް އެ ގާނޫނަށް އަމަލު ކުރަން ފަށާނީ ގެޒެޓު ކުރާތާ ތިން މަސް ދުވަހުގެ ތެރޭގަ އެވެ.

މި ގާނޫނުގެ ދަށުން، މަސައްކަތުގެ މާހައުލުގައި ވަޒީފާއަދާކުރާ ފަރާތްތަކަށް ރައްކާތެރިނޫންނަމަ، ވަޒީފާ ދޭ ފަރާތްތައް ޖޫރިމަނާ ކުރުމަށާއި، މަސައްކަތުގެ މާހައުލުގައި ލިބޭ އަނިޔާތަކަށް ބަދަލު ހޯދުމުގެ ފުރުސަތު ފަހިކޮށްދެއެވެ. 

ކުރީ ސަރުކާރުން އިގްތިސާދީ ވަޒީރު ފައްޔާޒު އިސްމާލުގެ ބުރަ މަސައްކަތްޕުޅާއެކު އެކުލަވާލި މި ދެ ބިލު، ދިގުއިންތިޒާރަކަށްފަހު ފާސްވެ ތަސްދީގުވެގެން ދާއިރު، މަސައްކަތުގެ މާޙައުލުގެ ސަލާމަތާއި ސިއްހީ ރައްކާތެރިކަމުގެ ގާނޫނުގެ ބައެއް މަގްސަދުތަކުގެ ތެރޭގައި މަސައްކަތުގެ މާހައުލަކީ ސިއްހީގޮތުން ރައްކާތެރި މާހައުލެއްކަން ކަށަވަރުކުރުމަށްޓަކައި ހަމަހަމަ، އަދި ދެމެހެއްޓެނިވި ނިޒާމެއް ގާއިމުކޮށްފައިވާ ތަނަކަށްހެދުމާއި، މަސައްކަތުގެ މާހައުލަކީ ރައްކާތެރި ތަނަކަށް ހެދުމާއި މަސައްކަތްތެރިންނާއި މަސައްކަތްކުރުވާ ފަރާތްތަކަކީ ޒިންމާދާރު، މަސްއޫލުވެރި ފަރާތްތަކަކަށް ހެދުމަށްޓަކައި މުހިންމު ގިނަ ކަންކަން ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.

އިންޑަސްޓްރިއަލް ރިލޭޝަންސްގެ ބިލުން، ގާނޫނުއަސާސީގެ ދަށުން ލިބިދޭ މަސައްކަތްތެރިންގެ ޖަމިއްޔާތައް އުފެއްދުމާއި، އެފަދަ ޖަމިއްޔާތަކުން ހިންގާ ހަރަކާތްތަކުގައި ބައިވެރިވުމާއި ނުވުމުގެ ހައްގު ކުރިއަރުވައި އެ ހައްގުތައް ކަށަވަރުކޮށްދިނުމުގެ ގޮތުން ކުރާނެ ކަންކަން ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި މަސައްކަތްތެރިންނަށް ޖަމިއްޔާ އާއި ޓްރޭޑް ޔޫނިއަން ހެދުމުގެ ހައްގުު ލިބޭނެއެވެ. މަސައްކަތްތެރިންނާއި ވަފީޒާ ދޭ ފަރާތްތަކާ ދެމެދު ޖެހޭ މައްސަލަތައް ހައްލު ކުރާނެ ގޮތް ވެސް އެ ގާނޫނުގައި ބަޔާންކުރެވިފައި ވެއެވެ. މިބިލު ރަައީސް ތަސްދީގު ކުރެއްވުމުން، މިއަދުން ފެށިގެން 30 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ރަޖިސްޓްރާ އޮފް ޔޫނިއަންސްގެ މަގާމަށް ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ މީހަކު ހަމަޖައްސަވަން ޖެހިވަޑައިގަންނަވާނެއެވެ. ޖަމިއްޔާތަކާއި ޔޫނިއަންތައް ރަޖިސްޓްރީ ކުރުމާއި މަސައްކަތްތެރިންނާއި ވަޒީފާދޭ ފަރާތާ ދެމެދު ޖެހޭ މައްސަލަތައް ބެލުމަކީ ރަޖިސްޓްރާ އޮފް ޔޫނިއަންގެ މަސްއޫލިއްޔަތެކެވެ.

ހަމައެހެންމެ ބިލު ގާނޫނަކަށްވެ އަމަލުކުރަން ފަށާ ތާރީހުން ފެށިގެން ތިން މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި 8 މެންބަރުންގެ މައްޗަށް އެކުލެވޭ "ޓްރައިޕަރޓައިޓް އެޑްވައިޒަރީ ބޯޑު"ގެ ނަމުގައި ބޯޑެއް އުފެއްދުމާއި ހަމަ މި މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި "އިންޑަސްޓްރިއަލް ޑިސްޕިއުޓް ރިޒޮލިއުޝަން ޑިވިޒަން"ގެ ވަކި ޑިވިޒަނެއް ވަޒީފާއާ ބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލްގައި އުފެއްދުމަށްވެސް ބިލުގައި ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ.

މި ގާނޫނުގެ ދަށުން ޔޫނިއަންތައް ރަޖިސްޓްރީ ކުރުމާ ބެހޭ ގަވާއިދެއް އެކުލަވާލަންޖެހެއެވެ. ފާހަގަކޮށްލަންޖެހޭ އަނެއް ނުކުތާއަކީ، އެހެން ގާނޫނަކުން ނުވަތަ ގަވާއިދަކުން ހަދާފައިވާ ޖަމިއްޔާ ނުވަތަ ޔޫނިއަންތައް، އެ ގަވާއިދަށް އަމަލު ކުރަން ފަށާތާ ތިން މަސް ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ގަވާއިދުގެ ދަށުން އަލުން ރަޖިސްޓްރީ ކުރަންޖެހޭކަމާއި، ގަވާއިދު ނަންބަރު 2011/R-12 (ވަޒީފާދޭ ފަރާތްތަކާއި ވަޒީފާ އަދާކުރާ ފަރާތްތަކާ ދެމެދު އުފެދޭ ދެބަސްވުން ހައްލުކުރުމުގައި މުއާމަލާތްކުރުމުގެ ގަވާއިދު) އުވިގެން ދާނެކަމެވެ.

ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާ އަދި ސިފައިންގެ އެންމެ މަތީ ވެރިޔާ

ޑޮކްޓަރ މުޙައްމަދު މުޢިއްޒު، މ. ދިމްޔާތު

ނައިބު ރައީސް

އަލްއުސްތާޛު ޙުސައިން މުޙައްމަދު ލަޠީފް، ނޫވިލާގެ، ގދ. ފަރެސްމާތޮޑާ

ދިފާޢީ ވުޒާރާ

މިނިސްޓަރ އޮފް ޑިފެންސް

ޚާރިޖީ ވުޒާރާ

މިނިސްޓަރ އޮފް ފޮރިން އެފެއާޒް

ދާޚިލީ ސަލާމަތާއި ފަންނިއްޔާތާ ބެހޭ ވުޒާރާ

މިނިސްޓަރ އޮފް ހޯމްލޭންޑް ސެކިއުރިޓީ އެންޑް ޓެކްނޯލޮޖީ

މާލީ ވުޒާރާ

މިނިސްޓަރ އޮފް ފިނޭންސް

ތަޢުލީމީ ވުޒާރާ

މިނިސްޓަރ އޮފް އެޑިޔުކޭޝަން

ޞިއްޙީ ވުޒާރާ

މިނިސްޓަރ އޮފް ހެލްތް

އިޤުތިޞާދީ ތަރައްޤީއާއި ވިޔަފާރިއާ ބެހޭ ވުޒާރާ

މިނިސްޓަރ އޮފް އިކޮނޮމިކް ޑިވެލޮޕްމަންޓް އެންޑް ޓްރޭޑް

މަސްވެރިކަމާއި ކަނޑުގެ ވަސީލަތްތަކާ ބެހޭ ވުޒާރާ

މިނިސްޓަރ އޮފް ފިޝަރީޒް އެންޑް އޯޝަން ރިސޯސަސް

ބަންޑާރަ ނައިބުގެ އޮފީސް

އެޓަރނީ ޖެނެރަލް

އިސްލާމީކަންތައްތަކާ ބެހޭ ވުޒާރާ

މިނިސްޓަރ އޮފް އިސްލާމިކް އެފެއާޒް

ފަތުރުވެރިކަމާ ބެހޭ ވުޒާރާ

މިނިސްޓަރ އޮފް ޓޫރިޒަމް

އިޖުތިމާޢީ އަދި ޢާއިލީ ތަރައްޤީއާ ބެހޭ ވުޒާރާ

މިނިސްޓަރ އޮފް ސޯޝަލް އެންޑް ފެމިލީ ޑިވެލޮޕްމަންޓް

ކުޅިވަރާއި ހަށިހެޔޮކަމާ ބެހޭ ވުޒާރާ

މިނިސްޓަރ އޮފް ސްޕޯޓްސް، ފިޓްނަސް އެންޑް ރެކްރިއޭޝަން

މޫސުމީ ބަދަލުތަކާއި ތިމާވެށްޓާއި ހަކަތައާ ބެހޭ ވުޒާރާ

މިނިސްޓަރ އޮފް ކްލައިމެޓް ޗޭންޖް، އެންވަޔަރަންމަންޓް އެންޑް އެނަރޖީ

ގެދޮރުވެރިކަމާއި ބިމާއި އުމްރާނީ ތަރައްޤީއާ ބެހޭ ވުޒާރާ

މިނިސްޓަރ އޮފް ހައުސިންގ، ލޭންޑް އެންޑް އަރބަން ޑިވެލޮޕްމަންޓް

ދަތުރުފަތުރާއި މަދަނީ އުދުހުންތަކާ ބެހޭ ވުޒާރާ

މިނިސްޓަރ އޮފް ޓްރާންސްޕޯޓް އެންޑް ސިވިލް އޭވިއޭޝަން

ދިވެހިބަހާއި ސަގާފަތާއި ތަރިކައާ ބެހޭ ވުޒާރާ

މިނިސްޓަރ އޮފް ދިވެހި ލެންގުއޭޖް، ކަލްޗަރ އެންޑް ހެރިޓޭޖް

މަތީ ތަޢުލީމާއި މަސައްކަތްތެރިކަމާއި ހުނަރުތައް ތަރައްޤީކުރުމާ ބެހޭ ވުޒާރާ

މިނިސްޓަރ އޮފް ހަޔަރ އެޑިޔުކޭޝަން، ލޭބަރ އެންޑް ސްކިލްސް ޑިވެލޮޕްމަންޓް

އިމާރާތްކުރުމާއި ބިނާރާ ބެހޭ ވުޒާރާ

މިނިސްޓަރ އޮފް ކޮންސްޓްރަކްޝަން އެންޑް އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ

ދަނޑުވެރިކަމާއި ދިރޭތަކެއްޗާ ބެހޭ ވުޒާރާ

މިނިސްޓަރ އޮފް އެގްރިކަލްޗަރ އެންޑް އެނިމަލް ވެލްފެއަރ

ޒުވާނުން ބާރުވެރިކުރުވުމާއި، މަޢުލޫމާތާއި ފަންނާ ބެހޭ ވުޒާރާ

މިނިސްޓަރ އޮފް ޔޫތު އެމްޕަވަރމަންޓް، އިންފޮމޭޝަން އެންޑް އާޓްސް

ސިޓީތަކާއި އިދާރީ ދާއިރާތައް ހިންގުމާއި، އާންމު މަސައްކަތްތަކާ ބެހޭ ވުޒާރާ

މިނިސްޓަރ އޮފް ސިޓީސް، ލޯކަލް ގަވަރމަންޓް އެންޑް ޕަބްލިކް ވާރކްސް

ނޫހަކަށް ދެއްވި ބަސްދީގަތުމެއްގައިއާ ސަރުކާރުގެ އެޑިއުކޭޝަން މިނިސްޓަރު ވިދާޅުވީ ކުރީގެ ރައީސް މައުމޫން އަބްދުލް ގައްޔޫމްގެ ވެރިކަމުގައި ގަދަ 10 ހޮވަން ފެށީ އާއްމުންނަށް ތައުލީމުގެ މުހިއްމުކަން އަންގައިދޭން ކަމަށެވެ. އޭރުގެ ހާލަތަށް ބަލާއިރު، ރަށްރަށުގައި ސްކޫލުތައް ނެތުމާއި އަންހެން ކުދިން ސްކޫލަށް ނުދިއުމުގެ މައްސަލަތައް ހުއްޓަސް، މިހާރު ތައުލީމީ ދާއިރާ ބަދަލުވެފައިވާ ކަމަށެވެ.

ރާއްޖޭގެ ހުރިހާ ރަށެއްގައި ކަހަލަ ގޮތަކަށް މިހާރު ސްކޫލުތައް ހުޅުވާފައިވާއިރު އަދި އާބާދީ ކިތަންމެ ކުޑަ ވިޔަސް އެ ތަނެއްގައި ހަދަމުން އަންނަނީ ކެމްބްރިޖް އިމްތިހާނުކަން ފާހަގަކުރައްވައި މިނިސްޓަރު ވިދާޅުވީ މިހާރު މި ބާއްވާ ގޮތަށް ބޮޑެތި ރަސްމިއްޔާތުތަކުގައި އޯ ލެވެލް އަދި އޭ ލެވެލްގައި އެންމެ މޮޅެތި ދަރިވަރުންނަށް އެވޯޑު ދިނުމަކީ ގަބޫލުކުރެވޭ ކަމެއް ނޫންކަމަށެވެ.

“އަޅުގަނޑަށް ގަބޫލެއް ނުކުރެވޭ މިހާރު މިއޮތް ގޮތަކަށް، ވަރަށް ބޮޑެތި ސެރެމޯނިއަލް އިވެންޓްސްތަކެއްގެ ގޮތުގައި، ޓޮޕް އެޗީވާސް، ހައި އެޗީވާސް ސެރެމަނީ ބޭއްވުމަކީ އަޅުގަނޑު ޕާސަނަލީ، އޭޒް އަ ޕޭރެންޓް އަޅުގަނޑު ގަބޫލުކުރާ ކަމެއް ނޫން. އަދި ޓީޗަރެއްގެ ގޮތުގައި އަޅުގަނޑު މަސައްކަތްކުރިއިރު ވެސް އަޅުގަނޑު އެހާ ތާއީދުކުރި ކަމެއް ނޫން”

ޑރ. އިސްމާއީލް ޝަފީއު

“އަޅުގަނޑަށް ގަބޫލުކުރެވެނީ މި ދާއިރާގައި ކޮންމެ ވެސް ވަރަކަށް މަސައްކަތްކޮށްފައި ހުރި މީހެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން އަދި ޔުނިވާސިޓީގައި ވެސް ޓީޗާ ޓްރެއިނިންގައި އުޅެފައި ހުރި މީހެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން އަޅުގަނޑަށް ގަބޫލުކުރެވެނީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ދާއިރާގައި ހަމަ ޖެނެރަލްކޮށް މި ދާއިރާގެ އެކްސްޕާޓުން ލެވެލްގައި ހަމަ އެއްގޮތަކަށް ވެސް ތާއިދުކުރެވޭ ކަމެއް ނޫނޭ އަޅުގަނޑު ދަންނަވާލާނީ. މިއީ ހަމަ އަޅުގަނޑުމެން ވިސްނައި، ފިކުރުކުރަން ޖެހޭ ކަމެއް. (ގަދަ 10 ހޮވުމަކީ) ހުއްޓާލެވެން އޮތް ކަމުގައި ވަންޏާ ހުއްޓާލަންޖެހޭ ކަމެއް” ކަމަށް އެ ބަސްދީގަތުމުގައި މިނިސްޓަރު ވިދާޅުވި އެވެ.

ޝަފީއު ވިދާޅުވީ ތައުލީމީ ނިޒާމަށް މިހާރު ބަދަލުތައް ގެންނަން ޖެހޭ ކަމަށެވެ. ގަދަ 10 އަކީ މާ މުހިއްމު އެއްޗެއް ނޫންކަން ދަރިވަރުންނާއި ބެލެނިވެރިންނަށް ވިސްނައިދެވިއްޖެ ނަމަ އެކަން ގަބޫލުކުރާނެ ކަމަށް މިނިސްޓަރު ވިދާޅުވި އެވެ.

“ޕޮލިސީ ލެވެލްގެ ބޭފުޅުންނާ އެކު މަސައްކަތް ކުރާނަން..އަބަދު ވެސް ޗޭންޖަކީ މީހުން ރެސިސްޓްވާނެ ކަމެއް. މި ކަހަލަ ޗޭންޖެއް، ޒަމާންވީ ކަމެއް އާދަކާދައަށް ވެފައި މި އޮތީ އެއީ އެންމެ ރަނގަޅަށް ނޫން ވިޔަސް. އެހެންވީމަ، ޒަމާންވީ ކަމެއް އާދަކާދައެއްގެ ގޮތުގައި ބަދަލުވެ، އެއީ އަދި އެންމެ އެދެވޭ އާދަކާދައަށް ނޫން ކަމުގައި ވިޔަސް އެކަން ކަނޑުވާލަން ކޮންމެ ވެސް ވަރެއްގެ މަސައްކަތްތަކެއް ކުރަންވާނެ ކަމަށް އަޅުގަނޑު ގަބޫލުކުރަނީ” އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.

ގަދަ 10 ހޮވާތީ ދަރިވަރުންނަށް ވަރަށް ބޮޑެތި ޕްރެޝަރުތައް ކުރިމަތިވެ، ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމަށް އަސަރުކޮށް، ސްކޫލުތަކުގެ މެދުގައި ނުރަނގަޅު ވާދަވެރިކަމެއް އުފެދިގެންދާ ކަމަށާއި އެކަމުގެ ސަބަބުން އަޅާލުމާއި އެހީތެރިކަން އެންމެ ބޭނުންވާ ދަރިވަރުން އިމްތިހާނުން ބޭރުކޮށްލާ ކަމަށް ޝަފީއު ވިދާޅުވި އެވެ.

ގަދަ ދިހައެއް ހޮވުން ހުއްޓާލަން މީގެ ކުރިންވެސް ބޭބޭފުޅުން ވާހަކަފުޅުދައްކަވައި ނޫސްތަކުގައި ސުރުހީތައް އެޅުއްވިނަމަވެސް އެއަށް އެއްވެސް އަމަލީ ސިފައެއް ނާދެއެވެ.

އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ނެޝަނަލް އެސޯސިއެސަން އޮފް ހެޑްޓީޗަރސްގައި އިސްކޮށްހުރި ޓީޗަރ އެޑްވައިޒަރު ‘ގެއިލް ލާކިން’ އިންޒާރުދެއްވާފައިވާގޮތުން ސްކޫލް (ގެ ކްލާސްތައް) ނިމުމަށްފަހު، އޭގެފަހުން ޓިއުސަނަށް ފޮނުވައި ނުވަތަ ޓިއުސަނުގައި ދަރިވަރު ބަނދެލުމަކީ ދަރިވަރަށް ފުރައްސާރަކުރުން ނުވަތަ ‘ޗައިލްޑް އެބިއުސް’ ކަމުގައެވެ.

ގްރޭޑުތަކުގެ ދަރިވަރުންނާއި ހަމައިން އައިސް ތިން ހަތަރު އަހަރުގެ ތުއްތު ދަރިވަރުންނަށްވެސް ހަވީރާއި ރޭގަނޑުގެ ވަގުތުތަކުގައިވެސް ޓިއުސަން ދޭންޖެހޭކަމަށް ގަބޫލުކޮށް ބާރުއަޅައި ގޮތް ދޫނުކޮށް އުޅޭ މައިންބަފައިންނާއި ބެލެނިވެރިންގެ އެ ގަބޫލުކުރުންތަކާއި ނަޒަރިއްޔާއާއި ހިލާފަށް، ތައުލީމީ ދާއިރާއާއި ކުޑަކުދިންގެ ވެލްފެއާ މާހިރުންވެސް ލާކިން އެކޭ އެއްފަދައިން ތަކުރާރުކޮށް ނަސޭހަތްތެރިވެ އިންޒާރުދެމުންދާކަން ފާހަގަކޮށްލެވެއެވެ.

މަތީ ގްރޭޑްތަކުގެ ދަރިވަރުންނަށްވެސް ކޮންމެހެންވެސް ޓިއުސަން ދިނުމަށް ބައެއް ބެލެނިވެރިން ފައިވިއްދާފައިވާ ކަމުގެ ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކުރަމުން އެކަމަކީ ސްކޫލުތަކުގެ ކިޔަވައިދިނުން ބޭކާރުވެ ދަރިވަރުންގެ ސިކުނޑި ހުޅުވުންހުއްޓި ޅަފުރާގައި އެކުދިންގެ ބުއްދިތަނަވަސްވުމަށް ހުރަސް އެޅިގެންދާ ކަމެއްކަމުގައި މާހިރުން ލަފާދެއެވެ.

އުނގެނުމުގައި ނުކުޅެދުންތެރިކަން ހުންނަ ނުވަތަ އެހީތެރިކަން ބޭނުންވާ ކުދިންނަށް ޓިއުސަންގެ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމުގެ ބަދަލުގައި މިހާރު އާއްމުވަމުންދާ ކަމަކީ ޓިއުސަންދިނުމަކީ ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ، އަދި އެއާނުލައި ދަރިވަރު އުނގެނިކުރިއަރައި ނުދާނެ ކަމުގެ ވިސްނުމެވެ. މެދުމަދަރުސީ ދަރިވަރުން ޓިއުސަންގައި ބައިވެރިކުރާ މިންވަރު އަތޮޅުތެރޭގައި 27 އިންސަންތައިގައި ހުރިއިރު މާލޭ ސަރަހައްދުގައި އެމިންވަރު 41 އިންސައްތައަށްވުރެ މައްޗަށް ގޮސްފައިވާކަން ދިރާސާތަކުން ދައްކައެވެ.

ޖެހިގެން ހުރި ގޭ މީހާގެ ދަރި ނުވަތަ ރައްޓެހިމީހާގެ ދަރި ޓިއުސަން ނަގާކަން އެނގުމާއި އެކު ކަންތަކާއި ޖެހުނީއެވެ. މީސްމީޑިއާއާއި ގުރޫޕްތަކާއި ގޫގުލްކޮށްގެން ނުވަތަ ޖެހޭހާ މީހެއްގާތު އަހައިގެންވިޔަސް ކްލާހަކަށް ނުދެވެންޏާ ނުވަތަ ގެއަށް ނުގެނެވެންޏާ، އޮންލައިންކޮށްވެސް، (ނުފޯރާ ފޮތިން ފޫގަޅައިގެންވިޔަސް) ތިމާގެ ދަރިއަށް ޓިއުސަން ދޭނެ ގޮތެއް ހޯދައެވެ. މިކަންތައްގަނޑު މާލެ ސަރަހައްދުގައި އަދި މާ ބޮޑެވެ.

އަމުދުން ޓެސްޓު ދުވަސްވަރެއް ބޯމަތިވާއިރަށް މިކަންކަން ހައްދުން ނައްޓާ ހިސާބަށްގޮސް، ދަރިވަރުގެ މުޅި ދުވަސް ޓިއުސަނުގައި ބަނދެލުމުގެ ނަތީޖާއަކަށް ވެގެންދަނީ ދަރިވަރުން ހެދިބޮޑުވުމުގައި ކޮންމެހެން ބޭނުންވާ (އިޖުތިމާއީ ހަރަކާތްތަކާއި ކުޅިވަރުތަކާއި މަޖާކޮށް ގުދުރަތީ މާހައުލާއި އެމުނިއެކުވެގެން ލިއްބައިދޭ) އެހެން ހުރިހާ ކަމަކުން މަހުރޫމުވެ ސިނކުޑީގައި ތަޅެއް އެޅުވި ބުއްދިފުރިހަމަ ނުވެ، މުޖުތަމައެއްގައި އެހެންމީހުންނާއި ޖާމިނުވެ އުޅޭނެ ހެޔޮގޮތްތައްވެސް އޮޅިދިއުމެވެ.

އަދި އޭ-ފާސް ހޯދައި، މެޑައްޔާއި ތަށިހޯދުމުގެ ދަހިވެތިކަމުގައި، ސުވާލަކަށް ޖަވާބެއް ދަސްކުރުމުގެ ފަލްސަފާއަކަށް މިކަން ބަދަލުވެ، ދަސްކުރާއެއްޗެއްވެސް ހަނދާނުގައި ހަރުނުލައި، ދަސްވިއެއްޗެއްގެ މުރާދެއް، އޭގެ ‘ޕްރެކްޓިކަލް އެޕްލިކޭސަނެއް’ ވެސް ނޭނގި، ‘ބުކްވަރމް’ ތަކަކަށް ދަރިވަރުން ބަދަލުވެ، މަދަރުސީ ދައުރު ނިމި ވަޒީފާގެ މާހައުލަށް ނިކުންނައިރު ކިޔެވި އެއްޗެއްގެ ބޭނުންކުރާންވެސް ނޭނގިދިއުމެވެ.

ސްކޫލުގައި ހައެއްކަ ގަޑި އިރު ހޭދަކޮށްފައި ގެއަށް އައިސް އެއްޗެހި ބަދަލުކޮށްގެން ދާނީ ގްރުއާން ކްލާހާއި ޓިއުސަން ކްލާހާއި ކުޅިވަރުތަކަށް ގޮސް އަވަދިވެގެން ފެންވަރައިގެން ކާ ގަޑީގައި ޓެބްލެޓުން ކާޓޫނެއް ބަލައި ނިމޭއިރު އަނެއް ކޮޅުން އޮންނާނީ ކިޔަވާ ގަޑި ޖެހިފަ އެވެ. މިއީ ގްރޭޑް އެކަކުން މަތީގެ ގިނަ ކުދިންގެ ދުވަހު ތާވަލެވެ. މި ތާވަލުގެ ތެރެއަށް މަޑު މަޑުން ބޭބީ ނާސަރީ އުމުރުގެ ކުދިން ވެސް ވަންނަން ފަށައިފިއެވެ. ކިޔަވައިދިނުމުގެ ވާދަވެރިކަމުގައި ތުއްތު ކުދިންގެ ދިރިއުޅުމަށް މި ގެނެވޭ ބަދަލަކީ ކިހާ ވަރެއްގެ ބަދަލެއް ހެއްޔެވެ؟ ތުއްތު ދަރިފުޅު ޓިއުސަނަށް ފޮނުވުމާ މެދު ކިހާ ވަރަކަށް ވިސްނަވާލިންތޯއެވެ؟

ޓިއުސަން މުހިއްމުތަ؟

“ކުދިންނަށް އުނދަގޫވާ ތަކެތި، ކުއްޖާ އަށް ކުއްޖާ އަށް އެންމެ ރަނގަޅަށް ސާފު ނުވާ ނަމަ، ދަންނަ މީހެއްގެ އެހީ ހޯދާލުމަކީ ރަނގަޅު ކަމެއް. އެކަމަކު އަހަރު ފެށުނީއްސުރެ ވަކި މީހަކު ގެނެސްގެން ގަވާއިދުން ޓިއުސަން ދޭނަމަ ކުއްޖާގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށް އޮންނަ އިތުބާރު ކުޑަވެގެން ދޭ. އޭނަ އަމިއްލައަށް އެއްޗެއް އެނގިގަންނަން މަސައްކަތްކުރުން ހުއްޓާލާ،” ގިޔާސުއްދީން ސްކޫލްގެ ޕްރިންސިޕަލް ތޯހާ ސަލީމް ވިދާޅުވި އެވެ.

އެންމެ ކުޑަ އިރުއްސުރެ އަމިއްލަ އަށް ކަންކަމާ މެދު ވިސްނައި، އަމިއްލަ މަސައްކަތްތައް އަމިއްލަ އަށް ނިންމަން ދަސްކޮށްދިނުމަކީ މުހިއްމު ކަމެކެވެ. އޭރުން އެކަމުގެ ފައިދާ އެ ކުދިން ބޮޑުވުމުން ކުރާނެ އެވެ.

ނާސަރީ އުމުރު؛ ކުޅުމާއި ގުދުރަތީ މާހައުލާއި އެހެނިހެން ކަންކަން ދަސްކުރުމުގެ އުމުރު!

ދެ އަހަރާއި ފަސް އަހަރާއި ދެމެދުގެ ކުދިންނަށް އެކުދިން ސްކޫލުގައި ހޭދަކުރާ ތިން ހަތަރު ގަޑި އިރު ކިޔެވުމަށް ފުދޭނެ އެވެ. އިިތުރަށް މޮޅުކުރަން ބޭނުންވާ ނަމަ ގޭގައި އުޅޭ ވަގުތު ކުދިންނަށް ކިޔަވައިދޭން އުޅެވިދާނެ އެވެ. އެކަމަކު އެއަށްވުރެ ވެސް ބޮޑަށް މި އުމުރުގެ ކުދިންނަށް ބޭނުންވަނީ މައިންބަފައިންނާ އެކުގައި ހޭދަކުރާ ވަގުތެވެ. އަމިއްލަ އަށް ކަންކަން ހޯދައި، މާހައުލު ދަސްކުރުމުގެ ފުރުސަތެވެ. “އަޅުގަނޑަކަށް ގަބޫލެއް ނުކުރެވޭ އެހާ ތުއްތު އިރުގަ ޓިއުސަން ދޭންޖެހޭ ކަމަކަށް. މި ވަރުގެ ކުދިން ޓިއުސަނަށް ފޮނުވަނީ، އަޅުގަނޑަށް ގަބޫލުކުރެވޭ ގޮތުގަ، ގޭތެރޭގައި މައިންބަފައިންނަށް އެ ޕޭޝަންސް (ކެތްތެރިކަން) ނުހުންނާތީ. އެހެންވީމަ ދެން އޮންނަ އެންމެ ރައްކާތެރި ގޮތަކީ މީހެއްގެ ކައިރިއަށް ފޮނުވާލުން. އެއީ ފަސޭހައަކަށް ކުރެވޭ ކަމެއް ކަންނޭނގެ އޭގެ ފައިދާއަކަށް ބަލައިގެން ކުރާ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ކުރުމަށްވުރެ،” ތޯހާ ވިދާޅުވި އެވެ.

އަމިއްލައަށް ކަންކަން ކުރަން ދަސްކޮށްދޭން ޖެހޭތަ؟

މައިންބަފައިން އަބަދުވެސް ބޭނުންވާނީ ކުދިންނަށް ދަތި ނުވެ ފަސޭހަ ގޮތް ހޯދައިދޭށެވެ. އެކަމަކު ފަސޭހަ ގޮތް ހޯދައިދިނުމަކީ ކުދިންނަށް އެ ކުދިންގެ އަމިއްލަ ކަންކަން އަމިއްލަ އަށް ކުރަން ނޭނގޭ ވަރަށް ކަންކަން ފަސޭހަކޮށްދިނުން ކަމަށް ގަބޫލުކުރެވޭތޯއެވެ؟

“ކުޑަ އިރުއްސުރެ ކުއްޖާ މި ތައްޔާރުކުރަނީ އަމިއްލަ އަށް އުޅެން ދަސްކޮށްދޭން. މީގަ އަންނަ އާގިއުމަންޓަކީ، ކިޔަވައިދޭ އިރު ކުއްޖާއަށް ހުރިހާ އެއްޗެއް އޮޅުން ނުފިލައި ގޮސްދާނެ އޭ ބުނާ ތަންކޮޅު. އެކަމަކު ސްކޫލާއި އެކު އެކީގައި ޓިއުސަން ކްލާސްތައް ފެށުމަކީ ކްލާހުގައި ކުދިން ދޭ ސަމާލުކަން ވެސް ކުޑަވާ ކަމެއް. އެބަ އެނގޭ، ޓިއުސަނަށް ދިޔުމުން އެބައި ފޫބައްދާލެވޭ ކަން،” މިއީ ކުދިން ވަރަށް ބޮޑަށް ކަންނެތް ކޮށްލައި، އަމިއްލަ ޒިންމާ އާއި ދުރުކޮށްދޭ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ތޯހާ ސިފަކުރެއްވި އެވެ.

ކުއްޖާގެ ކްރިއޭޓިވް ވިސްނުމުގެ ހުނަރު ދަށްވަނީ ކީއްވެ؟

މީހަކު ބުނީމަ ބުނެދޭ އެއްޗެހި ލިޔެގެން ކިޔަވައިގެން ނިކުންނަ ކުދިންގެ ކްރިއޭޓިވް ތިންކިންގް ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެއެވެ. ކުރިއަރަމުން އަންނަ މި ޒަމާނުގައި ދިމާވާ އެންމެ ބޮޑު ގޮންޖެހުމަކީ އުފެއްދުންތެރި މޮޅު ވިސްނުން ހުންނަ މީހުން ހޯދުމެވެ. ކިތަންމެ މޮޅު މެރިޓެއް އޮތަކަސް މީހާ އަކީ އުފެއްދުންތެރި މީހަކަށް ނުވެދާނެ އެވެ. އެހެންކަމުން ސިކުނޑީގެ ބާރު ގަދަކުރަން ކުދިން ކުޑައިރު ހިތްވަރު ދެއްވުން މުހިއްމެވެ.

ކްލާހުގައި ފޯކަސް ކުރަން ހިތްވަރު ދެއްވާ!

ކްލާހުގައި ފިލާވަޅު ކަނުލައި އަޑުނޭހުމަކީ މައްސަލައެއް ނޫން ކަން ކުދިންނަށް އިހުސާސްކޮށް ނުދޭށެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އެންމެ ކުޑަ އިރުއްސުރެ ކްލާހުގައި މުދައްރިސް ފިލާވަޅު ނަގައިދޭ ވަގުތުގައި ކަނުލައި އަޑު އަހައި އޮޅުމެއް އޮތް ނަމަ އެވަގުތު އެއެއްޗެއް އޮޅުން ފިލުވުމުގެ މުހިއްމުކަމާއި މުދައްރިސްގެ ފަރާތުން އެނގެން ބޭނުން ކޮންމެ އެއްޗެއް އޮޅުންފިލުވުމަކީ ދަރިވަރުގެ ހައްގެއް ކަން ވިސްނަދެއްވާށެވެ.

"ވިސްނަދޭންވީ، ޓީޗަރުގެ ޒިންމާއެއްކަން ކުދިންނަށް އޮޅުންފިލުވައިދިނުމަކީ. އަދި ކުއްޖާގެ ހައްގެއް ކަން ތައުލީމަކީ. ހަގީގަތުގައި، ސްކޫލުތަކުން ވެސް ކުދިންނަށް މިގޮތަށް ހިތްވަރުދިނުން ވަރަށް މުހިއްމު"

-ގިޔާސުއްދީން ސްކޫލްގެ ޕްރިންސިޕަލް ތޯހާ ސަލީމް-

ކޮންމެ ކަމެއްގެ ވެސް (ކަންފަސޭހަ) ކުރުމަގެއް އޮންނާނެ އެވެ. އެކަމަކު ދިގުމަގުން އުނދަގުލާއި ހުރަސްތަކާއި އެކު ކުރާ ދަތުރުގެ މަންޒިލް މާ އުފާވެރިވާނެ އެވެ. ކުދިންނަށް އަބަދު ފަސޭހަ މަގު ދަސްކޮށްދިނުމުގެ ބަދަލުގައި އުނދަގޫ މަގު ތަޖުރިބާކުރުމުގެ ފުރުސަތު ދިނުމަކީ ވެސް މުހިއްމު ކަމެކެވެ. ވިސްނަވާލައްވާށެވެ.

މި ސެންޓަރަކީ ޒަމާނީ ޓެކްނޮލޮޖީގެ އެހީގައި ހިދުމަތްދޭ ސެންޓަރެކެވެ. ފައިސާ ޖަމާކުރާ ކައުންޓަރެއް ނެތް ނަމަވެސް، ފައިސާ ޖަމާކުރުމާއި ނެގުމުގެ ހިދުމަތް 24 ގަޑިއިރު މި ސެންޓަރުން ލިބޭނެ ކަމަށް އެ ކުންފުނިން ބުނެއެވެ.

އެކައުންޓު ހުޅުވުމުގެ ޚިދުމަތް ދެނީ އޮންލައިންކޮށް ކަމަށާއި އިންޓަނެޓް ބޭންކިންގެ ޚިދުމަތްތައް ހޯދުމަށް އެކައުންޓް ރެޖިސްޓަރކުރުންފަދަ ކަންކަން އަމިއްލައަށް ކޮށްލެވޭނެ ކަމަށް އެ ބޭންކުން ބުނެއެވެ. އަދި މީގެ އިތުރުން ބޭނުންވާނަމަ، ބޭންކުގެ އެހެނިހެން ޚިދުމަތްތަކަށް މުވައްޒަފުންގެ އެހީ ހޯދޭނެ ކަމަށްވެސް އެ ބޭންކުން ވަނީ ބުނެފައެވެ.

މި ސޭލްސް ސެންޓަރު ހުޅުވުމާއިއެކު، އެ ސަރަހައްދުގެ ރައްޔިތުން އެމްއައިބީގެ ޚިދުމަތްތަކާއި އަދި އެހެނިހެންވެސް ބޭންކަކުން ބޭނުންވާނެ ގިނަ ޚިދުމަތްތައް ހޯދަން ކޮންމެހެން މާލެ އަންނަން ނުޖެހޭނެ ކަމަށްވެސް އެބޭންކުން ވަނީ ބުނެފައެވެ.

މިއީ އެ ބޭންކުގެ އާ ތަސައްވަރުކަން ހާމަކުރަމުން އެ ބެންކުން ބުނީ މިފަދަ ޒަމާނީ ބްރާންޗްތައް ވަރަށް އަވަހަށް އދ. މަހިބަދޫ އަދި ލ. ގަމުގައި ހުޅުވާނެކަމަށެވެ. ކުރިއަށް އޮތް އަހަރު ވެސް މިފަދަ ޒަމާނީ ބްރާންޗްތައް ރާއްޖޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި ހުޅުވުމުގެ މަސައްކަތް އެ ބޭންކުން މިހާރު ވެސް ކުރަމުން އަންނަ ކަމަށް އެ ބޭންކުން ވަނީ މައުލޫމާތު ދީފައެވެ.

މި ސަރަޙައްދުގެ ހުރިހާ ރިޒޯޓުތަކާއި ޢާންމުންވެސް ކޮންމެހެން އައިސް ގޮސްވާ އެއާޕޯޓު އޮންނަ ރަށް ކަމުގައިވާ ދަރަވަންދޫގައި ބޭންކް ބްރާންޗެއް ހުޅުވުމުން، އިތުރު ދަތުރެއް ނަގައިގެން ހަމަ އެކަނި ބޭންކުގެ ޚިދުމަތް ހޯދަން 700 އާއި 1000 ރުފިޔާ އާއި ދެމެދު ޚަރަދުކޮށްގެން އޭދަފުށްޓަށް ދަތުރުނުކޮށް ދަރަވަންދޫއަށް އަންނަ ދަތުރުގައި ބޭންކުގެ ޚިދުމަތްވެސް ހޯދާލައި، އެއްދޮނުގައި ދެބުޅި ޖަހާލުމުގެ ފުރުސަތު ފަހިވެ، މިކަން ބޮޑުތަނުން ޚަރަދު ކުޑަކޮށް ކޮށްލަން ފަސޭހަވާނެކަމަށް އެސަރަޙައްދުގެ ވިޔަފާރިވެރިންނާއި ޢާންމުން ބުނަމުން ގެންދެއެވެ.

އަހަރުމެން އެންމެނަކީ ވެސް އިންސާނުންނަށް ވީތީ މީހެއްގެ ހިތުގައި ފޮރުވައި ވަންހަނާކޮށްފައިވާ އެއްވެސް އެއްޗެއް ދެނެގަތުމުގެ ބާރު އަހަރުމެންނަށް ލިބިގެނެއްނުވެއެވެ. ޚުދު ރަސޫލު ﷲ ﷺ އަށް ވެސް، އެކަލޭގެފާނުގެ އަތްޕުޅުގައި ރަސޫލުކަމުގެ ބާރު އޮތް ހިނދުގައި ވެސް މީސްތަކުންގެ ހިތްތަކުގައިވާ ތަކެތި ހޯދުމުގެ ބާރެއް ލިބިވަޑައިގެންނުވެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ﷲ ﷻ މީސްތަކުންގެ ހިތްތަކުގެ ޚަބަރު އެކަލޭގެފާނަށް ވަޙީގެ ޒަރީއާއިން އަންގަވާ ދެއްވެވިއެވެ.
ނަމަވެސް އަދުގެ މުސްލިމުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ މުނާފިގުން ދެނެގަނެ ހޯދައިގަނެ އެބައިމީހުނަށް މުނާފިގުކަމުގެ ޙުކުމް ޖެހުމަކީ އަހަރުމެންނަށް ކުރެވެނޭ ކަމެއްނޫނެވެ.
އުންމަތުގެ ޢުލަމާއިން، ހިތުގެ އީމާންކަމާއި ބޭރުގެ ޢަމަލުން މުނާފިގުކަން ދެގޮތަކަށް ސިފަކުރައްވަވައެވެ. މީގެތެރެއިން ފުރަތަމަ ގޮތަކީ މީހާ އޭނަގެ ކާފިރުކަން ހިތުގައި ވަންހަނާކޮށް ބޭރުފުށުން އޭނައަކީ މުސްލިމެއްކަމުގައި ފާޅުކުރުމެވެ. މުނާފިގުކަމުގެ މިފައްތަރުގައި ވާ މީހަކީ ޤުރުއާނުގައި އައިސްފައިވާފަދައިން (”ހަމަކަށަވަރުން މުނާފިގުން ވާހުށީ، ނަރަކައިގެ އެންމެ ދަށުވަތްގަނޑުގައެވެ.“) ވާ މީހެކެވެ. ދެވަނަ ގޮތަކީ މީހާ އޭނާގެ ހިތުގައި އީމާންތެރިކަން ވާ ޙާލު ބޭރުފުށުގެ ޢަމަލުން މުނާފިގުކަމުގެ ސިފަތައް ފެނުމެވެ.

ހިތާމައަކީ މިއަދުގެ މުސްލިމުންގެ ތެރެއިން ބޮޑުބައިގަނޑެއްގެ މީހުންނަކީ އެބައިމީހުންގެ ޢަމަލުތަކުގައި މުނާފިގުކަމުގެ ސިފަތައް އެކުލެވޭ އެފަދަ ޢަމަލުތައް ކުރަމުންދާ ބަޔަކަށްވުމެވެ. މުސްލިމެއްގެ ކިބައިގައިވާ މި މުނާފިގުކަމުގެ ޢަލާމާތްތަކަކީ އެކަމެއްގެ ސަބަބުން މުސްލިމުންގެ ކަރާމާތް ގެއްލި އިސްލާމްދީނުގެ ޙުރުމަތް ވެއްޔާމޮޑެވުނު ކަމެކެވެ.

قال رسول الله ﷺ: ” تلك صلاة المنافق: يجلس يرقب الشمس حتى إذا اصفرت وكانت بين قرني الشيطان قام فنقر أربعا لا يذكر الله فيها إلا قليلا ” . رواه مسلم

ސަލާމާއި ޞަލަވާތްލެއްވި މާތްރަސޫލާ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ:” އެއީ މުނާފިގުމީހާ ނަމާދުކުރާގޮތެވެ. އިރުއޮއްސޭތޯ ބަލަބަލާ ހުރެފައި އޮއްސެން ކައިރިވާއިރަށް އަދި ޝައިޠާނާގެ ދެދަޅައިގެ ތެރެއަށް ވަންނައިރަށް ތެދުވެ ވަރަށް އަވަސްއަވަހަށް ހަތަރު ރަކުޢަތް ކުރާނެއެވެ. އޭގައި ވަރަށް މަދުން ނޫނީ ހެޔޮ އެއްޗިއްސެއް ނުކިޔާނެއެވެ”. ﷲ ރުއްސުންލެއްވި ޞަޙާބީން މިފަދައިން ކަންތައް ކުރާމީހުން ދެކެފައިވަނީ ޢަމަލީ މުނާފިގުން ކަމުގައިއެވެ.

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُوْلُ ءَامَنَّا بِاللهِ وَبِالْيَومِ الْأخِرِ وَمَا هُمْ بِمُؤْمِنِيْنَ (البقرة: 8)
މާނައީ: “މީސްތަކުންގެ ތެރެއިން، ބައެއް މީހުން ދުލު ކޮޅުން ބުނެ އުޅެއެވެ. ‘ތިމަންމެން، މާތްﷲ އަށާއި، ޤިޔާމަތް ދުވަހަށް އީމާންވެއްޖައީމެވެ.’ އަދި އެބައިމީހުންނީ، އީމާންވެގެންވާ ބަޔަކު ކަމުގައި ނުވެއެވެ.”
الْإمَام الْقُرطُبِيِّ ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. މިއާޔަތަކީ، الْكَرَّامِيَّة، ކިޔުނު ފިރްޤާގެ ބާޠިލުކަން ހާމަވާ ދަލީލެކެވެ. މިފިރްޤާ، ނިސްބަތް ވެފާ ވަނީ، مُحَمَّد إبْن كَرَّام السَّجِسْتَانِيّ އަށެވެ. الْكَرَّامِيَّة ފިރްޤާގެ އެންމެ އިސްމީހަކީ، مُحَمَّد إبْن كَرَّام السَّجِسْتَانِيّ އެވެ. إبْن حِبَّان ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. مُحَمَّد إبْن كَرَّام السَّجِسْتَانِيّ ގެ ޢަޤީދާއަކީ، ޝަހާދަތުގެ ދެކަލިމައަށް، ދުލުން އިޤްރާރު ވުމުން، ފުދޭނެ ކަމަށެވެ. إبْن حَزم ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. مُحَمَّد إبْن كَرَّام السَّجِسْتَانِيّ ބުނަނީ، ހިތުން ޤަބޫލު ނުކުރިއަސް، ދުލުން ޝަހާދަތުގެ ދެކަލިމައަށް އިޤްރާރުވުމުން ފުދޭނެ ކަމެވެ. ހިތުގައި ކުފުރު އޮތަސް، އިޤްރާރު ވުމުން ފުދޭނެއެވެ. الْإمَام الذَّهَبِيّ ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. مُحَمَّد إبْن كَرَّام السَّجِسْتَانِيّ ގެ މިޢަޤީދާއަކީ، މުނާފިގުންގެ ޢަޤީދާއެވެ.

الْكَرَّامِيَّة ފިރްޤާގެ ޢަޤީދާއަކީ، ހިތުން ޤަބޫލުނުކުރިއަސް، ދުލުން ޝަހާދަތުގެ ދެކަލިމައަށް އިޤްރާރުވުމުން، މުއުމިނަކަށް ވެވުނީ ކަމުގައެވެ. ނަމަވެސް، އިސްވެދިޔަ އާޔަތުގައި އެވަނީ، ހިތުން ޤަބޫލުނުކޮށް، ހަމައެކަނި ދުލުން އިޤުރާރުވާ މީހުންގެ އީމާންކަން ނަފީކޮށްފައެވެ. އެބަހީ އެފަދަ، މީހުންނަކީ މުއުމިނުގެ ތެރެއިން ވާ ބައެއް ނޫންކަން އަންގަވާފައެވެ. ވީމާ مُحَمَّد إبْن كَرَّام السَّجِسْتَانِيّ އާއި، އޭނާއަށް ތަބަޢަވާ މީހުން، އެވަނީ މުނާފިގުންގެ މަގު ޚިޔާރުކޮށްފައެވެ. އަދި އެފަދަ މީހުންނަކީ، އަބާއްޖަވެރިންނެވެ.

އެފަދަ މީހުންނަށް، އެބަހީ މުނާފިގުންނަށް، މިނަން ދެވުނީ، އެމީހުންގެ ހިތުތެރޭގައި ވާގޮތް، ނޫން ގޮތެއް ފާޅު ކުރާތީއެވެ. މިފަދަ މީހުންގެ ވާހަކަ، ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި، ބަޔާން ކުރައްވާފައިވަނީ އަންނަނިވި ފަދައިންނެވެ.

إذَا جَاءَكَ الْمُنَافِقُونَ قَالُواْ نَشْهَدُ إنَّكَ لَرَسُولُ اللهِ وَاللهُ يَعْلَمُ إنَّكَ لَرَسُولُهُ وَاللهُ يَشْهَدُ إنَّ الْمُنَافِقِيْنَ لَكَاذِبُوْنَ (المنافقون: 1)
މާނައީ: “ކަލޭގެފާނުންގެ އަރިހަށް، މުނާފިގުން އަތުވެއްޖެނަމަ، އެމީހުން ބުނެއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ކަލޭގެފާނަކީ މާތް ﷲގެ ރަސޫލާކަމަށް ތިމަންމެން ހެކިވަމުއެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން، ކަލޭގެފާނަކީ މާތްﷲގެ ރަސޫލާކަން މާތް ﷲ ދެނެވޮޑިގެންވެއެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން، މުނާފިގުން އެހަދަނީ، ދޮގުކަމަށް މާތްﷲ ހެކިވެ ވޮޑިގަންނަވައެވެ.”

މުނާފިގުންގެ ބައެއް ޞިފަތައް:

1. ނަމާދަށް ހުންނައިރު ކަންނެތް ކަމާއިއެކު ހުރުން

2. މަދުންނޫނީ މާތްﷲ ހަނދުމަ ނުކުރުން

މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވަނީ؛

إنَّ الْمُنَافِقُونَ يُخَادِعُونَ اللهَ وَهُوَ خَادِعُهُمْ وَإذَا قَامُواْ إلَي الصَّلوةِ قَامُواْ كُسَالَي يُرَآءُوْنَ النَّاسَ وَلاَ يَذْكُرُوْنَ اللهَ قَلِيْلاً (النساء: 142)

މާނައީ: “ހަމަކަށަވަރުން، މުނާފިގުން (އެމީހުން ހިތުން) މާތް ﷲއަށް އޮޅުވާލައެވެ. ނުވަތަ މަކަރު ހަދައެވެ. އެއީ އެބައިމީހުންގެ އޮޅުވުންތަކުގެ ނުވަތަ މަކަރުގެ ޖަޒާ އެމީހުންނަށް އެކަލާނގެ ދެއްވާ ޙާލުގައެވެ. އަދި އެމީހުން ނަމާދަށް ތެދުވާއިރު، މީސްތަކުންނަށް ކަން ދައްކަމުން ކަންނެތް ކަމާއިއެކުގައި ތެދުވެއެވެ. އަދި މަދުން މެނުވީ އެބައިމީހުން މާތްﷲގެ މަތިން ހަނދުމަނުކުރެއެވެ.”

3. މާތްﷲ ގެ މަގުގައި ނުރުހި ތިބެ ހޭދަކުރުން

މާތްﷲ ވަޙީކުރެއްވީ؛

وَلاَ يَأتُوْنَ الصَّلوةَ إلاّ وَهُمْ كُسَالَي وَلاَ يُنْفِقُوْنَ إلاَّ وَهُمْ كَارِهُوْنَ (التوبة: 54)
މާނައީ: “އެބައިމީހުން ކަންނެތް ބަޔަކު ކަމުގައި ވެގެން ތިބެ މެނުވީ ނަމާދަކަށް ނާދެއެވެ. އަދި ނުރުހި ތިބެގެންވާ ބަޔަކު ކަމުގައި ތިބެ މެނުވީ ހޭދައެއް ނުކުރެއެވެ.”

4. ނުބައި ކަންތަކަށް ބާރުއެޅުން

މާތްﷲ ވަޙީކުރެއްވީ؛

الْمُنَافِقُونَ وَالْمُنَافِقَاتً بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍ يَأمُرُوْنَ بِالْمُنْكَرِ وَيَنْهَونَ عَنِ الْمَعْرُوف (التوبة: 67)
މާނައީ: “މުނާފިގު ފިރިހެނުންނާއި، މުނާފިގު އަންހެނުންނަކީ އެއްބަޔެކެވެ. އެބައިމީހުން ނުބައި ކަންތަކަށް އަމުރު ކުރެއެވެ. އަދި ހެޔޮ ކަންތައް ނަހީކުރެއެވެ.”

5. އަމާނާތަށް ޚިޔާނަތްތެރިވުން

6. ދޮގު ހެދުން

7. ޢަހުދާއި ޚިލާފުވުން

8. ޒުވާބު ކުރާއިރު ހަޑި އެއްޗެތި ކިއުން

ޢަބްދުﷲ އިބްނު ޢުމަރު ރިވާކުރެއްވިއެވެ. “ހަމަކަށަވަރުން، ކީރިތި ރަސޫލާ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. “ހަތަރު ޞިފަ ހުރި މީހަކީ، ފައްކާ މުނާފިޤެކެވެ. އަދި އެމީހެއްގެ ގައިގާ އޭގެ ތެރެއިން އެއް ޞިފަ ހުރި މީހާވެސް، އެދޫނުކުރާހާ ހިނދަކު، އޭނާއަކީވެސް، މުނާފިގުންގެ ޞިފައެއް ހުރި މީހެކެވެ. އަމާނާތަށް ޚިޔާނަތްތެރިވުމާއި، ވާހަކަ ދައްކާއިރު ދޮގު ހެދުމާއި، ކުރެވިފައިވާ ޢަހްދާއި ޚިލާފުވުމާއި، އަދި ޒުވާބުކުރާއިރު ހަޑި އެއްޗެހި ކިޔުމެވެ.” (ބުޚާރީ: 34)

9. ވަޢުދާ ޚިލާފްވުން

މާތްﷲ ރުއްސުންލެއްވި އަބޫހުރައިރާގެ އަރިހުން ރިވާ ވެގެންވެއެވެ. “ހަމަކަށަވަރުން އިތުރު އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. “މުނާފިގުންގެ ޢަލާމާތަކީ ތިނެކެވެ. ވާހަކަ ދައްކާއިރު ދޮގު ހެދުމާއި، އަމާނާތަށް ޚިޔާނަތްތެރިވުމާއި، އަދި ވަޢުދާއި ޚިލާފުވުމެވެ.” (ބުޚާރީ: 2682)

10. ޢިޝާ ނަމާދާއި ފަތިސް ނަމާދު ބުރަވުން

މާތް ﷲ ރުއްސުންލެއްވި އަބޫ ހުރައިރާގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ. “ރަސޫލުﷲ ގެފާނު ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. “މުނާފިގުންނަށް ޢިޝާ ނަމާދާއި ފަތިސް ނަމާދަށްވުރެ ބުރަ ނަމާދެއް ނުވެއެވެ. އެމީހުންނަށް، އެދެނަމާދުގެ ޘަވާބު އެނގޭނަމަ، ފިރުކެމުން ފިރުކެމުން އަންނަން ޖެހުނު ކަމުގައި ވިޔަސް، އެ ދެނަމާދަށް ޙާޟިރު ވާނެތެވެ.” (ބުޚާރީ: 657)

11. އަންޞާރު ބޭކަލުންނަށް ނަފްރަތް ކުރުން

މާތް ﷲ ރުއްސުންލެއްވި އަލް ބަރާއުގެ އަރިހުން ރިވާ ވެގެންވެއެވެ. “ރަސޫލުﷲ ގެފާނު ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. “އަންޞާރު ބޭކަލުންދެކެ ލޯބިވާނީ ހަމައެކަނި މުއުމިންނެވެ. އަދި އެބޭކަލުންނަށް ނަފްރަތް ކުރާނީ ހަމައެކަނި މުނާފިގުންނެވެ.” (ބުޚާރީ: 3783)

12. ޤަޞްދުގައި، ޢަޞްރު ނަމާދު ލަސްކޮށް އެނަމާދު ހަލުވި ކަމާއިއެކު ކުރުން

އަލްޢަލާއު އިބްނު ޢަބްދުއްދިރްހަމް ރިވާކުރެއްވިއެވެ. މެންދުރު ނަމާދު ކުރުމަށްފަހު، އެކަލޭގެފާނު އަނަސް އިބްނު މާލިކުގެ، ބަޞަރާގައި ހުރިގެއަށް (އަނަސްގެފާނުންގެ އަރިހަށް) ވަދެވަޑައިގަތެވެ. އަނަސްގެފާނުގެ ގެކޮޅު ހުންނަނީ މިސްކިތް ކައިރީގައި އެވެ. “ތިމަންމެން، އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހަށް ވަނުމުން، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. “ތިޔަބައިމީހުން، ޢަޞްރު ނަމާދު ކޮށްފިންތޯއެވެ؟” ތިމަންމެން އެކަލޭގެފާނަށް ދެންނެވީމެވެ. “ތިމަންމެން މެންދުރު ނަމާދު ކުރީ ދެންމެއަކުއެވެ.” އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. “ޢަޞްރު ނަމާދު ކުރާށެވެ!” ތިމަންމެން، ތެދުވެ ޢަޞްރު ނަމާދު ކޮށްފީމެވެ. ތިމަންމެން ނަމާދުކޮށް ނިމުމުން، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. “ތިމަންކަލޭގެފާނު، ރަސޫލުﷲ ﷺ ޙަދީޘްކުރައްވަނިކޮށް އަޑުއެއްސެވީމެވެ. “އެއީ މުނާފިގުން ނަމާދު ކުރާ ގޮތެވެ. އެމީހުން، ނަމާދުނުކޮށް ތިބޭހުށީ، އިރަށް ބަލަބަލައެވެ. ދެން އިރު، ޝައިޠާނާގެ ދެދަޅު ދެމެދުން އޮއްސެން ކައިރިވުމުން، ތެދުވެ ދޫނި ތުންތަޅާ ފަދައިން، އަވަސް އަވަހަށް ހަތަރު ރަކުޢަތް ކޮށްލައެވެ. އަދި، އެނަމާދުގައި، މަދުން މެނުވީ މާތްﷲ ހަނދުމައެއް ނުކުރެތެވެ.” (މުސްލިމް: [1412] 195 (622)

13. ޢަލީގެފާނަށް ނަފްރަތްކުރުން

މާތްﷲ ރުއްސުންލެއްވި ޢަލީގެފާނުގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ. “ރަސޫލުﷲގެފާނު، ތިމަން ކަލޭގެފާނަށް ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. “ކަލޭގެފާނު ދެކެ ލޯބިވާނީ، ހަމައެކަނި މުއުމިނުންނެވެ. އަދި ކަލޭގެފާނު ދެކެ ނަފްރަތްކުރާނީ، ހަމައެކަނި މުނާފިގުންނެވެ.” (ތިރްމިޛީ: 3736، އަލްއިމާމް ތިރްމިޛީ މިއީ ޞަޙީޙް ޙަދީޘެއްކަމަށް ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ.)

بَشِّرِ الْمُنَافِقِيْنَ بِأنَّ لَهُمْ عَذَابًا ألِيْمًا (النساء: 138)
މާނައީ: “ހަމަކަށަވަރުން، މުނާފިގުންނަށް، ވޭންދެނިވި ޢަޛާބު ހުރި ކަމުގެ އުފާވެރި ޚަބަރު ދެއްވާށެވެ.” މީގެ މުރާދަކީ، ބިރުވެރި ޚަބަރު ދެއްވާށެވެ. މިއީ، ޢަރަބިން ބޭނުންކޮށް އުޅޭ އުސްލޫބެކެވެ. ބަލާޣާތުގެ ޢިލްމުގައި، އިސްތިޢާރާގެ ބައިތަކެއް ވެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި، الْعِنَادِيَّةއެވެ ކިޔުނު ބައެއްވެއެވެ. އެބައިގާ التَّهَكُّمِيَّة އަދި التَّمْلِيْحِيَّة އޭ ކިޔުނު ބައެއްވެއެވެ. މިބައި މާނަ ކުރާއިރު، މާނަ ކުރަނީ، އެބޭނުން ކުރެވިފައިވާ ލަފްޒުގެ އިދިކޮޅު މާނައެވެ. މިއީ ދިވެހި ބަހުގައިވެސް، ބޭނުން ކުރެވޭ އުސްލޫބެކެވެ. މިސާލަކަށް، މީހަކު ގޯސްކަމެއް ކުރުމުން، އެމީހަކާ ދިމާއަށް ބުނެއެވެ. “ކަލޭ ތިކުރަނީ ވަރަށް ރަނގަޅު ކަމެކެވެ.” މުރާދަކީ ގޯސް ކަމެކެވެ.

މާތް ﷲ ކީރިތި ޤަރުއާނުގައި، މުނާފިގުންނަށް ޤިޔާމަތް ދުވަހު ދެއްވާނެ ޖަޒާ، ބަޔާން ކުރައްވަމުން ވަޙީ ކުރެއްވިއެވެ.

إنَّ الْمُنَافِقِيْنَ فِي الدَّرْكِ الْأسْفَلِ مِنَ النَّارِ وَلَنْ تَجِدَ لَهُمْ نَصِيْرًا (النساء: 145)
މާނައީ: “ހަމަކަށަވަރުން، މުނާފިގުންވާ ހުށީ ނަރަކައިގެ އެންމެ އަޑީ ބައިގައެވެ. އެބައިމީހުންނަށް އެހީތެރިވާނޭ އެއްވެސް ފަރާތެއް ކަލޭގެފާނު ދެކެވަޑައި ނުގަންނަވާނޫއެވެ.”

މިއީ އެމީހުންނާއި ބެހޭ ގޮތުން، އައިސްފައިވާ ވަޢީދުގެ ބަސްފުޅެކެވެ. މުނާފިގުންގެ އިސްމީހަކީ ޢަބްދުﷲ އިބްނު އުބައްޔުއެވެ. ޙުޛައިފަތުގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. “ރަސޫލުﷲ ﷺ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. “މިލަފްޒު ނިސްބަތްވާ މީހުންގެ ތެރޭގައި، ބާރަ މުނާފިގުންވެއެވެ. އޭގެ ތެރެއިން، އަށް މީހުންނަށް، އެއްގޮތަކަށްވެސް ސުވަރުގެއަކަށް ނުވަދެވޭ ހުއްޓެވެ.” (މުސްލިމް: [7035] 9 (2779) )

އަނަސްގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. “ރަސޫލުﷲ ގެފާނު ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. “ދައްޖާލު އަރައިގެން އައިސް، މަދީނާގެ އެއްފަރާތުގައި މަޑުކޮށްލާނެތެވެ. ދެން މަދީނާ، ތިންފަހަރު ހެލިގެން ދާހުއްޓެވެ. އެހިނދު ހުރިހާ ކާފިރުންނާއި މުނާފިގުން މަދީނާއިން ނުކުންނާނެތެވެ.” (ބުޚާރީ: 7124)

ޢަބްދުﷲ އިބްނު ޢަމްރުގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ. “ރަސޫލުﷲ ﷺ ޙަދީޘްކުރައްވަނިކޮށް ތިމަންކަލޭގެފާނު އަޑު އެއްސެވީމެވެ. “ތިމަންކަލޭގެފާނުންގެ އުއްމަތުގެ ގިނަ މުނާފިގުންނަކީ، ޤާރީވެރިންނެވެ.” މިޙަދީޘްގެ ރާވީންނަކީ ޘިޤަތުގެ ވެރި ބޭކަލުންކަމަށް الْهَيْثَمِيّ ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. شُعَيْب الْأرنَاؤوط ވެސް، މިއީ ޞަޙީޙް ޙަދީޘެއް ކަމަށް ވިދާޅުވެއެވެ. (އަޙްމަދު: 6633)

يُخَادِعُونَ اللهَ وَالَّذِيْنَ ءَامَنُواْ وَمَا يَخْدَعُوْنَ إلاَّ أنْفُسَهُمْ وَمَا يَشْعُرُوْنَ (البقرة:9)
މާނައީ: “އެބައިމީހުން މާތްﷲއަށް މަކަރު ހަދައެވެ. އަދި އެމީހުން އީމާންވި މީސްތަކުންނަށް މަކަރު ހަދައެވެ. އެމީހުން ހަދާ މަކަރުގެ އަދަބު ނުވަތަ ޖަޒާ ލިބޭ ހުށީ ހަމައެކަނި އެމީހުންނަށެވެ. އަދި އެބައިމީހުންނަށް އެކަން ނޭނގެނީއެވެ.”

يُخَادِعُونَ اللهَ وَالَّذِيْنَ ءَامَنُواْ: އެމީހުން (އެބަހީ މުނާފިގުން)، އެމީހުންގެ ހިތުން މާތްﷲ އަށް މަކަރު ހަދައެވެ. الْإمَام الْقُرطُبِيِّ ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. “ބަހުގެ އަހުލުވެރިން ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. ‘ޢަރަބި ބަހުގައި الْخَدَعُ ގެ މާނައަކީ، الْفَسَاد އެވެ.’ ” الْإمَام الْقُرطُبِيِّ ވިދާޅުފައިވަނީ މި އާޔަތުގެ މުރާދަކީ، “އެމީހުން (އެބަހީ މުނާފިގުން) އެމީހުންގެ އީމާންތެރިކަމާއި ޢަމަލުތަކުގައި ދެއްކުންތެރިކަން ހިމެނިފައިވުމުން، ފާސިދު ވެދެއެވެ. އެބަހީ ބޭކާރުވެދެއެވެ.

"އިންސާނަކަށް ޤަނާޢަ (ލިބުނު މިންވަރަށް ރުހިގަތުމުގެ) ގެ ސިފަ ލިބިއްޖެ ހިނދުގައި އޭނާއަކީ މުއްސަންޖެއްގެ ގޮތުގައިވެއެވެ. އަދި ހިތް ތަނަވަސް މީހެއްގެ ގޮތުގައިވެ އެހެން މީހުންނަށް އޭނާގެ ނަޟަރު ނުހުއްޓޭނެ އެވެ. މިކަމުގެ މައްޗަށް ދަލީލުކޮށްދެނީ ސުވަރުގޭގެ އަހުލުވެރިންގެ ނިޢުމަތްތައް ފުރިހަމަވެގެންވާކަން ބަޔާންވެފައިވާ ގޮތުންނެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އެބައިމީހުން ﴿لاَيَبْغُون عَنها حِولا﴾ “އެބައިމީހުން އެތަންފިޔަވައި، އެހެންފަރާތަކަށް އެނބުރި ދިއުމަށް ނޭދޭނެ އެވެ."

العَلاَّمَة محمد بن صالح العثَيمين  رحمه الله

އެތަނުގައިވާ އެންމެ ދަށުދަރަޖައިން ނިޢުމަތްލިބޭ މިހާވެސް އެތަން ދޫކޮށް އެހެންތަނަކަށް ދިއުމަށް ބޭނުމެއް ނުވާނެއެވެ. އަދި ސުވަރުގޭގައި އޭނާއަށްވުރެ ނިޢުމަތުގައި އުޅޭ އެހެން މީހަކު ވާކަމަކަށް ނުދެކޭނެއެވެ. ފަހެ، މިއީ ﷲ އެ އިލާހުގެ އަޅުތަކުންނަށް ދެއްވާ ނިޢުމަތްތަކުގެ ތެރެއިން ނިޢުމަތެކެވެ.

އޭނާއަށް ޤަނާޢަ (ލިބުނު މިންވަރަށް ރުހިގަތުމަށް) ﷲ ތަޥްފީޤު ދެއްވި އެވެ. އެއީ އޭނާ ގެދޮރު ކަމުގައިވީނަމަވެސް، ނުވަތަ އޭނާގެ ފޭރާމުގައި ނުވަތަ އޭނާގެ ސަވާރީ ނުވަތަ އޭނާގެ ދަރިންކަމުގައިވީނަމަވެސް އެވެ. އެހެނަސް އޭނާގެ ހިތުން ޤަނާޢަ (ލިބުނު މިންވަރަށް ރުހިގަތުން) ގެއްލިއްޖެ ހިނދުގައި އޭނާއަކީ ފަޤީރެއް ކަމުގައިވެ އެވެ.

ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ.  يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُلُوا مِن طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَاشْكُرُوا لِلَّهِ إِن كُنتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ   (البقرة 172)
މާނައީ: “އޭ އީމާންވެއްޖެ މީސްތަކުންނޭވެ! ތިމަންއިލާހު ތިޔަބައިމީހުންނަށް ދެއްވި ރަނގަޅު ތަކެތިން ތިޔަބައިމީހުން ކައިއުޅޭށެވެ! އަދި ތިޔަބައިމީހުން ހަމައެކަނި اللَّهއަށް އަޅުކަންކުރާ ކަމުގައިވާނަމަ،  އެކަލާނގެއަށް ޝުކުރުވެރިވާށެވެ.”

ނިޢުމަތް ތަކަށް ޝުކުރުވެރިވުމަކީ އެނިޢުމަތް ދެއްވިފަރާތް ހަނދުމަކޮށް އެއިލާހަށް ޘަނާ ކިޔައި އެނިޢުމަތުގެ ބޭނުން އެއިލާހު ރުހިވޮޑިގެންވާ ގޮތުގައި ހިފުމެވެ. މުދަލަށް ޝުކުރުވެރިވުމަކީ އެހެން ބައެއްގެ ހައްޤުތަކެއް އެ މުދަލުގައި ވާކަން ޤަބޫލު ކޮށް އެބައިމީހުނަށް އެ ހައްޤުތައް އަދާ ކުރުމެވެ.

ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީ ކުރެއްވިއެވެ. وَفِي أَمْوَالِهِمْ حَقٌّ لِّلسَّائِلِ وَالْمَحْرُومِ (الذاريات 19)
މާނައީ :” ސަލާމް ޖަހާ މީހުންނާއި މުދަލުން މަޙްރޫމް ވެފައިވާ ނިކަމެތީންގެ ޙައްޤު ތަކެއް އެބައިމީހުންގެ މުދަލުގައި ވެއެވެ.”

މުދާ ދެއްވި ފަރާތަށް ޝުކުރުވެރި ވުމަކީ  އެމުދަލުން އިސްރާފް ނުކުރުމެވެ.  ﷲ ގެ މަގުގައި އެއިލާހުގެ ދީން މަތިވެރިކުރުމަށް އެމުދާ ހޭދަކުރުމެވެ. لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ وَلَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذَابِي لَشَدِيدٌ (إبراهيم7)
މާނައީ:” ތިޔަބައި މީހުން ޝުކުރު ކޮށްފިނަމަ ތިމަން އިލާހު ތިޔަބައިމީހުންނަށް އިތުރު ކޮށްދެއްވާހުށީމެވެ. އަދި ތިޔަބައި މީހުން (އެ ނިޢުމަތްތަކަށް) ކުފުރުވެރި ވެއްޖެނަމަ ދަންނާށެވެ!  ތިމަންއިލާހުގެ ޢަޛާބު ގަދަފަދަ ވެގެންވާކަން ކަށަވަރެވެ.”

ﷲ ތަޢާލާގެ ރަޙްމަތުގެ ތަނަވަސްކަން އިޙްސާސް ކުރެވޭނީ އެކަލާނގެ އަހަރެމެންނަށް ދެއްވާފައިވާ ގިނަގުނަ ނިޢުމަތްތަކުގެ ތެރެއިން ނިޢުމަތެއް ފިލާ ދިޔުމުންނެވެ. ލޯފަންމީހަކަށް ފެނުމުގެ ނިޢުމަތުގެ ބޮޑުކަން އިޙްސާސް ކުރެވޭނެއެވެ. ބީރު މީހަކަށް އަޑުއިވުމުގެ ނިޢުމަތުގެ ބޮޑުކަން އިޙްސާސް ކުރެވޭނެއެވެ. މަންމަން މީހަކަށް ވާހަކަދެއްކުމުގެ ނިޢުމަތުގެ ބޮޑުކަން އިޙްސާސް ކުރެވޭނެއެވެ. ބަލިވުމުން ފުރިހަމަ ޞިއްޙަތެއްގެ ބޭނުންތެރިކަން އިޙްސާސް ކުރެވޭނެއެވެ.

އެންމެ މޭވާއެއްގެ ބަދަލުގައި އެކިކުލައިގެ އެކި ރަހަތަކުގެ ތަފާތު އެތައް ސަތޭކަ މޭވާއެއް އަހަރެމެންނަށްޓަކައި ދުނިޔޭގައި ލައްވާފައިވާ ކަމާއިމެދު ފިކުރުކޮށްލައްވާށެވެ. ގަސް ގަހާގެހި އަހަރެމެންނަށްޓަކައި ބިމުން ފެޅުއްވިއެވެ. އޭގެ ޒަރިއްޔާއިން ގުނާ އަދަދު ނުކުރެވޭނޭހާ މޭވާތަކުގެ އިތުރުން ތަރުކާރީއާއި އެތައްބައިވަރު ކާނާގެ ބާވަތްތައްލެއްވިއެވެ. ދަތުރުފަތުރު ކުރުމަށްޓަކައި ކަނޑުގައާއި އެއްގަމުގައި ދުއްވާނޭ އުޅަނދުތައް ތައްޔާރުކުރެވޭނޭ ވަސީލަތްތައް ލެއްވިއެވެ.

އަހަރެމެންނަށްޓަކައި އުޑުން ވާރޭފެން ވެއްސެވިއެވެ. އަހަރެމެން އޭގޭން ފައިދާހޯދައި ކައިބޮއި ހެދުމަށްޓަކައި ކަނޑާއި އެއްގަމުގައި ތަފާތު ޖަނަވާރުތައްލެއްވިއެވެ. ރޭދުވާ ތަފާތު ވާނޭގޮތުގައި ލެއްވިއެވެ. ރޭގަނޑު އެއީ އަހަރެމެންނަށްޓަކައި ނިވަލެއްކަމުގައި ލެއްވިއެވެ. ނިދި އެއީ އަރާމު ލިއްބައިދޭ އެއްޗެއް ކަމުގައި ލެއްވިއެވެ. ދުވާލު އެއީ ތަފާތު މަސައްކަތްތައްކޮށް ހިތްހަމަޖެހުން ހޯދޭ ފަދަ ވަޤުތެއް ކަމުގައިލެއްވިއެވެ.

އަހަރެމެންނަށްޓަކައި އަނބިންނާއި ފިރީން ލެއްވިއެވެ. އެއިލާހުގެ ރަޙްމަތް ފުޅުން އަހަރެމެންގެ ލޮލުގެ ފިނިކަންކަމުގައި އަހަރެމެންގެ ދަރިން ލެއްވިއެވެ. އަހަރެމެންނަށް ޓަކައި މައިންބަފައިންގެ ހިތުގައި ރަޙުމާއި އޯގާތެރިކަން އެއިލާހު ލެއްވިއެވެ.

މި ހުރިހާ ނިޢުމަތްތަކަށްވުރެ ބޮޑު ނިޢުމަތެއް ﷲ ތަޢާލާގެ އޯގާވަންތަކަމުން އަހަރެމެންނަށް ދެއްވާފައި ވެއެވެ. އެއީ ޙިދާޔަތުގެ ނިޢުމަތެވެ. އިސްލާމްދީނުގެ ނިޢުމަތެވެ. އީމާން ކަމުގެ ނިޢުމަތެވެ. އެއިލާހުގެ އަމުރުފުޅުތަކަށް ކިޔަމަންތެރި ވެ ނަހީތަކުން ދުރުވެތިބެ އަބަދުވެސް ލިބޭ މިންވަރަށް ޝުކުރުވެރިވެ ހިތްހަމަޖެހިގެން މިދުނިޔޭގެ ކުރު ޙަޔާތް ވޭތުކުރާށެވެ. ދެ ދުނިޔޭގައިވެސް އުފާވެރިކަން އޮތީ މިމަގުންނެވެ.

މި ރިޒޯޓު ތަރައްގީކޮށްފައިވަނީ 6 އޭޕްރިލް 2014ގައި 50 އަހަރަށް ލީސްކޮށްފައިވާ 39.4 ހެކްޓަރުގެ ޅ.މާބިންހުރާ އަދި އޭގެ ފަހުން 24 ޖުލައި 2014ގައި، މާބިންހުރަޔާއި އެއްފަޅެއްގައި އޮތް 5.7 ހެކްޓަރުގެ ޅ.ދެރުއްފިނޮޅު، 50 އަހަރަށް ނަގައި، ދިގު ފާލަމަކުން މި ދެރަށް ގުޅާލައިގެންނެވެ.

މިއީ މަޑިވަރު ޑޮމެސްޓިކް އެއާޕޯޓުން ފުރައިގެން ލޯންޗުގައި 40 މިނެޓުން ދެވޭ ރިސޯޓެކެވެ. އަދި ވެލާނާ އިންޓަނޭޝަނަލް އެއަރޕޯޓުން ފުރައިގެން މަޑިވަރު އެއަރޕޯޓަށް ދެވޭނީ 35 މިނެޓުންނެވެ.

މާބިންހުރާގައި 202 ކޮޓަރި އަދި ދެރުއްފިނޮޅުގައި 88 ކޮޓަރި އަޅާފައިވެއެވެ. އެއީ 110 ބީޗު ވިލާ އާއި 90 ބީޗް ޕޫލް ވިލާ އަދި 70 ވޯޓާ ޕޫލް ވިލާއެވެ. މީގެ އިތުރުން މި ރިސޯޓްގައި 2 ސްޕާ، 4 ބާ އަދި 4 ރެސްޓޯރެންޓްވެސް ތަރައްގީކޮށްފައި ވެއެވެ.

ކުޑަކުދިންނަށް ހާއްސަ ކިޑްސް ކްލަބެއްގެ އިތުރުން ދެ އިންފިނިޓީ ޕޫލާއި ސަރފް ސްކޫލެއް ގާއިމްކޮށް، ވޯޓާ ސްޕޯޓްސްގެ ތަފާތު ކުޅިވަރު ކުޅެވޭނެ އިންތިޒާމްތައްވެސް ވަނީ ހަމަޖައްސައިފައެވެ.

މިއީކްރައުން އެންޑް ޗަންޕާ ރިޒޯޓްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑުން އެންމެ ފަހުން ފެށި އެ ކުންފުނީގެ 10 ވަނަ ވިޔަފާރި ހަރަކާތެވެ.

ޞަލާހުއްދީންގެ މަންމާފުޅަކީދަރަވަންދޫ ޙުސައިން އެދުރުކަލޭފާނުގެ ޒަކަރިއްޔާކަލޭފާނުގެ މުސާކަލޭފާނުގެ، ދަރަވަންދޫގޭ ތުއްތު މަނިކެ އެވެ. ޞަލާހުއްދީނު ކިޔަވައިވިދާޅުވީ ދިވެހިރާއްޖެއިންނެވެ. އޭރު ރާއްޖޭގައި ތިއްބެވި އެންމެ ބޮޑެތި ޢިލްމުވެރިންގެ އަރިހުންނެވެ. ޞަލާހުއްދީންގެ ފުރަތަމަ އުސްތާޒަކީ އަލްފަޤީހު އިބްރާހީމް ބިން ޙުސައިން ތަކުރުފާނު (އައްޑު މީދޫ އައިސާބީ ގެދަރު ދޮންބެއްޔާ) އެވެ. އޭގެ ފަހުން ކިޔަވައި ވިދާޅުވީ އައްޝައިޚު މުޙައްމަދު ޖަމާލުއްދީން (ނައިބު ތުއްތު) ގެ އަރިހުންނެވެ.

ބައްޕާފުޅަކީ ރަނަހަމާދި ތަކުރުފާނުގެ ފުތް އައްޝައިޚް އަލްފަޤީހް އަލްޤާޟީ މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީން ބޮޑުފަނޑިޔާރު ތަކުރުފާނުގެ ދަރިކަނބަލުން އަލްޙާފިޡާ ބޮޑު ފާޠިމާފާނުގެ ދަރިކަނބަލުން ޒުލައިޚާބީގެ ދަރިކަނބަލުން އަތިރީ ޙައްވާބީގެ ދަރިކަނބަލުން އަތިރީ ކަމަނާއާ، އައްސައްޔިދު މުޙައްމަދު ނަހާ އަލްމަލާބާރީ (ހޮޅިނަހާ) ގެ ފުތް ފަސްމަންދޫ އަލްވަޒީރު ޙަސަން ބޮޑު ހަކުރާ ތަކު ރުފާނު ކައިވެނި ބައްލަވައިގެން، މި ދެކަނބަލުންނަށް ލިއްބެވި ފާޠިމާ މާވާކިލެގެފާނުގެ ދަރިކަނބަލުން ޢާއިޝާ ކަނބާފާނުއާ، އައްސުލްޠާން މުޡައްފަރު މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނުގެ ދަރިކަލުން އައްސުލްޠާން އިބްރާހީމް އިސްކަންދަރު (2 ވަނަ) ކައިވެނިފުޅު ބައްލަވައިގެން، މި ދެކަނބަލުންނަށް ފުރަސޫތާވި ދަރިކަނބަލުން ޢާއިޝާ ރަންދިކަނބާފާނުގެ ދަރިކަނބަލުން މާވާ މަރްޔަމްދީދީގެ މާވާ ޙުސައިންދީދީގެ އާމިނާ މެދު ދީދީގެ ބޮޑުގަލު މޫސާ ދީދީއެވެ.

ފަޟީލަތުއްޝައިޚް ޙުސައިން ޞަލާޙުއްދީން އުފަންވެ ވަޑައިގަތީ 14 އެޕްރީލް 1881 (15 ޖުމާދަލްއޫލާ 1298) ވީ ބުރާސްފަތި ދުވަހު ފުރަމާލޭގައެވެ. މި މަނިކުފާނު ދިވެހި އަދަބަށް ކުރެއްވި ޚިދުމަތްތައް ހިމަނައި ގުނައިލެވޭ ވަރަށް ވުރެން ގިނައެވެ. ޅެންތަކާއި ރައިވަރުތަކެވެ. މަޒުމޫނުތަކާއި ޚުޠުބާތަކެވެ. ވާހަކަތަކެވެ. ދީނީ ފޮތްތަކެވެ. ނުލިޔުއްވާ މައުޟޫޢެއް ނެތެވެ. ޅެން ވިދާޅުނުވާ ބާބެއް ނެތެވެ. ޞަލާހުއްދީންގެ އެންމެ ބޮޑު އުސްތާޛަކީ އަލްޢައްލާމާ އައްޝައިޚް އަލްޙާފިޡް އިބްރާހިމް ތަކުރުފާނު (ސ. މީދޫ އައިސާބީގެދަރު ދޮންބެއްޔާ) މިކަލޭގެ ފާނެވެ. ދެން އޭގެ ފަހުގައި ޞަލާޙުއްދީން ދަރިވަރުވެ ވަޑައިގަތީ އައްޝައިޚް މުޙައްމަދު ޖަމާލުއްދީން އަރިހުންނެވެ.

ޙުސައިން ޞަލާޙުއްދީނު ދައުލަތަށް ޚިދުމަތް ކުރަން ފެއްޓެވީ ޢުމުރުން 18އަހަރުފުޅުގައެވެ. ފުރަތަމަ ލިބިވަޑައިގަތީ ދައުލަތުގެ ބަންޑާރަ ނައިބުކަމެވެ. އެއީ އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު (6)ގެ ރަސްކަމުގައެވެ. އެމަޤާމުގައި ހުންނަވަނިކޮށް، އެރަސްކަން ބަދަލުވެ އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީން (3) ދެވަނަފަހަރަށް ތަޚުތުގައި ވެޑުވުނެވެ. އެރަސްކަމަށް ކޮލިލެވިގެން އަހަރުތަކެއްނުވެ ޞަލާޙުއްދީނާއި ފަޑިޔާރުކަމާ މަތިކުރެއްވިއެވެ. އެއީ، 4 ރަޖަބު 1347ހ. (17 ޑިސެމްބަރު 1927މ.) ވީ ހޯމަދުވަހުއެވެ. ޝަމްސުއްދީނުގެ ރަސްކަމުގައި، ދިވެހި އުއްމަތުގައި ދުސްތޫރީ ޙުކޫމަތެއް ޤާއިމުވެ 22 ޑިސެމްބަރު 1932ގައި ޤާނޫނު އަސާސީ އިޢުލާންކުރުމާއި ގުޅިގެން، އެޤާނޫނުގައި ބަޔާންވެގެންވާ ވަޒިރުލް ޙައްޤާނިއްޔާ ކަމުގެ މަޤާމަށް ޢައްޔަން ކުރެއްވީ ޙުސައިން ޞަލާޙުއްދީން އުއްތަމަ ފަޑިޔާރު މަނިކުފާނެވެ.
ދުވަސްކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި ޤާނޫނީ ފުރަތަމަ ސަރުކާރު އުވިގެންދިޔައެވެ.
އަދި ޤާނޫނު އަސާސީއަށްވެސް ބަދަލުތަކެއްއައެވެ. އުވިގެންދިޔަ ބައެއް މަޤާމްތެރޭގައި ވަޒީރުލް ޙައްޤާނިއްޔާކަމުގެ މަޤާމުވެސް އުވުނެވެ. އަދި ފަހުން ރަސްކަންވެސް ބަދަލުވެގެން ދިޔައެވެ. ދެން ރަސްކަމަށް އިސްކުރެވުނީ އައްސުލްޠާން ޙަސަން ނޫރައްދީނު (2)އެވެ. (1935މ. އިން 1943މ.އަށް)
ޙަސަން ނޫރައްދީނުގެ ރަސްކަމުގައިއައި، 18 މުޙައްރަމު 1355ހ. (11 އެޕުރީލް 1936މ.) ގައި ޞަލާޙުއްދީނާއި އުއްތަމަ ފަޑިޔާރުކަމާއި މަތިކުރެއްވިއެވެ. އެދުވަހުން ފެށިގެން އެމަނިކުފާނު އަވަހާރަވުމަށް ދާންދެން އުއްތަމަ ފަޑިޔާރަކީ އެމަނިކުފާނެވެ. ދައުލަތަށް ޚިދުމަތްކުރުމުގެ ގޮތުން ގިނަ ރޮގުތަކެއްގައި، އެމަނިކުފާނަށް އުޅުއްވަން ޖެހިވަޑައިގަތެވެ. ދިވެހި ސަރުކާރުން ފުރަތަމަ އުފެއްދެވި ސްކޫލް، މަދަރުސަތުއް ސަނިއްޔާ (ފަހުން މަދްރަސަތުލް މަޖީދިއްޔާ، ނުވަތަ މަޖީދިއްޔާ ސްކޫލް) ހުޅުވާލެވުނީ، އެމަނިކުފާނު އެތާންގެ ނާޡިރަކަށް ހުންނަވައިގެންނެވެ. އެއީ 17 ޛުލްޙިއްޖާ 1346ހ. (1927މ.) ގައެވެ. ދިވެހި ރާއްޖެގެ ދުސްތޫރީ ޙުކޫމަތެއް ޤާއިމު ކުރެއްވުމަށް، ޤާނޫނު އަސާސީ ލިޔެ އެކަށައެޅުމަށް މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީނު ރަދުން އުފެއްދެވި މަޖުލިސްގެ އެއް މެމްބަރަކު ކަމަށާއި އަދި އެމަޖުލިސްގެ ސެކްރެޓަރީއަކުކަމަށް ރަދުން ޢައްޔަން ކުރެއްވީ އެމަނިކުފާނެވެ. ދިވެހި ރާއްޖެގެ ތާރީޚުލިޔެ އެކަށައެޅުމަށް ދައުލަތުން އެކަށައެޅުއްވި ކޮމެޓީތަކުގެ އިސް މެމްބަރުކަމާއި، ދައުލަތާއި ޝަރީޢަތް ހިންގުމުގައި މަހާރަދުންނަށް ލަފާދެއްވާ ބޭފުޅަކުކަން، އަދި ދިވެހި ބަހާއި އަދަބަށް ޚިދުމަތްކުރުމަށް ސަރުކާރުން އެކިފަހަރުމަތިން އެކަށައެލުއްވި ކޮމެޓީތަކުގައި މުސްތަޝާރަކަށް، ނުވަތަ ރައީސަކަށް އެމަނިކުފާނު ޚިދުމަތް ކުރެއްވިއެވެ.

ދިވެހި ދަރީންނަށް ދީނީ ޢިލްމު އުގަންނައި ދެއްވުމުގައި އެމަނިކުފާނުގެ މުޅި ޙަޔާތްފުޅު ހޭދަކުރައްވައި އެކަމުގައި އުފުއްލެވި ބުރަތަކަކީ، ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ދިގު ތާރީޚުގައި ވަރަށް މަދުމީހަކުވެސް ކޮށްފައި ނުވާފަދަ ޖިހާދެކެވެ. މިކަމުގެ ނަތީޖާއެއްގެގޮތުން ޢިލްމު އުގެނިގެންތިބި ދިވެހި ދަރިންތަކެއް މާލެއާއި ރާއްޖޭގެ ކަންކޮޅުތަކުގައި އުފެދިގެން ދިޔައެވެ. އަދި ކީއްތޯއެވެ. އެމަނިކުފާނުގެ އަރިހުން ދަރިވަރުވެގެންނާއިއެކު މަތީ ތަޢުލީމު ހޯއްދެވި ޢިލްމުވެރިންތަކެއްވެސް އުފެދިގެން ދިޔައެވެ. އޭގެތެރޭގައި ފަޟީލަތުއްޝައިޚު ޙުސައިން ރަހާ، ފަޟީލަތުއްޝައިޚު މުޙަންމަދު ވަހީދު ނައިފަރު، ފަޟީލަތުއްޝައިޚު އިބުރާހިމް ލުޠުފީ، ފަޟީލަތުއްޝައިޚު އަބުދުﷲ ފަހުމީ (ފަހުން ޢަބުދުﷲ ޖަލާލުއްދީނު) ފަޟީލަތުއްޝައިޚު މުޙައްމަދު ސަޢީދު ދީދީ، މިއިން ކޮންމެ ބޭފުޅަކީ، ޙުސައިން ޞަލާޙުއްދީނުގެ އަރިހުން ދަރިވަރު ވެގެން، މިޞްރަށް ވަޑައިގެން ޖާމިޢުލް އަޒުހަރުން ތަޢުލީމު ނިންމެވި ޢިލްމު ވެރީންނެވެ. އިސްވެ ދެންނެވި ބޭފުޅުންގެ އިތުރައްވެސް، އަޅުގަނޑުމެންގެ ރާއްޖެދުއް ޢިލްމުވެރީންތަކެއްގެތެރޭ އެމަނިކުފާނުގެ ދަރިވަރުންކަމުގައިވި، އަލްއުސްތާޛު އަޙުމަދު ކާމިލް ދީދީ، އަލްފާޟިލް ޙުސައިން ޙިލްމީ ދީދީ، އައްސައްޔިދު ބޮޑުފެންވަޅުގޭ ސީދީ، އައްސައްޔިދު އަބުދުލް ޤައްޔޫމު ދޮންސީދީ، އައްނަބީލު މަލިން މުޙައްމަދު ދީދީ، އައްޝައިޚު މަލިން މޫސާ މާފަތްކަލޭފާނު، އައްސައްޔިދު ކަޅުހުރާގޭ ތުއްތު ސީދީ، އައްޝައިޚު މުޙައްމަދު ނަސީރުމަނިކު، އައްޝައިޚު އަބުދުﷲ ދީދީ (ދަރަވަންދޫގޭ) އަލްފާޟިލް ޢަބުދުލް ޙަކީމް ކާންނާ ކަލޭފާނު، މިބޭބޭފުޅުން ހިމެނެއެވެ. މީގެތެރެއިން، އަޙުމަދު ކާމިލްއާއި ޙުސައިން ޙިލްމީ ފިޔަވައި އެހެން ބޭފުޅުންނަކީ ރާއްޖެއިން ބޭރުގެތާކުން ކިޔަވައި ވިދާޅުވުމެއްނެތި، ޢިލްމުވެރީންގެ ސަފުގައި ހިމެނުނު ބޭފުޅުންނެވެ.

ލިޔުއްވި ބައެއް ފޮތްތައް

1- الدرة البهية فى ترجمة الاحكام الشرعية
މިއީ ފިގުހުގެ ކުޑަ މުގައްދިމާއެކެވެ. 3 ފަހަރެއްގެ މަތިން (1909، 1912، 1913) މިފޮތުގެ 17200 ކޮޕީ ޗާޕުކުރެވުނެވެ. ސަފުހާގެ އަދަދަކީ 56 އެވެ.
2- البرهان على الأيمان
މިއީ ކުޑަކުދީންމަށް އީމާންކަމާއި އިސްލާމްކަން ދަސްކޮށްދޭން ފަސޭހަވާނޭހެން ލިޔުއްވާފައިވާ ފޮތެކެވެ. ފޮތް ޗާޕުކުރެވުނީ 1931 ގައެވެ. ސަފުހާގެ އަދަދަކީ 32 އެވެ.
3- الحسنات فى ترجمة الأذكار والدعوات الواردة فى الصلاة المفروضات
މިއީ ނަމާދުކުރުމުގައި ކިޔޭ ޒިކުރު ތަސްބީހައާއި ދުއާތަކުގެ ދިވެހި ތަރުޖަމާއެކެވެ. ދެ ފަހަރެއްގެ މަތިން (1930، 1931) 2000 ކޮޕީ ޗާޕުކުރެވުނެވެ. ސަފުހާގެ އަދަދަކީ 100 އެވެ.
4- النهجةالسويه فى ترجمة الأربعين النورية
މިފޮތް ޗާޕުކުރެވުނީ 1916 ގައެވެ. ސަފުހާގެ އަދަދަކީ 72 އެވެ.
5– تسديدالأذهان فى تجويد القرآن
މިފޮތް ޗާޕުކުރެވުނީ 1931 ގައެވެ. ސަފުހާގެ އަދަދަކީ 48 އެވެ.
6- اليكم ايهاالنواب
މިއީ ކާވެނީގެ ހުކުމްތަކުގެ ތެރެއިން ކޮންމެހެން ބޭނުންވާ މައުލޫމާތުގެ މައްޗަށް އެކުލެވިގެންވާ ފޮތެކެވެ. ފޮތް ޗާޕުކުރެވުނީ 1926 ގައެވެ. ސަފުހާގެ އަދަދަކީ 24 އެވެ.
7- ކާވެނީގެ ސުވާލުތައް
މިއީ ކާވެންޏަށް ފަނޑިޔާރުގެއަށް އަންނަ މީހުންނާ ކުރެވޭ ސުވާލުތަކާއި އޭގެ ޖަވާބުތަކުގެ މައްޗަށް އެކުލެވިގެންވާ ފޮތެކެވެ. ފޮތް ޗާޕުކުރެވުނީ 1931 ގައެވެ. ސަފުހާގެ އަދަދަކީ 40 އެވެ.
8- التحفة الأدبية لطلاب اللغة المحلديبية
މިއީ ދިވެހިބަހުގެ މައްޗަށް ލިޔެފައިވާ ކުޑަފޮތެކެވެ. މިފޮތް ޗާޕުކުރެވުނީ 1958 (؟) ގައެވެ. ސަފުހާގެ އަދަދަކީ 48 އެވެ.
9- جوهرة التوحيد
މިއީ ތައުހީދު އިލްމުގެ މައްޗަށް ދިވެހިބަހުން ހައްދަވާފައިވާ ޅެންފޮތެކެވެ. މިފޮތް ޗާޕުކުރެވުނީ 1939 ގައެވެ. ޖުމްލަ 1000 ފޮތް ޗާޕުކުރެވުނެވެ. ސަފުހާގެ އަދަދަކީ 28 އެވެ.
10- އައްސުލްތާން ހަސަން ނޫރައްދީން (2) ރަދުންނަށް ރަސްކަމަށް ކޮލިލުމަށްފަހު، ރަދުންގެ ފަރާތުން މާލޭގެ ހަތަރު އަވަށަށާއި ރާއްޖެއަށް ނެރުއްވި އަމުރުފުޅުތަކުގެ މައްޗަށް އެކުލެވިގެންވާ ފޮތެއް.
މިފޮތް ޗާޕުކުރެވުނީ 1938 ގައެވެ. ސަފުހާގެ އަދަދަކީ 28 އެވެ.
11- السيرة النبوية بااللغةالمحلديبية
މިއީ ސަލާމާއި ސަލަވާތްލެއްވި ކީރިތި މާތްރަސޫލާގެ ސިޔަރަތުގެ މައްޗަށް ލިޔުއްވާފައިވާ ފޮތެކެވެ. ފޮތް ޗާޕުކުރެވުނީ 3 ބަޔަށް ބަހައިގެން 1937 ގައެވެ. ފޮތުގެ 3 ބައިގައިވަނީ ޖުމްލަ 1654 ސަފުހާއެވެ.
12- ތަސްބީހައާއި ތަހްލީލު ކިޔާގޮތް ލިޔެފައިވާ ކުޑަ ފޮތެއް.
ފޮތް ޗާޕުކުރެވުނީ 1938 ގައެވެ. ސަފުހާގެ އަދަދަކީ 8 އެވެ.
13- ޚުތުބާ ފޮތް 1 އަދި 2
މިއީ ހުކުރު ޚުތުބާ ފޮތުގެ ދެ ފޮތެވެ. ޗާޕުކުރެވުނީ 1927 ގައެވެ. ފޮތެއްގައި އެކުލެވިގެންވަނީ 48 ސަފުހާއެވެ.
14- ޚުތުބާ ފޮތް
މިއީ މާލޭގައި ޗާޕުކުރެވުނު ޚުތުބާ ފޮތެކެވެ. ޗާޕުގެ ތާރީޚެއް ނޭނގެއެވެ. ފޮތުގައި ވަނީ 54 ސަފުހާއެވެ.
15- احسن العبر فى خبر ولادة خير البشر
މިއީ ވޯރާ ވިޔަފާރިވެރިޔަކު ބުންބާއިން ޗާޕުކޮށްދިން ކުޑަ މައުލޫދު ފޮތެކެވެ. ޖުމްލަ 2000 ފޮތް ޗާޕުކުރެވުނެވެ.
16- فتح الملك المجيب فى ترجمة مسلك قريب
މިއީ 1906 ގައި އައްޑޫ މީދޫގައި ހުންނެވިއިރު އެރަށު އެޅެގޭ މުހައްމަދު ދީދީއަށް ތަރުޖަމާކޮށްދެއްވި އަޅުކަމާބެހޭ ފޮތެކެވެ. ސަފުހާގެ އަދަދަކީ 162 އެވެ.
17- ދިންނަވާނޭމަގު
މިއީ 1935 ގައި ކޮޅުމަޑުލު އޮމަދޫގައި ހުންނަވައިގެން ލިޔުއްވި އަޅުކަމުގެ ފޮތެކެވެ. ފޮތް ތަޚުސީސްކުރެއްވީ މެދުގަނޑުވަރު ތުއްތުގޮމަޔަށެވެ. ފޮތުގައިވަނީ 58 ސަފުހާއެވެ.
18- كتاب الفطرة لأهل التفكر والعبرة
މިއީ ގަލޮޅުގޭ މުހައްމަދު ދީދީ ވިދާޅުވެގެން ލިޔުއްވި އިސްލާމްދީނުގެ އަގާއިދުތަކުގެ މައްޗަށް ލިޔުއްވި ފޮތެކެވެ. ފޮތުގައިވަނީ 278 ސަފުހާއެވެ.
19- سورة الفاتحة ގެ މާނަ
މިއީ 1940 ގައި ލިޔުއްވި ފޮތެކެވެ. ފޮތުގައިވަނީ 26 ސަފުހާއެވެ.
20- ترجمة السياسة الشرعية للعلامه جمال الدين الأفغانى
މިއީ 1922 ގައި ތަރުޖަމާކުރެއްވި ފޮތެކެވެ. ފޮތުގައި ވަނީ 76 ސަފުހާއެވެ.
21- ހާރުދަމުގެ ވައި
މިއީ 1922 ގައި ލިޔުއްވި ޚިޔާލީ ކުރުވާހަކައެކެވެ. ފޮތުގައި ވަނީ 18 ސަފުހާއެވެ.
22- هداية الرحمن الى ترجمة رسائل السيد احمد زينى دحلآن
މިއީ 1940 ގައި އަބްދުލްމަޖީދު ރަންނަބަނޑޭރި ކިލަގެފާނަށް ތަރުޖަމާކޮށްދެއްވި ފޮތެކެވެ.
23- ނަމާދު
މިއީ 1940 ގައި ކުރެއްވި ތަރުޖަމާއެކެވެ. ތަރުޖަމާގެ އަސްލަކީ خلاصة الكلام فى اركان الأسلام އެވެ. ސަފުހާގެ އަދަދަކީ 50 އެވެ.
24- الترقية فى التربية
މިއީ މާބަނޑުމީހުން އުޅެންވީ ގޮތާއި ކުދީން ތަރުބިއްޔަތު ކުރުމުގެ މައްޗަށް ލިޔުއްވާފައިވާ ފޮތެކެވެ. ސަފުހާގެ އަދަދަކީ 129 އެވެ.
25- އެމަނިކުފާނަށް އެކިއެކި އެދުރުންގެ ކިބައިން ލިބިވަޑައިގެންނެވި ބޭހާއި ގުޅޭ ލިޔުންތައް އެއްކޮށް 1939 ގައި ޖަމާކޮށްފައިވާ ފޮތެއް. ސަފުހާގެ އަދަދަކީ 171 އެވެ.
26- العبرة لأهل الخبرة
މިފޮތަކީ ބޮޑުހަނގުރާމައިގެ ބައެއް ވާހަކަތަކާއި އެދުވަސްވަރުގައި ރާއްޖެއަށް ޖެހުނު ތަދުމަޑު ހާލު ބަޔާންކޮށްދެއްވާފައިވާ ފޮތެކެވެ.
27- برهان المبين فى ان رسالة نبينا محمد كانت رحمة للعالمين
މިއީ السيد العلامة صدقه دحلان ގެ މިއުރާޖު މައުލޫދުގެ ތަރުޖަމާއެކެވެ. ތަރުޖަމާކުރެއްވީ 1930 ގައެވެ. ސަފުހާގެ އަދަދަކީ 40 އެވެ.
28- شرف الأنام مولود ގެ ތަރުޖަމާ
މިއީ 1935 ގައި ކޮޅުމަޑުލު އޮމަދޫގައި ހުންނަވައިގެން ކުރެއްވި ތަރުޖަމާއެކެވެ. ސަފުހާގެ އަދަދަކީ 214 އެވެ.
29- ތާނަ ޚުތުބާ ފޮތް
މިއީ ދިވެހި ބަހުން ލިޔުއްވައި މާލޭ ހުކުރު މިސްކިތުގައި އެކި ދުވަހު ވިދާޅުވި ޚުތުބާތައް އެއްކުރައްވައިގެން ހެއްދެވި ފޮތެކެވެ. ސަފުހާގެ އަދަދަކީ 338 އެވެ.
30- تقريرات المدرسية
މިއީ އެކި ދުވަސްމަތިން މަދުރަސަތުއްސަނިއްޔާ (މިހާރުގެ މަޖީދިއްޔާ) ގައި ދެއްވާފައިވާ ތަގުރީރުތައް އެއްކޮށް ޖަމާކުރައްވައި ލިޔުއްވާފައިވާ ފޮތެކެވެ. ސަފުހާގެ އަދަދަކީ 254 އެވެ.
31- تقريرات صلاح الدين
މިއީ ދައުލަތުގެ އެކިއެކި ކަންކަމުގެ ތެރޭގައި އެމަނިކުފާނު ދެއްވާފައިވާ ތަގުރީރުތައް އެއްކޮށް ޖަމާކުރައްވައި ލިޔުއްވާފައިވާ ފޮތެކެވެ. ސަފުހާގެ އަދަދަކީ 45 އެވެ. 1940 ގައި މިފޮތް މުހައްމަދު އަމީން ދޮށިމޭނާ ކިލަގެފާނަށް ވެދުމަށް އެރުވިއެވެ.
32- ތައުބާ ނަމާދު
މިއީ 22 ސަފުހާގެ މައްޗަށް އެކުލެވިގެންވާ ވަރަށް ކުޑަކުޑަ ފޮތެކެވެ.
33- ފުރަބަންޑާރަ ފަރާތުން މާލޭގައި ކިޔާ ހަތަރު އަވަށު މައުލޫދުގެ ތަގުރީރުތައް އެއްކޮށް ޖަމާކުރައްވާފައިވާ 58 ސަފުހާގެ ފޮތެއް.
34- ބޮޑުތަކުރުފާނު ވާހަކަ މިއީ މިއީ އައްސުލްތާން އަލްޣާޒީ މުހައްމަދު ސިރީ ސަވާދީއްތަ މަހާރަދުންގެ ވާހަކައެވެ. ފޮތް ލިޔުއްވީ 1940 ގައެވެ. ސަފުހާގެ އަދަދަކީ 349 އެވެ.
35- ދޮންބީފާނު ވާހަކަ މިއީ 1921 ގައި ލިޔުއްވި ވާހަކައެކެވެ. މިފޮތަށް ރިވާޔަތު ކަރީމުއްދީނޭވެސް ކިޔައެވެ. ފޮތުގައިވަނީ 340 ސަފުހާއެވެ.
36- ސުވޭހު ކާވެނިފުޅު މިއީ އައްސުލްތާނު މުހައްމަދު އިމާދުއްދީން (6) ގެ ރަސްކަން ބަދަލުވީ ދުވަސްވަރުގެ ވާހަކަތައް ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފޮތެކެވެ. ފޮތުގައިވަނީ 141 ސަފުހާއެވެ.
37- رواية نعمان و مريم މިއީ 1933 ގައި ލިޔުއްވާފައިވާ ވާހަކަ ފޮތެކެވެ. ފޮތުގައިވަނީ 338 ސަފުހާއެވެ.
38- އިބްނުބަތޫތާގެ ދަތުރުނާމާއިން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ވާހަކަތައް ނަންގަނެވުނު ބައިގެ ތަރުޖަމާ. މިއީ 1922 ގައި އެކުލަވާލެއްވި ފޮތެކެވެ. ފޮތުގައިވަނީ 98 ސަފުހާއެވެ.
39- ދެކުނުގެ ހަތްއޮޑިއެއް އެފްރިކާއަށް ބެހުނު ވާހަކައާއި އައްޑޫ މީދޫ އެދުރުގޭ އަހުމަދު ދީދީ މުމްބާސާގައި އަވަހާރަވީ ވާހަކަ ލިޔުއްވާފައިވާ ފޮތް. ލިޔުއްވީ 1924 ގައެވެ. ސަފުހާގެ އަދަދަކީ 153 އެވެ.
40- سفرنامه عبدالمجيد
މިއީ އަބްދުލްމަޖީދު ރަންނަބަނޑޭރި ކިލަގެފާނު 1929 ގައި ކުރެއްވި ހައްޖު ދަތުރުފުޅާ ގުޅޭ ފޮތެވެ. މިއީ ކިލެގެފާނު ލިޔުއްވައި ސަލާހުއްދީން އެޑިޓްކުރެއްވި 289 ސަފުހާގެ ފޮތެކެވެ.
41- ދިވެހީންގެ سفرنامه
މިއީ 1928 ގައި ސަލާހުއްދީނުގެ ބައްޕަގެ އަރިހުގައި ހައްޖަށް ވަޑައިގެންނެވި ދަތުރުގެ މައްޗަށް ލިޔުއްވައި އަބްދުލްމަޖީދު ރަންނަބަނޑޭރި ކިލަގެފާނަށް ވެދުމަށް އެރުވި ފޮތެކެވެ. ލިޔެ ނިންމެވީ 17 އޮގަސްޓް 1928 ގައެވެ. ފޮތުގައި ވަނީ 120 ސަފުހާއެވެ.
42- ކުދިވާހަކަ ފޮތް
މިއީ 1939 ގައި ލިޔުއްވި 28 ވާހަކައިގެ މައްޗަށް އެކުލެވޭ 226 ސަފުހާގެ ފޮތެކެވެ.
43- ރޮކަމްބޯލްދަރީގެ ވާހަކަ
މިއީ ބޮޑުހަނގުރާމައިގެ ތެރޭގައި ރޫސީވިލާތުގައި ހިނގި ބައެއް ކަންކަމުގެ މައްޗަށް ލިޔެފައިވާ ފޮތެއްގެ ތަރުޖަމާއެކެވެ. ފޮތް ލިޔުއްވީ 1939 ގައެވެ. ސަފުހާގެ އަދަދަކީ 153 އެވެ.
44- ބައްތިއުނދުނާއި ބަދިގޭއުނދުން
މިއީ 1929 ގައި ލިޔުއްވި 42 ސަފުހާގެ ފޮތެކެވެ.
45- حجގެ ވާހަކައާއި تميمގެ ވާހަކަ
މިއީ އެމަނިކުފާނުގެ ދަރިކަނބަލުން އައްނަބީލާ ފާތިމަތު ސައީދު ހައްޖަށް ވަޑައިގަންނަވަން އުޅުއްވި ދުވަސްވަރު އެކަމަނާއަށް ލިޔުއްވައިދެއްވި ފޮތެކެވެ. ފޮތުގައިވަނީ 68 ސަފުހާއެވެ.
46- اللمعة الظاهرة فى كتاب الدرة الفاخرة الامام حجة الأسلام الغزالى
މިއީ 1943 ގައި ލިޔުއްވާފައިވާ ފޮތެކެވެ. ފޮތުގައިވަނީ 216 ސަފުހާއެވެ.
47- العمدة فى ترجمة البردة
މިއީ 1929 ގައި ލިޔުއްވި ފޮތެކެވެ. ފޮތުގައި ވަނީ 91 ސަފުހާއެވެ.
48- ދުއާފޮތެއް
މިއީ ރަބީއުލްއައްވަލް މަހު ކިޔާ ދުއާތައް އެކުލެވިގެންވާ ފޮތެކެވެ. ދުއާތަކުގެ ތެރޭގައި ފޮނަދޫ ޚަތީބު ތަކުރުފާނު ހެއްދެވި ދުއާއަކާއި އިބްރާހީމް މަޖުދުއްދީން ފަނޑިޔާރު ތަކުރުފާނު ހެއްދެވި ދުއާއަކާއި ދެކުނުގޭ ދޮންމަނިކު ހެއްދެވި ދުއާއެއް ހިމެނެއެވެ.
49- نفحة العنبرية فى أخبار ولادة خير البرية
މިއީ މައުލޫދު ފޮތެކެވެ.
50- نفحة المسك الذكى فى بعض منظومات الشيخ على النسكى وكتاب الأرشاد الأديب الى من نظم الشعر بالعربية من علماء محلديب
މިއީ 1938 ގައި ލިޔުއްވާފައިވާ ފޮތެކެވެ. ސަފުހާގެ އަދަދަކީ 231 އެވެ.

މި މަނިކުފާނު ދިވެހި އަދަބަށް ކުރެއްވި ޚިދުމަތްތައް ހިމަނައި ގުނައިލެވޭ ވަރަށް ވުރެން ގިނައެވެ. ޅެންތަކާއި ރައިވަރުތަކެވެ. މަޒުމޫނުތަކާއި ޚުޠުބާތަކެވެ. ވާހަކަތަކެވެ. ދީނީ ފޮތްތަކެވެ. ނުލިޔުއްވާ މައުޟޫޢެއް ނެތެެވެ. ޅެން ވިދާޅުނުވާ ބާބެއް ނެތެވެ. ކުރުކޮށް ބުނަނީ ނަމަ، ދިވެހި އަދީބުންގެ ތެރެއިން އެންމެ އިސްވެ ހުންނެވި އަދި އެންމެ އުފެއްދުންތެރި އަދީބަކީ، މި މަނިކުފާނެވެ. ދަރަވަންދޫގޭ ޙުސައިންދީދީ އަކީ ވެސް، މިރުޒާ ޝަކީބަކީ ވެސް، ދިވެހި ޅެންވެރިކަމުގެ ފަތިހުގެ ތަރިއަކީ ވެސް މިމަނިކުފާނެވެ.މި މަނިކުފާނުން އެކި މައުޟޫޢުތަކަށް ހައްދަވާފައިވާ ގިނަގުނަ ޅެންތަކެވެ. މީގެ ތެރެއިން ވަރަށް ގިނަ ޅެން، “އަންޖުމަން އަމީން” ގެ ފަރާތުން ނެރުއްވި “ފަތިހުގެ ތަރި” މި ނަން ކިޔާ ފޮތުގެ އެއްވަނަ ބަޔާއި ދެވަނަ ބައިގައި ވެއެވެ. ފުރަތަމަ ބައި 1959 މ. ވަނަ އަހަރު، ދެވަނަ ބައި 1960 މ. ވަނަ އަހަރު ޗާޕުވެ ޝާއިޢުވެފައިވެއެވެ. އެމަނިކުފާނުންގެ ޅެންތަކުގެ ތެރެއިން ޗާޕުވެ، ޝާއިޢު ވީ ބަޔަށް ވުރެން ޝާއިޢު ނުވެހުރި ތަކެތި އަދި ވެސް މަދެއް ނޫނެވެ.

ފަޟީލަތުއްޝައިޚް ޙުސައިން ޞަލާޙުއްދީނަކީ، ދިވެހި ބަހާއި، އަރަބި ބަހާއި، އުރުދޫ ބަހާއި، ފާރިސީ ބަހުން ޅެން ހެއްދެވި ޝާޢިރެކެވެ. އެ މަނިކުފާނުގެ ދަރިކަލުން މުޙައްމަދު ސަޢީދުދީދީ، ބަޣުދާދުގައި ހުންނަވައިފައި، މިޞްރަށް ކިޔަވައިވިދާޅުވާން ވަޑައިގަންނަވާން ވެގެން، އެކަމުގެ އިޒުނައަކަށް އެދިވަޑައިގަތުމުން ޖަވާބުދެއްވާފައިވަނީ، ޅެމަކުންނެވެ. ފަޟީލަތުއްޝައިޚް ޙުސައިން ޞަލާޙުއްދީނުގެ ޅެންތަކުގެ ތެރެއިން ނަމޫނާ ދެއްކުމުގެ ގޮތުން ހުށަހަޅާނެ ޅެމަކާ މެދު މީހަކު ފިކުރުކޮށްފި ނަމަ ފެންނާނީ ހުސް ޖަވާހިރު ބިމަކަށް ވަދެ، ޖަވާހިރު ހޮވަން އުޅުން ފަދައިންނެވެ. ނަވަރަންނައިގެ އަގުމާތް ޖަވާހިރުތައް ކަމުގައިވާ، ޔާގޫތާއި، މަރުވާރީދާއި، މަރުޖާނާއި، ނީލަމާއި، ޒަބަރުޖުދާއި، ޒުމައްރަދާއި، އަލިމަހާއި، ވައިދެރިޔާ އާއި، ދީކުން ފުރިފައިވާ އެބިން ވަށައިގެން ހޯދައި ވެސް، ހޮވާނޭ ވަކި މިވެނި ޖަވާހިރެއް ގަސްތުކޮށް ނިންމާކަށް ނޭނގެއެވެ. ހުރިހައި އެއްޗެއްމެ ފުރިހަމަކަމުގައި އެކަތި އަނެކައްޗަކަށް ދުލެއް ނުކުރެއެވެ.

ސަބަބު

އަވިން އެނދުން މިއީ އަވީގައި ގިނައިރު އުޅުމުގެ ސަބަބުންޞިއްޙީ މައްސަލައެއް ދިމާވެދާނެ ސަބަބެކެވެ. އަވިން އެނދުމަކީ ހޫނުވުމުގެ ސަބަބުން ހަންގަނޑު އަދައި، ރަތްވެ، ހަންގަނޑު ދުޅަވެ، ހަމުގައި ރިހުމެވެ. ހަންގަނޑުގައި އަތްލުމުން ހޫނުކަން އިހުސާސް ކުރެވޭނެ އެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި މިކަން އިހުސާސް ވާނީ ހޫނު ދުވަސްވަރެއްގައި ގިނައިރު ހޫނުގެ ތެރޭގައި ނޫނީ އަވީގެ ތެރޭގައި އުޅުމުންނެވެ. އަވިން އެނދުމުން ދިމާވާ އުނދަގޫތަކަށް ލުއިކަން ލިބެނީ ހަންގަނޑު ފިނިކޮށްގެންނާއި، ކުރިމަތިވާ ރިހުމަށް ތަދުކެނޑުވުމަށް ޕެނަޑޯލް ފަދަ ބޭހެއް ބޭނުންކުރުމުންނެވެ. ނަމަވެސް އަވިން އެނދުމުގެ ސަބަބުން ހަންގަނޑަށް އަންނަ ބަދަލު ފިލައި ދިއުމަށް ދުވަސްކޮޅެއް ނެގުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.

ހަށިގަނޑުން ހާމައަށް ފެންނަން ހުންނަ ހިސާބުތައް މިސާލަކަށް ކަންފަތުފޫޅު، ބޮލުގެ ހަންގަނޑު އަދި ތުންފަތް ފަދަ ހިސާބުތައް އަވިން އެނދުމަކީ ގާތް ކަމެކެވެ. ހެދުން އަޅާފައި ހުންނައިރު ވެސް މާތުނި ދޫކޯށް ހުންނަ ހެދުން ލާފައި ހުންނަނަމަ، ފަހަރުގައި އިރުގެ ދޯދިތައް މިފަދަ ހެދުން ކަނޑަތުކޮށް ހަމަށް ވާޞިލްވުމަކީ ގާތް ކަމެކެވެ. އިރުގެ އައްޔަށް އެންމެ ނާޒުކު ލޯ ވެސް އަވިން އެނދުމަކީ ގާތް ކަމެކެވެ. އަވިން އެނދުމުގެ އަލާމާތްތައް އާންމުކޮށް ފެންނަށް ފަށަނީ އަވީގައި ނޫނީ ހޫނުގައި އުޅޭތާ މަދުގަޑިއިރު ތަކެއްގެ ތެރޭގައެވެ. އަވިން އެނދުން ކުރިމަތިވާތާ ދެތިން ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ހަށިގަނޑު އޭގެ ޒާތުގައި ރަނގަޅުވާން ފަށާނެ އެވެ. އެގޮތުން ހަމުގެ މަތީ ފަށަލަ ފޮޅި ނެއްޓިދާނެއެވެ. ބައެއް ފަހަރު އަވިން އެނދުން އެއްކޮށް ރަނގަޅުވެ، ފަސޭހަވާން ދުވަސްކޮޅެއް ނެގުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.

ނުރައްކާތައް

ތަކުރާރުކޮށް އިރުގެ އައްޔަށް ހުށަހެޅުމަކީ ހަންގަނޑު އަވިން އަނދައި، ހަމަށް ގެއްލުންވެ، އެހެން ބަލިތަކަށް މަގުފަހިކުރާނެ ކަމެކެވެ. އެގޮތުން ކުރިމަތިވެދާނެ ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި ހަންގަނޑު މާއަވަހަށް މުސްކުޅިވުން، ޕްރިކެންސަރަސް ސްކިން ލީޒަން އަދި ހަމުގެ ކެންސަރު ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ.

ހަންގަނޑު މާއަވަހަށް މުސްކުޅިވުން

ތަކުރާރުކޮށް އިރުގެ އައްޔަށް ހުށަހެޅި، ހަންގަނޑު އަވިން އެނދުމަކީ ހަންގަނޑު މުސްކުޅިވުން އަވަސްވާނެ ކަމެކެވެ. އަލްޓްރާ ވައިލެޓް ދޯދިތަކަށް ހުށަހެޅިގެން ހަމަށް އަންނަ ބަދަލަށް ކިޔަނީ "ފޮޓޯ އޭޖިންގ" އެވެ. ފޮޓޯ އޭޖިންގ ގެ ސަބަބުން ނިކުންނަ ނަތީޖާގެ ތެރޭގައި އަންނަނިވި ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ.

• ހަމުގެ ވާންކަން ގެއްލި ހަމުގެ ވަރުދެރަވުން
• ހަމުގައި ރޫޖެހުން
• ހަންގަނޑު ހިކި ކުރަކިވުން
• ކޯތާފަތް، ނޭފަތް، ކަންފަތް ފަދަ ހިސާބުގައި ހަމުން ކުދިކުދި ހިމަ ލޭހޮޅިތައް ފާޅުވެ ފެންނަން ހުރުން
• މޫނު، އަތްތިލައިގެ ނުފުށް، މުލައްދަނޑި، މޭމަތި އަދި ބުރަކަށި ފަދަ ހިސާބުތަކުގައި އަދިރި ލައްތަކެއް ޖެހުން

ޕްރިކެންސަރަސް ސްކިން ލީޒަން

ޕްރިކެންސަރަސް ސްކިން ލީޒަން އަކީ އިރުގެ އައްޔަށް ހުށަހެޅޭ ހިސާބުތަކުގެ ހަމުގައި ކުރަކިކޮށް، ތޮށިލައިފައި،  ހުންނަ ޕެޗްތަކެކެވެ. އެގޮތުން މިފަދަ ޕެޗްތައް ހުންނަނީ ބޯ، މޫނު، ކަދުރާ، އަތްތިލަ ފަދަ އިރު އައްޔަށް ހުށަހެޅުމުގެ ހިރާސް ބޮޑު ހިސާބު ތަކުގައެވެ. މިފަދަ ޕެޗުތައް ގިނަ ދުވަސްވުމުން ހަމުގެ ކެންސަރަށް ބަދަލުވުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. މިޕެޗްތަކަށް "އެކްޓިނިކް ކެރަޓޯސީޒް"(actinic keratoses) އަދި "ސޯލަރ ކެރަޓޯސީޒް"(solar keratoses) ކިޔައި އުޅެއެވެ.

ހަމުގެ ކެންސަރު

އަވިން އެނދުމަކާ ނުލައި ވެސް ތަކުރާރުގެ އިރުގެ އައްޔަށް ހުށަހެޅުމަކީ ނޫނީ ގިނައިރު އަވީގައި އުޅުމަކީ "މިލާނޯމާ" ފަދަ ހަމުގެ ކެންސަރު ޖެހުމުގެ ހިރާސް އިތުރުކުރާނެ ކަމެކެވެ. އިރުގެ އައްޔަށް ތަކުރާރުކޮށް ހުށަހެޅުމަކީ ހަމުގައި ހިމެނޭ ޑީއެންއޭ އަށް ބަދަލުގެނުވާނެ ކަމެކެވެ. ކުޑައިރު ގިނައިން އަވީގައި އުޅުމަކީ ބޮޑުވުމުން ހަމުގެ ކެންސަރުގެ ހިރާސް އިތުރުކުރާނެ ކަމެކެވެ. ހަމުގެ ކެންސަރު އާންމުގޮތެއްގައި އުފެދެނީ ހަމުން ބޮޑަށް އިރުގެ އައްޔަށް ހުށަހެޅޭ ހިސާބުތަކުގައެވެ. މިސާލަކަށް ބޮލުގެ ހަންގަނޑު، މޫނު، ތުންފަތް، ކަންފަތް، ކަދުރާ، މޭމަތި، އަތް، އަތްތިލަ، ފައި، ފައިތިލަ  އަދި ބުރަކަށި ފަދަ ހިސާބުތަކުގައެވެ. ބައެއް ވައްތަރުގެ ހަމުގެ ކެންސަރު ފާހަގަވަނީ ހަމުގައި އިންނަ ކުޑަ އުފެދުމެއް ނޫނީ ފަސޭހައިން ލޭހިލޭ ފާރުކޮޅެއްގެ ސިފައިގައެވެ. މިފަދަ ތަންތަން ތޮށިލައި، ފަސޭހަވެ، އަނެއްކާ ވެސް އެގޮތަށް އުފެދި ދެއެވެ. ހަމުގެ ކެންސަރުގެ ވައްތަރުތަކުގެ ތެރެއިން މިލަނޯމާ ގައި ހަމުގައި އިންނަ ކަޅުތިލަ އެއް ފަދަ އެއްޗެއް ބަދަލުވެގެން ދެއެވެ. ނޫނީ އަލަށް، އަދި ޝައްކުކުރެވޭ ފަދަ ގޮތަކަށް އިންނަ ކަޅުތިލައެއް އުފެދޭގޮތް ވެއެވެ.

ލޮލަށް ގެއްލުންވުން

މާގިނައިން އިރުގެ އައްޔަށް ހުށަހެޅުމަކީ ލޮލުގެ ހާމަ ދުއްޔަށް ގެއްލުންވެދާނެ ކަމެކެވެ. އިރުގެ އަލީގެ ސަބަބުން ލޮލުގެ ލެންސް އަށް ގެއްލުންވުމުން ލޯފުސްވުން ކުރިމަތި ކުރުވައެވެ. އަވިން އަނދާފައިވާނަމަ ލޮލުގައި ރިހުން އަދި ލޮލުގައި އެއްޗެއް ޖެހޭ ކަހަލަ އިހުސާސެއް ކުރެވޭނެ އެވެ. ލޯ އަވިން އެނދުމަށް ބައެއް ފަހަރު "ސްނޯ ބްލައިންޑްނަސް" ވެސް ކިޔައި އުޅެއެވެ. މިގޮތަށް ލޮލަށް ގެއްލުން ލިބިދާނެ ކަންކަމުގެ ތެރޭގައި އިރުގެ އައްޔަށް ހުށަހެޅުން، ވެލްޑިންގ ވިދުވަރަށް ހުށަހެޅުން، ޓެނިންގ ލޭމްޕް ބޭނުންކުރުން އަދި ބްރޯކަން މާކަރީ ވެޕަރ ލޭމްޕް ބޭނުންކުރުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ.

އަވަސްފަރުވާ

ހޫނުވެގެން އަނބުރައިގަންނަ މީހުން އާންމުކޮށް ވަރަށް އަވަހަށް (ގާތްގަނޑަކަށް 15-10 މިނިޓްގެ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި) އެކަށޭނަ ފަރުވާ އާއި އެކު ރަނގަޅު ކުރެވެއެވެ. މަސައްކަތުގެ މާހައުލުގައި އުޅެނިކޮށް ހޫނުވެގެން އަނބުރައިގަތުމުން އަވަސްފަރުވާގެ ގޮތުގައި ކުރެވިދާނެ ބައެއް ކަންތައްތައް:

• ހޫނުވެގެން އަނބުރައިގަތް މީހާ ފިނި ހިޔާ ލިބޭ ހިސާބަކަށް ގެންދިއުން
• އަނބުރައިގަންނަހެން ހީވުމުން، ފިނި ތަނެއްގައި ނޫނީ ހިސާބެއްގައި އިށީނުން ނޫނީ އޮށޯތުން
• ހިތަށް އަނބުރާ ލޭ ފޮނުވުމަށް އިތުރުކުރުމަށް އޮށޯވެ ބޭއްވުމަށްފަހު ފައި މައްޗަށް އުފުލާލުން
• ލަސްލަހުން ފެން ، ސްޕޯޓްސް ޑްރިންކް ނޫނީ ޖޫސް ފަދަ އެއްޗެއް ބުއިން
• އަވިން އެނދުމުން ރައްކާތެރިވުމަށް ކުރެވިދާނެ ކަންތައްތައް
• ހެދުނު 10 އާއި ހަވީރު 4 އާއި ދެމެދު އަވީގައި ނުއުޅުން
• އަވީގެ ތެރެއަށް ނިކުންނައިރު ސަންސްކްރީން ބޭނުންކުރުން
• އަވީގެ ތެރޭގައި އުޅޭއިރު (ހުދު ނުވަތަ އަލިކުލަތަކުގެ) ތޮފި، އުރަ، އަންގި، ކުޑަ ފަދަ ރައްކާތެރިވުމުގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރާ އާލަތްތައް ބޭނުންކުރުން
• ބޭރުތެރޭގައި އުޅޭއިރު އަވިއައިނު އެޅުން
• ފަރުވާއެއްގެ ގޮތުގައި ގޭގައި ކުރެވިދާނެ ކަންތައްތައް

ހަންގަނޑު ފިނިކުރުން: ފިނިކުރި ފެނުން ތެތްމާފައިވާ ފޮތިގަނޑެއް އަވިން އަނދާފައިވާ ހިސާބުގައި އެޅިދާނެއެވެ. 60 ގުރާމް ބޭކިން ސޮޑާ ޓަބް އަށް އަޅައިގެން ކޫލް ބާތު އެއް ވެސް ނެގިދާނެއެވެ. ހަންގަނޑު ފިނިކުރަން ކޮންމެ ދުވަހަކު ވެސް މަދުވެގެން 10 މިނިޓް ވަންދެން މަސައްކަތްކުރާށެވެ.

މޮއިސްޗަރައިޒަރ، ނޫނީ ލޯޝަނެއް ފަދަ އެއްޗެއް ހަމުގައި އުގުޅުން: އެލޯވެރާ ލޯޝަން ނޫނީ ކެލަމިން ލޯޝަން ފަދަ ލޯޝަނެއް ހަމުގައި އުގުޅިދާނެއެވެ. ހަމުގައި އުގުޅުމުގެ ކުރިން ލޯޝަން ފުޅި އައިސް އަލަމާރި ފަދަ އެއްޗެއްގައި ބަހައްޓައި ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ފިނިކޮށްލެވިދާނެއެވެ.

ގިނައިން ދިޔާތަކެތި ބޭނުންކުރުން: މިއީ ހަށިގަނޑުން ފެނާއި ލޮނުގެ ބައި މަދުވުން ކުޑަކޮށްދޭނެ ކަމެކެވެ.

ހަމުގައި ހުންނަ ފެންބިހި ނޫނީ ފެންފޮޅުތަކާ ނުކުޅެ ހުރިގޮތަށް ބެހެއްޓުން: ފެންފޮޅުތަކާއި ނުކުޅެ ހުރިގޮތަށް ބެހެއްޓުމުން ހަންގަނޑު އަވިން އެނދުމުން ލިބުނު ގެއްލުމުން ފަސޭހަވުމަށް އަވަސްކޮށްދެއެވެ. ފެންފޮޅުތައް ފެޅިއްޖެނަމަ، ފަޅައިގެން ދިޔަ ފޮޅުތަކުގެ ވަށައިގެން ހުރި މަރުވެފައިވާ ހަންތައް ކުޑަ ކަތުރަކުން ނައްޓައި ސާފުކުރަން ވާނެއެވެ. ބާރުގަދަ ނޫން ސައިބޯންޏަކުން ފަޅައިގެންގޮސްފައިވާ ފެންފޮޅުތައް ހުރި ހިސާބު ރަނގަޅަށް ދޮވެ ސާފުކޮށްލެވިދާނެ އެވެ. އެއަށްފަހު އެންޓިބަޔޮޓިކް އޮއިންޓްމަންޓް އެއް އެހިސާބުގައި އުގުޅިދާނެއެވެ.

ނޮޅިފައިވާ ހަންގަނޑަށް ފަރުވާކުރުން: އަވިން ހަންގަނޑު އަނދާތާ ދުވަސްކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި އަވިން އެނދި ހަންގަނޑު ނޮޅެން ފަށާނެއެވެ. މިއީ އަވިން އެނދުމުގެ ސަބަބުން ހަލާކުވި، ހަމުގެ މަތީ ފަށަލަ ނެއްޓޭތީ ވާގޮތެކެވެ. ހަންގަނޑު ނޮޅެމުންދާ ވަރަކަށް ނޫނީ ނޮޅެމުންދާއިރު ހަމުގައި މޮއިސްޗަރައިޒިންގ ލޯޝަން އުގުޅަމުން ގެންދާށެވެ.

ހިރުވައި ކެހުން ކުޑަކުރުމަށް ބޭސް ބޭނުންކުރުން: ހަމުގައި އުފެދޭ ހިރުވުމާއި ކެހުން ކުޑަކުރުމަށް  ސެޓްރިޒިން ފަދަ އެންޓިހިސްޓަމައިންގެ ގޮތުގައި ގުނާލެވޭ ބޭހެއް ނެގިދާނެއެވެ.
ހަމުގައި ސޫތިންގ މެޑިކޭޓެޑް ލޯޝަން އެއް ގުޅުން : އެގޮތުން އަވިން އަނދާފައިވާ ހިސާބުގައި ހައިޑްރޯކޯޓިޒޯން %1 ފަދަ ކްރީމެއްވެސް އުގުޅިދާނެއެވެ. މިކްރީމް ގުޅާނީ ދުވާލަކު 3 އިރު 3 ދުވަހުގެ މުއްދަތަށެވެ. އުގުޅުމުގެ ކުރިން ފިނިކޮށްލުމަށް އައިސް އަލަމާރީގައި އިރުކޮޅެއް ވަންދެން ބޭއްވިދާނެއެވެ.

އަވިން އަނދާފައިވާ ލޮލަށް ފަރުވާކުރުން: ކޫލް ފެނުން ތެތްމާފައިވާ ސާފު ފޮތިގަނޑެއް ލޮލުގައި އަޅާށެވެ. ނޫނީ އެފަދަ ފޮތިގަނޑަކުން ލޯކައިރި ސާފުކުރާށެވެ. ލޯ ނުއުގުޅާށެވެ. އަދި ރަނގަޅުވަންދެން ކޮންޓެކްޓް ލެންސް ބޭނުން ނުކުރާށެވެ.

އިތުރަށް އަވިން އެނދުމުން ރައްކާތެރިވުން: އިތުރަށް އަވިން އެނދުމުން ރައްކާތެރިވުމަށް ބޭރުތެރެއަށް ޚާއްޞަކޮށް އަތްވަށް ނިކުންނައިރު ރައްކާތެރިވުމުގެ ބޭނުންކުރެވޭ އަދަވާތްތައް މިސާލަކަށް ކުޑަ، އަވިއައިނު، ތޮފި އަތުއުރަ، އަންގިފަދަ ތަކެތި ބޭނުންކުރާށެވެ. ހާމައަށް ފެންނަން ހުންނަ ހިސާބުތަކުގައި ސަންސްކްރީން ލޯޝަން އުގުޅާށެވެ.

ތަދުތަކާއި ރިހުން ކުޑަކުރުމަށް ތަދުކަނޑުވާ ބޭސް ބޭނުންކުރުން: އަސިޓަމިނޯފަން ނުވަތަ އައިބުޕްރޯފެން ފަދަ ބޭހެއް ބޭނުންކުރެވިދާނެ އެވެ. ނޫނީ ހަމުގައި އުގުޅާ ތަދުކަނޑުވާ ބޭހެއް ވެސް ބޭނުންކުރެވިދާނެ އެވެ.

އާންމުކޮށް ހޫނުކަމާ ގުޅުންހުރި ބަލިތަކުން ރައްކާތެރިވެވޭނެ ގޮތްތައް

• ފެންމަދުވިޔަނުދިނުމަށް ކަރުނުހިއްކި ނަމަވެސް، ގިނައިން ފެންބުއިން
• ޔޫވީ ރޭޑިއޭޝަން ފިލްޓަރކޮށްދޭ ފަދަ އަވިއައިނެއް ބޭނުންކުރުން
• އަވީތެރޭގައި އުޅޭއިރު  ތޮފި، އަވި އައިނު، ކުޑަ ފަދަ ތަކެތި ބޭނުންކުރުން
• ހުދު ނުވަތަ އަލިކުލަތަކުގެ ހަށިގަނޑު ނިވާވާ ފަދަ ދޫހެދުންލުން
• ގިނައިރު އަވީގެ ތެރޭގައި އުޅެންޖެހޭނަމަ އެސްޕީއެފް 15 އަށްވުރެ މަތި ސަންސްކްރީން ލޯޝަން ބޭނުންކުރުން
• ކޮފީ، ކޯލާ، އެނާޖީ ޑްރިންކްސް ފަދަ ކެފެއިން އެކުލެވޭ ބުއިންތަކާ ދުރުހެލިވުން
• ހަށިގަނޑަށް ފައިދާހުރި ތަރުކާރީ އާއި މޭވާގެ ބާވަތްތައް އެކަށޭނަ ވަރަށް ކެއުމުގައި ހިމެނުން
• ހޫނު ދުވަސްވަރު ވެސް އެކަށޭނަ ވަރަށް އަރާމުކުރުމަށް ވަގުތު ހޭދަކުރުން

~ ސީޑީސީ، މޭޔޯ ކްލިނިކް ~

އިސްވެދިޔަ ސުވާލުގެ ޖަވާބުގައި ޑރ. ޔޫސުފުލްޤަރުޟާވީ (ރަޙިމަހުﷲ) ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. އެއްވެސް ޝައްކެއްނެތްގޮތުގައި ބައްޕައަށްޓަކައި އަދާކުރަންޖެހޭ ޙައްޤެއް އަދާނުކުރުމުން ތިބާއަށް ތިޔަވަނީ ބޮޑުވެގެންވާ ކުށެއް ކުރެވިފައެވެ. ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރައްވާފައިވާގޮތުގައި އެއްމުސްލިމަކު އަނެއްމުސްލިކަމަށްޓަކައި އަދާކޮށްދޭންޖެހޭ ފަސްޙައްޤެއްވެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ބަލިމީހާއަށް ޒިޔާރަތްކުރުން ހިމެނެއެވެ.(متفق عليه) އަދިހަމަ މިއާއެކު، ބަލިމީހެއްގެ ގާތަށް ޒިޔާރަތްކޮށްފިމީހާވަނީ ސުވަރުގޭގެ ބަގީޗާތަކުން މޭވާ ބިންނަން ހުރިމީހެއްފަދައިން ސަވާބު ލިބިލިބިކަމަށް ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.(މުސްލިމް: 2568) މިއީ އެއްމުސްލިމަކު އަނެއްމުސްލިމަކަށްޓަކައި އަދާކޮށްދޭންޖެހޭ ޙައްޤެއްގައި ހުރި މަތިވެރިކަންކަމުގައިވާއިރު މައިންބަފައިންގެ ޙައްޤުގައި އެކަންކުރުން ކިހައި އަޢުލާވެގެންވާނެހެއްޔެވެ؟

ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ. وَقَضَىٰ رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا ۚ إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِندَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُمَا أَوْ كِلَاهُمَا فَلَا تَقُل لَّهُمَا أُفٍّ وَلَا تَنْهَرْهُمَا وَقُل لَّهُمَا قَوْلًا كَرِيمًا ‎،‏ وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَقُل رَّبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِي صَغِيرًا (އިސްރާ: 23-24) “އެކަލާނގެއަށް މެނުވީ، ތިޔަބައިމީހުން އަޅުކަން ނުކުޅައުމަށާއި، މައިންބަފައިންނަށް ހެޔޮކޮށް ހިތުމަށް، ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ކަނޑައަޅުއްވައި އެންގެވިއެވެ. އެ ދެމީހުންކުރެ އެކަކު، ނުވަތަ އެ ދެމީހުން ތިބާގެގާތުގައި ތިބެ، މުސްކުޅިކަމާ ހަމަޔަށް ފޯރައްޖެނަމަ، އެދެމީހުންނަށް أُف ވެސް ނުބުނާށެވެ! އަދި އެ ދެމީހުންނަށް، އަޑުލައި ނުހަދާށެވެ! އަދި މާތް ބަހަކުން އެ ދެމީހުންނަށް ބަސްބުނާށެވެ! އަދި އޯގާވެރިވުމުގެގޮތުން، ނިކަމެތިކަމުގެ ފިޔަ، ތިބާ އެ ދެމީހުންނަށްޓަކައި ތިރިކޮށްލާށެވެ! އަދި ބުނާށެވެ! އަޅުގެ ވެރިރަސްކަލާކޯއެވެ! ކުޑަކުއްޖަކު ކަމުގައި މިއަޅާވީދުވަހު، އެދެމީހުން މިއަޅާ ބަލައިބޮޑުކުރި ފަދައިން، އެ ދެމީހުންނަށް رحمة ލައްވައިފާނދޭވެ!” އާޔަތުގައި ބަޔާންކުރައްވާފައިއެވާ أُف އަކީ އިހާނެތިކުރުމާއި ދެރަބަސްބުނުމެއްނޫނެވެ. އެހެނެއްކަމަކު އެއީ ފޫހިކަމާއި ނުރުހުންތެރިކަން އަންގައިދޭ ކަލިމައެކެވެ. އެހެންކަމުން ފޫހިކަމާއި ނުރުހުމުގެގޮތުން ބުނެވޭނެ އެންމެ ކުޑަ މިންވަރުވެސް އެވަނީ ޙަރާމްކުރައްވާފައެވެ. ވުމާއެކު، މައިންބަފައިންނަށް އިހާނެތިވެދާފަދަ ކިތަންމެ ކުޑަކަމެއްވިޔަސް ކުރުމަކީ ޙަރާމްކަމެއްކަން ސާފުކޮށް އެނގެއެވެ.

ދުރުގައި އުޅޭއިރު މައިންބަފައިންނަށް ޒިޔާރަތްކުރުމަކީ ދަރީން ކުރަންޖެހޭކަމަކަށްވާއިރު، ބައްޕަ ބަލިޙާލުގައި އޮވެ އޭނާ ދެކިލަން އައުމަށް ދަރިފުޅަށް އަންގަމުންދިޔަކަމަށް ސުވާލުގައި އެބައޮތެވެ. ވީމާ އެ ޙާލަތުގައި ބައްޕައަށް ޒިޔާރަތްކޮށް އަޅައިލައި އޯގާތެރިވެ ދިނުމަކީ ދަރިފުޅު ކޮންމެހެންވެސް ކުރަންޖެހޭނެ ކަމެކެވެ. އަންހެނަކު އޭނާގެ މައިންބަފައިން ދެކިލުމަށް ދާން އެދޭހިނދު އޭނާގެ ފިރިމީހާވިޔަސް އެކަން މަނާކޮށްގެންނުވާނެއެވެ. މަނާކުރާޙާލަތުގައި، އޭނާއަކީ ފިރިމީހާގެ އެ މަނާކުރުމާ ދެކޮޅުހެދުމަށް އުޒުރު ލިބިގެންވާ މީހެއްކަމަށް ބުނެވޭނެއެވެ. ސަބަބަކީ މައިންބަފައިންނަށް ކަމޭހިތުމާއި އެމީހުންނަށް ޒިޔާރަތްކުރުމަކީ އޭނާގެ މައްޗަށް އޮތް (ވާޖިބު) މަސްއޫލިއްޔަތެކެވެ.

ސުވާލުކުރި ފަރާތަށް ކުރެވިފައިވާ ކުށާމެދު ދެން ކަންތައްކުރާނީ ކިހިނެއްތޯ ބަލައިލަމާހިނގާށެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ، މައިންބަފައިން ބަލިވެ އުޅުނުއިރު އެމީހުންނަށް ޒިޔާރަތްނުކޮށް އުޅެނިކޮށް ބަލި ރަނގަޅުވެ ދުނިޔޭގައި ތިބިނަމަ ދެންވެސް ލަސްނުކޮށް އެމީހުންގެ ގާތަށް ގޮސް މަޢާފަށް އެދި އެމީހުންގެ ހިތްހަލާލު ހޯދަންޖެހޭނެއެވެ. އެމީހުންނާމެދު ފަރުވާކުޑަކުރެވިއްޖެކަން ޤަބޫލުކޮށް އެކަމަށް ތައުބާވާންޖެހޭނެއެވެ. ސުވާލުގައިވާފަދައިން، ބައްޕައަށް ޒިޔާރަތްނުކޮށް ހުއްޓައި ބައްޕަ މަރުވެފައިވާތީ ދެން އެ ބައްޕަގެ ކިބައިން މަޢާފު ލިބިގަނެވޭނެ ގޮތެއް ނޯންނާނެއެވެ. ދަރިފުޅުގެ ކިބައިން ބައްޕައަށް ލިބުނު ހިތްދަތިކަމާއި އޭނާއާމެދު ހިތްހަމަނުޖެހުނުކަމަށްޓަކައި ދަރިފުޅަށް މަޢާފުކުރުމުގެ ޙައްޤު އޮތީ އެ ބައްޕަގެ ކިބައިގައެވެ. ނަމަވެސް އެފުރުޞަތު މިހާރު އެވަނީ ގެއްލިފައެވެ. އެހެންކަމުން އެ ދަރިފުޅުގެ ފާފަ ފުއްސަވާތޯއާއި ބައްޕަގެ ފަރާތުން އޭނާއަށް މަޢާފު ލިބޭނެގޮތް މިންވަރުކުރައްވާތޯ ﷲ ގެ ޙަޟުރަތުގައި ދެންނެވުންނޫން އެހެން ގޮތެއް އޭނާއަކަށް ނެތެވެ.

ދެން އޮތީ މައިންބަފައިން މަރުވެދިއުމަށްފަހުގައިވެސް އެމީހުންނަށްޓަކައި ހެޔޮ ޢަމަލުތައްކުރުމެވެ. މައިންބަފައިން މަރުވުމަށްފަހު އެމީހުންނަށްޓަކައި ކުރެވޭނެ ހެޔޮ ކަންތައްތަކެއްވޭތޯ ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް ސުވާލު ދެންނެވުނެވެ. އެހިނދު އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. “އާނއެކެވެ. އެމީހުންގެ މައްޗަށް (ކަށު) ނަމާދު ކުރުމެވެ. އަދި އެމީހުންނަށް ފާފަ ފުއްސެވުން އެދި ދުޢާކުރުމެވެ. އަދި އެމީހުން ޢަހުދެއްކޮށް އެކަން ތަންފީޒުކޮށްފައިނުވާކަން އެނގޭނަމަ އެ ޢަހުދެއް ތަންފީޒުކުރުމެވެ. އަދި އެމީހުންގެ ފުށުން އުފެދިފައިވާ، ރަޙިމުގެ ގުޅުންތައް ދެމެހެއްޓުމެވެ. އަދި އެމީހުންގެ ރަޙުމަތްތެރީންނަށް ކަމޭހިތައި ގުޅުން ދެމެހެއްޓުމެވެ.”(އަޙްމަދު: 16059 – މިޙަދީޘްގެ ސަނަދުގައި ބަލިކަށިކަމެއްވާކަމަށް ބައެއް ބޭފުޅުން ވިދާޅުވެއެވެ. މިއާއެކު އަލްޙާކިމްއާއި އައްޛަހަބީ ވިދާޅުވާގޮތުގައި މި ޙަދީޘްގެ ސަނަދު ޞައްޙައެވެ.)

މައިންބަފައިން މަރުވެދިއުމުން އެމީހުންނަށް ފާފަފުއްސަވައި ރަޙުމަތް ލެއްވުން އެދި ގިނަގިނައިން ދުޢާކުރަންވާނެއެވެ. މީހާ މަރުވެދިއުމަށްފަހު އޭނާއަށް މަންފާކުރާނެ ކަންތައްތަކުގެތެރޭގައި އޭނާއަށް ހެޔޮ ދުޢާކުރާނެ ޞާލިޙު ދަރިޔަކު ދޫކޮށްފައި ދިއުން ހިމެނޭކަމަށް ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.(މުސްލިމް: 4223) މައިންބަފައިންނަށްޓަކައި މިފަދައިން ދުޢާކުރެވިދާނެއެވެ. {رَبَّنَا اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ وَلِلْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ يَقُومُ الْحِسَابُ} (إبراهيم:41) {رَبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِي صَغِيرًا} (الإسراء:24) މަރުވެފައިވާ މަންމަ ނުވަތަ ބައްޕައަށްޓަކައި ހެޔޮ ދުޢާކުރުމާއެކު އެމީހުންނަށް އޭގެ ސަވާބު ދެއްވުން އެދި ޞަދަޤާތްކުރެވޭނެކަމީވެސް ސާބިތުކަމެކެވެ.(ޞަޙީޙު މުސްލިމުގެ ޝަރަޙަ: 7/91) ވީމާ ސުވާލު ކުރި ފަރާތަށް ބުނަން އޮތީ މިކަންކަން ކޮށްފިނަމަ، އިރާދަކުރެއްވިއްޔާ – ﷲ ތަޢާލާގެ ތަނަވަސްވެގެންވާ ރަޙުމަތުގައި ތިބާ ލައްވައި ބައްޕައާމެދު ކުރެވުނު ކުށުން ސަލާމަތްކުރައްވާނެއެވެ.

~ މަސްދަރު: އަލްއުސްތާޛު އަޙްމަދު ޝާޒް ~

މިއީ އިންޓަގްރޭޓެޑް ޓޫރިސްޓު ރިސޯޓު ތަރައްގީކޮށް ހިންގުމާ ބެހޭ ދެވަނަ ގަވާއިދެވެ. މީގެ ދެ އަހަރުން ކުރިން ނެރުނު ގަވާއިދާއި މި ގަވާއިދާ އޮތް ހަމައެކަނި ތަފާތަކީ އިންޓަގްރޭޓަޑް ރިސޯޓުތަކުގައި ޔޮޓް މެރީނާތައް ހިންގަން ހުއްދަ ދިނުމެވެ.
އިންޓަގްރޭޓެޑް ޓޫރިސްޓު ރިސޯޓުތަކަކީ ޓޫރިސްޓު ރިސޯޓާއި ހޮޓާތަކާއި އަދި މިހާރު މެރީނާތައް ވެސް ހިމެނޭހެން ފަތުރުވެރިކަމުގެ އެއް ބާވަތަށް ވުރެ ގިނަ ބާވަތް ހިމެނޭ ގޮތަށް ތަރައްގީކުރާ ތަންތަނެވެ. މިއީ ގިނަ އިންވެސްޓަރުން ގުޅިގެން ޓޫރިޒަމް އިންވެސްޓުމަންޓުތަކަށް ފަހިކުރުމުގެ މަގުސަދުގައި ގެންގުޅޭ ޓޫރިޒަމް މޮޑެލްއެކެވެ.

މިގޮތަށް ރިސޯޓުތައް ހިންގަން ދެނީ 20 އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށެވެ.

ވަކީން ހާއްސަކޮށް، މިހާރު ގްރޭޑް އަށެއްގައި ކިޔަވަމުން އަންނަ ދަރިވަރުން އޯލެވެލް އިމްތިހާނު ހަދާ ތާރީހު އަވަސްކުރުމުން، އޭގެ ނޭދެވޭ އަސަރުތައް އެ ކުދިން މުޅި އުމުރުގައި ތަހައްމަލުކުރަން ޖެހިދާނެ ކަމަށް ކުރީގެ އެޑިއުކޭޝަން މިނިސްޓަރު ޑރ. އައިޝަތު އަލީ ވެސް އިއްޔެވަނީ ވިދާޅުވެފައެވެ. ވަކި ބޭފުޅަކު ވިދާޅުވުމުން ހަގީގަތް ބަދަލެއްވެސް ނުވާނެއެވެ.

އެޑިއުކޭޝަން މިނިސްޓްރީން އިއްޔެ ވަނީ ގްރޭޑް އަށެއްގައި ކިޔަވާ ކުދިން، މި ހިނގަމުންދާ ދެ ވަނަ ޓާމުގައި އޯ ލެވެލް މަންހަޖަށް ކިޔަވަން ފަށާނެ ކަމަށާއި އެ ކުދިން އަންނަ އަހަރުގެ ނޮވެމްބަރު މަހު އޯ ލެވެލް އިމްތިހާނުގައި ބައިވެރިކުރާނެ ކަމަށް ބުނެފައެވެ. 8 އިން، އަންނަ އަހަރު ދާނީ ގްރޭޑް 9 އަށް، އަދި 9 ގައި ކިޔަވާ ނިމުމުން އޭގެ ފަހު އަހަރު ގްރޭޑް 10 އަށް ގޮސް އޯލެވެލް އިމްތިހާނުގައި ބައިވެރިވުމުގެ ބަދަލުގައި، މިހާރު ގްރޭޑް 8 ގައި ތިބި ކުދިން އަންނަ އަހަރު 10 އަށް ގެންގޮސް އޯލެވެލް ގައި ބައިވެރިވާން މަޖުބޫރު ކުރުވީއެވެ. ގްރޭޑް 8 އަދި ގްރޭޑް 9 ގެ ކިޔެވުން ކުރުކޮށް އަވަސްވީއެވެ.

ޑރ. އައިޝަތު އަލީ ވިދާޅުވީ ގްރޭޑް ހަތެއް އަދި އަށެއެއްގެ ކިޔެވުމަކީ އެ ކުދިން ހުރިހާ ސްޓްރީމްތަކެއްގެ މާއްދާތަކަށް އަހުލުވެރި ކުރުވާ، ގްރޭޑް ނުވައެއްގައި ސްޓްރީމް ހިޔާރުކުރަން އެއީތެރިވެދޭ ކިޔެވުމެއް. އަދި އެކުދިންގެ މުސްތަގުބަލަށް މުހިންމު ކިޔެވުމެއް ކަމަށެވެ. އަދި އެ އަހަރުތަކުގައި ކިޔަވާ ކަރިކިއުލަމްގެ ހުރިހާ ބައިތަކެއް ގުޅިލާމެހިފައިވާކަމާއި، މަންހަޖުގެ އެއްބައި ކިޔަވައި ނުދީ ދޫކޮށްލައިފިނަމަ އަނެއް ބައިތައް ފަހުމުވުމަށް (ދަސްކޮށް ދެނެގަތުމަށް) ދަތިތަކާ ކުރިމަތިވާނެ ކަމަށެވެ.
މީގެ އިތުރުން އޯލެވެލްއަށް ތައްޔާރުވާ ދެ އަރަހަކީ ދަރިވަރުންނަށް ވަރަށް މުހިންމު އަދި ވަރަށް ސްޓްރެސް ބޮޑު ދެ އަހަރު ކަމަށާއި އަށެއްގެ ދަރިވަރުންނަށް، އަވަސް އަރުވާލައިގެން އެފަދަ ބުރައެއް ޖައްސަން ޖެހޭ (ކޮވިޑްގެ ވަބާފަދަ) ހާލަތެއް ނުވެސް ނެތްކަމަށެވެ.

ކުރީގެ ތައުލީމީ ވަޒީރު ވިދާޅުވިހެން ދިރާސީ އަހަރު ދިގު ދައްމާލަން އޭރު ނިންމަން ޖެހެނު އެންމެ މުހިންމު ސަބަބަކީ ވެސް ކޮވިޑްގެ ސަބަބުން ދަރިވަރުންނަށް ދިމާވި އުނގެނުމުގެ ދަތިތަކުން އެކުދިން އަރައިގަތުމަށް (ވަގުތާއި) ފުރުސަތު ދިނުންކަމުގައި ވީއިރު، އެތައް މަސްތަކެއް މަދުވެ، ވަގުތު ކުރުވުމާއެކު މިހާރު ގެންނަ ބަދަލާމެދު ބެލެނިވެރިންނާއި މުދައްރިސުންނާއި ތައުލީމީ ދާއިރާގެ ވެރިން ވިސްނާ ނުލައި، ދަރިންނަށް ކިޔެވުނަސް ނުކިޔެވުނަސް ހެޔޮވީތޯއެވެ؟

މިހާރު ގްރޭޑް އަށެއްގައި ކިޔަވަމުން އަންނަ ދަރިވަރުން އަންނަ އަހަރު އޯލެވެލް އިމްތިހާނުގައި ބައިވެރިކުރަން އެޑިއުކޭޝަން މިނިސްޓްރީން ނިންމި ނިންމުމުގެ ސަބަބުން ދަރިވަރުން މަންހަޖު (ނުވަތަ ސިލަބަސް) ކަވަރުކުރަން އިތުރު ވަގުތު ލިބި، ކުރިން އެ ކުދިންގެ ކިޔެވުމުން ގެއްލުނު ހަ މަސްދުވަސް އެ ކުދިންނަށް ލިބޭނެކަމަށް މިހާރުގެ އެޑިއުކޭޝަން މިނިސްޓަރު ޑރ. އިސްމާއީލް ޝަފީއު ވިދާޅުވިއިރު، އެކަން ކުރަން ދުވާލަކު 2 ސެސަން 3 ސެސަން ބާއްވައި، އިތުރު ގަޑިތަކުގައި މަންހަޖު ނިންމަން ކިތަންމެ ވަރަކަށް ކިޔަވައިދޭން މަސައްކަތް ކުރި ނަމަވެސް، ދަރިވަރުންނަށް ދަސްވާނެ ހެއްޔެވެ؟ ހަނދާނުގައި ހަރުލާނެ ހެއްޔެވެ؟ ތައްކަތުވާނެ ހެއްޔެވެ؟

އިންސާނުންގެ ސިކުނޑިއަށް އެނގި ދަސްވާ މިންވަރަކީ އެ އުފެދިފައިވާ ގޮތުންވެސް ހައްދެއް އޮންނަ އެއްޗަކަށް ވީއިރު، ކިޔަވާ ދަރިވަރުންގެ ސިކުނޑިއަށް ކުރު މުއްދަތެއްގައި (ގޯނި ހުޅުވާފައި އޮއްސާލާ ފަދައިިން) މަންހަޖު އަޅާޅުމުން އޯލެވެލްގައި ލިބޭނީ ލިބޭނީ ކޮން ނަތީޖާއެއް ހެއްޔެވެ؟ އޯލެވެލް އަށް ފަހު ކިޔެވުމުގައި ކޮންފަދަ ގޮންޖެހުން ތަކަކާއި ކުރިމަތި ލާން ޖެހޭނެތޯއެވެ؟

ތިމާގެ ސިޔާސީ ވިސްނުމާ އެއްގޮތަށް ހުރިހާ ކަމެއް ދީއްލާލައި، ދަރިންގެ ތައުލީމާ ދަރިންގެ މުސްތަގުބަލުވެސް (ވާނެ އެއްޗެއް ވާން) ވަރިހަމަ ވެގެން ތިބުން ނޫން ގޮތެއް ހަމަ ނެތީތޯއެވެ؟