ގާނޫނު ހަދާ މަޖިލީހުގެ މެންބަރުންނާއި ސިޔާސީ މަގާމުތަކުގައި ތިބި ބައެއް މީހުންނާއި އިދާރާތަކުގެ ބައެއް ވެރިންވެސް ވަނީ ދިވެހިރާއްޖެއާއި ބޭރު ދުނިޔެއާއި ދެމެދު އޮންނަ ގުޅުންތަކަށް ނޭދެވޭ ބޮޑަތި އަސަރުތައް ކޮށްފާނެ ކަމަށް ބެލެވޭ އެތައް ކަމެއްގެ މެދުތެރެއަށް ވަދެގަނެފައެވެ. ނަންބަރު މަތިކުރާން ނުވަތަ މެޑަލް ޖެހުމުގެ އަމިއްލަ އެދުމުން ތަތްތެޅިފައިވާ ނުތާހިރު ސިޔާސީ މަގުސަދުތަކަށްޓަކައެވެ.

އިންޑިއާ އެކަންޏެއް ނޫނެވެ، ބޭރުގެ އެހެންވެސް އެތަކެއް ގައުމުތަކަކާއި ގުޅޭގޮތުން ދޮގު މައުލޫމާތާއި ފަސާދަވެރި ޕްރޮޕެގަންޑާ ފަތުރައި، ގައުމުގައި ހަލަބޮލިކަން އުފެދި، ހޫނު ބަހުސްތަކާއި ކުރިން އަމްދުން ވެފައިނެތް ބައިބައިވުންތައް އުފެދި ދަނީ އިތުރުވަމުންނެވެ. އެފަދަ ފަރާތްތަކުން މީސްމީޑިއާ އާއި އާންމު ތަގުރީރުތަކުގައި ގަސްތުގައި ދޮގު މައުލޫމާތު ފަތުރައި، ދޭދޭ ގައުމުތަކާއި މި ސަރަހައްދުގެ ބައެއް އެހެން ގައުމުތަކުގެ މަގްސަދުތަކާއި މެދު އޮޅުވާލައި ފަސާދަ އުފައްދަމުން ދާ ދިއުމުގެ ނަތީޖާ ގައިމުވެސް ރަނގަޅެއް ނުވާނެއެވެ.

މި ކަންކަމުގެ ސަބަބުން އިދިކޮޅު ނުވަތަ ދިރާސީ ނަޒަރަކުން އެކަންކަންމަށް ވިސްނާ ފަރާތްތަކުގެ ކަންބޮޑުވުންތައް ނުހަނު އުފެދިފައި ވީއިރު، (އެކަންކަމާއި) އެއްކޮޅު ފަރާތްތަކުން ތަކުރާރުކޮށް ކެނޑިނޭޅި އެކަން ދިފާއު ކުރުމަށްވުރެ ބޮޑަށް އެކަންކަން ޕްރޮމޯޓުކޮށް ތައުރީފު ކުރަމުންދާ ދިއުމުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން އާއްމު ރައްޔިތުމީހާ ހުންނާން ޖެހިފައި މިވަނީ "ވާނުވާ" ގައެވެ. ސިޔާސީ ހެވެއް ނުބައެއް ނޭނގޭ ހާލުގައެވެ.

(ހަމައިގައި ތިބި) މީހުންގެ ކަންބޮޑު ވުމަކީ، ތެދު ދޮގު ނޭނގޭ ވާހަކަތަކާއި ހަރަކާތްތަކުގެ ސަބަބުން ދޭދޭ ގައުމުތަކުގެ މެދުގައި އެތަކެއް އަހަރުތަކަކުން ބިނާކޮށް އެތަކެއް ޒަމާންތަކަކަށް ދިގުދެމި ގޮސްފައިވާ އިތުބާރާއި ހެޔޮ އެދުމަށް އޭގެ ސަބަބުން ހީނަރުކަން އަންނަމުން ދާތީއެވެ. އުފެއްދި ހަމަނުޖެހުންތަކުގެ ސަބަބުން ލިބިދާނެ ގެއްލުންތަކުގެބޮޑުކަމާއި، ތެދު ދޮގު ނޭނގޭ މައުލޫމާތުގެ ސަބަބުން އަށަގަންނަ ޒާތީ  ތައައްސުބާއި އޮޅުންތަކަކީ ދިވެހި ރައްޔިތުންގެ މެދުގައިވެސް ދޭދޭ ގައުމުތަކާއި ދޭތެރޭވެސް ދެކޮޅު ސުއޫރުތައް އުފެދެމުންދާ ސަބަބަކަށް ވާތީއެވެ. އިތުބާރު ގެއްލިފައިވާ މާހައުލެއްގައި އުފެއްދި ފަސާދައިގެ ސަބަބުން ރާއްޖޭގެ ތަރައްގީއަށް މުހިންމު އެތަކެއް އެއްބަސްވުންތަކަކާއި މަސްރޫއުތަކަކަށް ލޮޅުންއަރައި ހުއްޓެމުންދާތީއެވެ.

މި ހާލަތު ކުރިއަށްދާއިރު، މި ތުހުމަތުތަކާމެދު ފާޑުވެރި ނަޒަރަކުން ވިސްނުމަކީ ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ. މީސްމީޑިއާއަކީ ދޮގު މައުލޫމާތު އުފައްދައި ފަތުރަން ފަސޭހަ ތަނަކަށް ވީއިރު، އެއްވެސް ވާހަކައެއް ނުވަތަ ފެންނަހާ އެއްޗެއް ހިއްސާކޮށް، އިތުރަށް ފެތުރުމުގެ ކުރިން އެ ކަމެއްގެ ތެދު/ދޮގު ކަށަވަރުކުރުމަކީ ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. ނުވާނަމަ އެ ވާހަކައެއް ނުވަތަ އެކަމަކުން ބަރީއަވުން މުހިއްމެވެ. މެހެމާންދާރީއާއި ސުލްހަވެރިކަމަށް ލޯބިކުރާ އެކަމަށް މަސްހޫރު އަޅުގަނޑުމެންގެ ދިވެހިރާއްޖެ، ނަސްލުތަކާއި ސަގާފަތްތައް ގުޅުވައިދޭ ފާލަމެއްގެ ގޮތުގައި އޮވެ، ސަރަހައްދީ ހަމަޖެހުމުގެ ތަރާދުގެ ނަމޫނާއެއްގެ ގޮތުގައި ދެމިއޮތުމުން ލިބޭ ފައިދާއާއި މަންފާ މާބޮޑުތަނުން އިތުރުވާނެކަން ދަންނާންޖެހެއެވެ.

އިންފްލޭޝަން އިތުރުވެ ފައިސާގެ އަގު ދަށްވާނެ ކަމަށް ބުނެފަ އެވެ. ނަމަވެސް މި ހަލަބޮލި ޒަމާނުގައި ދަތުރުކޮށް، ރާއްޖޭގެ އިގްތިސާދުގެ ހަމަޖެހުން ކަށަވަރުކުރުމަށް ފައިސާ ޗާޕުކުރުމަކީ ކޮންމެހެންވެސް އޭރު ކުރަން މަޖުބޫރުކަމެއްކަން ސަބަބުވެރި އިންސާނެއްގެ ބުއްދިން ވިސްނާލީމަ އެނގި ކަށަވަރުވެގެންދާނެއެވެ.

ފިޒިކަލީ އާ ބިލްތައް ޗާޕްކުރުމާއި، ފައިސާ އުފެއްދުމުގެ ފުޅާ ކޮންސެޕްޓާއި ތަފާތުކުރުން މުހިންމެވެ. އެމްއެމްއޭ ފަދަ މަރުކަޒީ ބޭންކުތަކުން ގިނަ ފަހަރަށް އިލެކްޓްރޯނިކް ނިޒާމުން ފައިސާ އުފައްދައި، އެކިއެކި އިންތިޒާމުތަކުގެ ތެރެއިން އިގްތިސާދަށް އެ ފައިސާ ވައްދައެވެ. މިކަން ކުރެވޭނީ ސަރުކާރުގެ ބޮންޑް ގަނެގެން ނުވަތަ ބޭންކުތަކަށް ކްރެޑިޓް ދިނުމުން، ބޭންކުތަކަށް އިތުރަށް މިނިވަންކަމާއެކު ލޯނު ދޫކުރުމުގެ ފުރުސަތު ލިބިގެންނެވެ.

ކޯވިޑް-19ގެ ސަބަބުން އެހެން ގިނަ ގައުމުތަކެކޭ އެއްފަދައިން ރާއްޖެއަށްވެސް މީގެކުރިން ނުފެންނަ އިގްތިސޯދީ ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިވިއެވެ. ފަތުރުވެރިކަން ބޮޑުތަނުން ދަށްވެ، ދުނިޔޭގެ ވިޔަފާރިއަށް ބުރޫއެރުމާއެކު، ސަރުކާރަށް މަޖުބޫރުވީ އިގްތިސޯދު ހިފެހެއްޓުމަށާއި، ރައްޔިތުންނަށް އެ ވަގުތު ބޭނުންޖެހިފައި އޮތް އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމަށް ކޮންމެހެން އަޅަންޖެހޭ ފިޔަވަޅުތައް އެޅުމަށެވެ. އެފަދަ އެއް ފިޔަވަޅަކީ ފައިސާ ޗާޕުކޮށްގެން ލިކުއިޑިޓީ އިތުރު ކުރުމެވެ. މިއީ އިގްތިސޯދު ދަށަށް ދިއުން ހުއްޓުވައި، އެފަދަ ހަރަކާތްތައް ހީވާގިކުރުމަށް އަމާޒުކޮށްގެން އޭރުގެ ސަރުކާރުން އެޅި ހަރުދަނާ ފިޔަވަޅެކެވެ.

ސަރުކާރުން ނަގާފައިވާ ދަރަނީގެ ބާވަތްތައް ދެނެގަތުމަކީ ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ. މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ދަރަނީގެ ދެ ބާވަތެއް ހިމެނެއެވެ؛ ގައުމީ ދަރަންޏާއި މަރުކަޒީ ބޭންކުގެ ދަރަންޏެވެ. ގައުމީ ދަރަންޏަކީ ދުވަހުން ދުވަހަށް ކުރަންޖެހޭ ހަރަދުތައް ފޫބެއްދުމަށް ދަރަންޏަށް ނަގާ ފައިސާކަމަށް ވާއިރު، މަރުކަޒީ ދަރަންޏަކީ މަރުކަޒީ ބޭންކުން އަމިއްލައަށް ދަރަނި ނެގުމެވެ. ރާއްޖޭގެ ހާލަތަށް ބަލާއިރު، މަރުކަޒީ ބޭންކުން ދަރަނި ނެގުމަކީ ވަގުތުން ވަގުތަށް ބޭނުންވާ މާލީ ބޭނުންތައް ހައްލުކޮށް، ޒަރޫރީ ހިދުމަތްތައް ދެމެހެއްޓުމަށް ޓަކައި ކުރާންޖެހޭ ކަމެކެވެ.

ފައިސާގެ އަގު ދަށްވެދާނެ ކަމުގެ ބިރު އޮތް ގޮތާއި ހިލާފަށް، ރުފިޔާ ނިސްބަތުން އެއްވަރެއްގައި އޮތްއިރުވެސް، އެމެރިކާ ޑޮލަރު ފަދަ ބޮޑެތި ފައިސާތަކާ އަޅާބަލާއިރު އެކްސްޗޭންޖް ރޭޓް ކަޅު ބާޒާރުގައި ވަނީ 17.50ރ އުފުލިފަ އެވެ. މި ކަމުން ދޭހަވަނީ ބައެއް ފާޑުކިޔުންތެރިން ގަތް ބިރާއި ހިލާފަށް، ޗާޕުކުރި ފައިސާ ބާޒާރަށް ވެއްދުމަކުން ފައިސާގެ އަގު މާބޮޑުތަނުން ދަށްވެގެން ގޮސްފައި (ނުވަތަ ހައިޕަރއިންފްލޭޝަން އުފެދިފައި) ނުވާކަމެވެ.

މީގެ އިތުރުން ދުނިޔޭގެ އިގްތިސޯދީ ހާލަތަށް ރިއާޔަތްކޮށް ރާއްޖޭގެ ހާލަތު ވިސްނުމަށް ގެނައުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. އެމެރިކާއާއި އިންޑިއާ ފަދަ ބޮޑެތި އިގްތިސޯދުތައް ހިމެނޭ ގޮތަށް، ދުނިޔޭގެ ގައުމުތަކުން ވަނީ ކޮވިޑް-19ގެ ސަބަބުން އިގްތިސޯދީ ގޮތުން ކުރިމަތިވި ގޮންޖެހުންތަކުން އަރައިގަތުމަށް ގިނަ އަދަދެއްގެ ފައިސާ ޗާޕްކުރުމުގެ މަސައްކަތް ފަށާފައެވެ. މިސާލަކަށް އިންޑިއާގެ ގައުމީ ދަރަނި ބޮޑުވެފައިވާއިރު، ސަރުކާރުން ވަނީ އެގައުމުގެ އިގްތިސާދު ވަރުގަދަކޮށް، އެމެރިކާ ޑޮލަރާ އަޅާބަލާއިރު އިންޑިއާ ރުފިޔާ ހަމައަކަށް އެޅުވުމަށް ފިޔަވަޅުތައް އަޅާފައެވެ.

ބޭރުގެ ދަރަންޏަކީ ސަމާލުކަން ދޭންޖެހޭ އަނެއް ކަމެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ، ބޭރުގެ ދަރަނި އުފުލިފައިވާ ކަމީ ތެދެއް ނަމަވެސް، ވިސްނުންތެރި ފިސްކަލް މެނޭޖްމަންޓާއި ސްޓްރެޓެޖިކް އިންވެސްޓްމަންޓްތަކަކީ، ބޭރުގެ ލޯނު ނެގުމާއި ގުޅިފައިވާ ނުރައްކާތައް ކުޑަކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭނެ ކަމެއްކަން ދެނެގަތުން މުހިންމެވެ. މީގެ އިތުރުން ބޭރު ފައިސާގެ ރިޒާވްއެއް ލިބިފައިއޮތުމުން ރާއްޖޭގެ އިގްތިސޯދަށް އާދަޔާ ހިލާފު ބުރައެއް ނުޖެހި މާލީގޮތުން ކުރަންޖެހޭ ކަންކަން ކުރުމަށް މަގު ފަހިވެގެން ދާނެއެވެ.

ފައިސާ ޗާޕްކުރުމާ ގުޅޭ ކަންބޮޑުވުންތައް ހުރި އިރު، އިގްތިސޯދީ ޔަގީންކަން ނެތް ދުވަސްވަރެއް ކަޑައްތު ކުރުމަށް މިފަދަ ފިޔަވަޅުތައް ގިނަ ފަހަރަށް އަޅަންޖެހޭކަން ދެނެގަތުންވެސް ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި އެވެ. ފައިސާ ޗާޕުކޮށްގެންގައުމުގެ ލިކުއިޑިޓީ އިތުރު ކުރަން އޭރުގެ ސަރުކާރުން ނިންމުމަކީ، ކޮވިޑް-19 ގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވެފައިވާ ގޮންޖެހުންތަކަށް ލިބުނު ޕްރެގްމެޓިކް (ބުއްދިހަމަޖެހޭ) ޖަވާބެކެވެ.

ރަނގަޅު މާލީ ސިޔާސަތުތަކާއި، ދަރަނި، ޒިންމާދާރުވެރި ކަމާއެކު ބެލެހެއްޓުމާއެކު، ފައިސާ ޗާޕުކުރުމަކީ ރާއްޖޭގެ ހަމަޖެހުމާއި ތަނަވަސްކަމަށް މަގުފަހިކޮށް ރައްކާތެރިކުރުމަށް ހަށިހެޔޮ އިގްތިސޯދެއް ކަށަވަރު ކުރުމަށްޓަކައި އޭރުގެ ސަރުކާރުން އެޅި ހަރުދަނާ މުހިންމު ފިޔަވަޅެކެވެ.